Globaal bekeken

In De Kerkvoogdij schreef G. Alb. van Dongen een alleraardigst stuk over 'de rijkste kerk ter wereld', namelijk de Trinity Church in Manhattan, New York. Daarbij behoort nog een sjieke 'hulpkerk' in Broadway, de Sint-Pauluskapel. Hier volgt een deel van het artikel:

'Ondanks de misleidende naam is ook dit een flink uitgevallen kerk. En wat meer is: het is dé kerk, waar sjiek Manhattan en wie er verder wil meetellen in New York zich bij voorkeur in laat trouwen, en vanuit begraven.
De episcopaalse (anglicaanse) kerk is ondanks haar maatschappelijke vooruitstrevendheid en sociaal werk toch ook de elitekerk van de angelsaksische Amerikanen van de Oostkust.
Van het continentale congres dat de Britse vorst ruim twee eeuwen geleden afzwoor behoorde drie kwart der leden tot de Engelse staatskerk. Toen George Washington In New York (tijdelijk hoofdstad van de jonge natie) was ingehuldigd als eerste president, trok hij aan het hoofd van een stoet congresleden en rechters en andere functionarissen naar de Pauluskapel voor een dankdienst.
De episcopaalse kerk is vanaf Kennedy even uit de belangstelling van het Witte Huis geraakt, maar met het kerklid Bush als president zal de Amerikaanse bovenlaag het belang van deze gevestigde oude kerk weer voelen.
Iets anders is, of de oude tijden weerom zullen komen. Toen alleen blanke angelsaksen van de Oostkust het voor het zeggen hadden, was 't niet ongewoon om van kerk te wisselen naarmate je hogerop de ambtelijke ladder steeg. Hogere ambtenaren die nog hoger wilden komen zagen hun kansen groeien als ze op z'n minst presbyteriaan werden, en de episcopaalse kerk gaf toegang tot de beste kringen.
Trouwen en begraven, dat levert geld op, soms. Maar nog altijd niet zoveel, dat Trinity dáár de rijkste kerk van de wereld door zou worden.
Het helpt natuurlijk wel als je goede zakenmensen met de kerkvoogdij belast. Een paar jaar geleden wilden de buren van de kapel, de eigenaars van het AT & T-gebouw aan Broadway, dit gebouw aan de achterkant uitbreiden. Volgens hinderwetbepalingen zou die uitbreiding het onmogelijk maken om op de plaats van de kapel ooit nog hoogbouw te plegen. Waarde-vermindering dus
De parochie was echter wel bereid haar 'luchtrechten' aan de buren te verkopen.
Men werd het eens op 20 miljoen gulden. Zes ton daarvan ging naar een onderhoudsfonds voor de kapel, een aantal tonnen ging naar kerkelijk maatschappelijk werk, maar de kerkekas kreeg het leeuwendeel.

Koningin Anna
Zulke dingen helpen, maar zonder koningin Anna was Trinity nooit de rijkste kerk ter wereld geworden. Koningin Anna was de schoonzus van koning-stadhouder Willem III. Zij volgde hem in Engeland op in 1702. Onder haar bewind is met enig succes orde geschapen in de wondere financiële chaos die de Engelse kerk had overgehouden aan middeleeuwen, breuk met Rome, vervolging onder Cromwell en vervreemding van kerkegoed door wereldlijke machthebbers.
Zij was een toegewijd lid – en opperbestuurder – van de staatskerk. Menige Engelse parochie mocht tekenen van haar gunst ontvangen. En ook de Engelse nederzetting op Manhattan, vijftig jaar eerder nog Nieuw-Amsterdam geheten, ontging haar niet.
In haar goedheid schonk zij aan de parochie van de Drievuldigheidskerk een boerderij even buiten de stadsmuur (nu Wall Street), langs de rivier de Hudson. De opbrengst zou een mooie opsteker zijn van de kerkekas. En dominee had vrij eten. In die tijd was Amerika nog niet rijk (…)
De huidige hoofdpredikant (rector is de titel) had in zijn vorige kerk niet onduidelijk een bord hangen: "Iedereen welkom, wat uw ras, uw sekse, uw klasse of uw kleur ook is, en hoe vaak u ook geboren bent…"

Peper
Trinity is de bron van haar rijkdom niet vergeten.
De parochie kán het ook niet, want koningin Anna had wel bepaald dat de New Yorkse gelovigen haar jaarlijks een symbolische huur of pacht voor de boerderlj-buiten-de-wallen zouden betalen. In het Engels heet zo'n symbolische huur peppercorn-rent (peper-korrels-huur). Dat recht is nu toegevallen aan de oude koningin-moeder Elizabeth.
De vorige rector van Trinity vloog zo nu en dan naar Londen om in het paleis van Kensington de Queen-Mum een zakje peperkorrels te brengen…'

Bij de Hongaarse ambassade ligt een serie voorlichtingsboekjes, getiteld 'Hongaars mozaïek'. In het deeltje 'liturgische kunstverzamelingen' leren we het volgende :

'In Hongarije had de eeuwenlange werking der verschillende kerkelijke richtingen grote invtoed op de ontwikkeling van het geestelijke leven. Volgend op de verovering van het land, in de 10de- 11de eeuw, speelden de uit West-Europa geroepen bisschoppen en monniken een grote rol in de versterking van de zich juist vormende staat. Zij bekeerden het volk dat pas een nomaden-levensstijl had verlaten en leidden het tot het christelijk geloof. Ten tijde van de grondvesting van de Hongaarse staat onder de heerschappij van koning Stefan 1(1001-1038) was het katholiek geloof van grote invloed op het Hongaarse bestaan en op de politiek. De opkomst van de gereformeerde kerken, het christen-zijn, deed in de waarlijk kritische tijden gedurende de 150 jaar der Turkse overheersing een reddend werk: het hielp het volksbesef te bewaren, de beschaving te verhogen, de kuituur te verspreiden.'

'De gereformeerde voorwerpen bewaren allereerst prachtige herinneringen van de speciale Hongaarse richting van de renaissance; de offervaardige werkzaamheid van de kerk maakte het zelfs mogelijk dat deze richting binnen de barokkunst een bijzondere eigen school vormde. De evangelische kunst bracht deels de sakrale herinneringen aan de Duitse renaissance en barok naar ons toe, deels bood zij hulp tot het vormen en oprichten van vele plaatselijke werkplaatsen door het geven van opdrachten.'

[Tekst foto: Doopschotel uit 1676. Sopron, Evangelische Kerkgemeenschap.]

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen