Veranderend Hongarije

De kerk beproefd en bewaard
De jaren door hebben er nauwe banden bestaan tussen Nederland en Hongarije, zeker ook in kerkelijk opzicht en dan niet in het minst als het gaat om de gereformeerde kerk en de gereformeerde theologie.
In het jaar 1676 bevrijdde Michiel Adriaanszoon de Ruyter in Napels 23 Hongaarse predikanten van de galeien, waartoe ze veroordeeld waren. De dankbare nagedachtenis aan dit heugelijk feit is vastgelegd in een gedenksteen achter de monumentale Gereformeerde Kerk in Debrecen, in het park tussen de kerk en het collegium, waarop de afbeelding prijkt van Zwingli en Calvijn, met daarnaast de veelzeggende woorden in het Latijn: post tenebras lux, na de duisternis het licht.

Toen kort geleden aan de Utrechtse Universiteit het vierhonderdste geboortejaar van Gijsbertus Voetius werd herdacht, werd daarbij ook gememoreerd, dat Voetius in zijn tijd zestien Hongaarse studenten op zijn colleges had, dat wil zeggen studenten, die aan een dispuut deelnamen.
Zo zijn er ook de jaren door uitwisselingen van studenten geweest tussen Hongarije en Nederland. Zeker in moeilijke tijden wisten Hongaren dat ze met name in Nederland een goede uitwijk konden vinden. Wie zijn oor vandaag te luisteren legt merkt altijd nog een ondertoon van diepe dankbaarheid in Hongarije voor de goede contacten met Nederland in kerkelijk en theologisch opzicht over en weer.
De kerk heeft het overigens ook in de afgelopen tientallen jaren na de Tweede Wereldoorlog niet eenvoudig gehad: beperkingen in de theologische studie, beperkingen in de lectuur en literatuurvoorziening, belemmeringen in financieel opzicht, beperking in vrijheid als het ging om missionair en pastoraal handelen! Er was bij tijden best reden tot vrees of de kerk wel overleven zou. Op allerlei plaatsen was ze klein en als tot niet gekomen in de ogen der mensen. Maar ook in de voorbije jaren zijn de goede contacten met de kerken in het Westen, ook vanuit Nederland gebleven. Er was sprake van wederzijdse bemoediging. Bemoediging vanuit het westen naar Hongarije toe in de vorm van meeleven en daadwerkelijke hulp. Bemoediging van dááruit naar ons hier in het westen toe, omdat ook in moeilijke omstandigheden de kerk bleek te kunnen leven en overleven!

Stormachtige verandering
Er gaat nu intussen geen dag voorbij of Hongarije is wel op enigerlei wijze in het nieuws vanwege de sterke om niet te zeggen dramatische veranderingen, die er zich voltrekken. We hebben dit overigens uit de eerste hand kunnen vernemen toen we recent een kort bezoek brachten aan Boedapest, om daar op kerkelijke uitnodiging een lezing te houden aan de Akademie, waar de theologische opleiding plaats vindt, over de oorsprong en de ontwikkeling van het gereformeerd protestantisme in Nederland. 'Hoe lang is het geleden, dat u hier bent geweest?' werd gevraagd. Men bedoelt dan niet: hoeveel járen maar hoeveel máánden! Want per máánd verandert momenteel de stituatie. Zó zelfs, dat ouderen het maar nauwelijke kunnen en durven geloven. Men heeft immers al zoveel slechte ervaringen achter de rug.

Hongarije heeft zich in de kortste keren ontworsteld aan het monopolie van de alleen-heersende communistisch partij. De partij is kapot, zegt men. De partij heeft het land ook aan de rand van het faillissement gebracht vanwege een grote schuldenlast, zodat alle vertrouwen is weggeraakt.
Hongarije is momenteel doorgebroken naar vrije verkiezingen, waarbij zich intussen een veelheid aan partijen heeft gemanifesteerd. Als padddestoelen rijzen de nieuwe partijen uit de grond. Zelfs is een boerenpartij gevormd met de veel zeggende naam 'God, gezin en vaderland'. Ten tijd van de communistische suprematie zijn alle bedrijven, dus ook de landbouwbedrijven genationaliseerd, door de staat in bezit genomen. Genoemde partij wil nu weer vrije bedrijven voor de boeren, waardoor het persoonlijk initiatief weer zal worden gestimuleerd. Bovendien moet de waarde van het gezin, als samenleving in de samenleving, weer extra worden benadrukt. Een partij als deze heeft te onzent, gezien onze ervaring met wat een boerenpartij is, een kwalijke reuk aan zich. Maar enig verband moet niet worden gelegd tussen de boerenpartij daar en die bij ons. Het feit dat in een land, waarin het staatsatheïsme moest worden doorgevoerd, thans een partij opduikt, die God openlijk in het vaandel heeft, is veelzeggend. Hetgeen niet wegneemt dat zulk een naam daar en hier kritische vragen oproept: mag de Naam van God wel in een naam of in het vaandel van een partij?
Het is vandaag overigens uitgesloten, dat in de stormachtige ontwikkelingen, die zich voltrekken, Rusland nog eens ingrijpen zal, zoals in 1956 het geval is geweest. Eerder is de vrees te bespeuren dat men, vanwege het grote aantal partijen, dat zich aandient, in een situatie van onbestuurbaarheid terecht komt en dat men op een bepaald moment de situatie intern niet meer in de hand heeft. Want er is niet de echte vrijheid geweest voor goede kadervorming buiten 'de partij' om. En naar het zich laat aanzien, dient zich, als gezegd, een diepgaande economische crisis aan. Wanneer er nu een sitatie ontstaat waardoor zich honger aandient, is niet te voorzien welke uitweg interne spanningen dan zullen zoeken of vinden.

15 Maart
Op het moment, dat we in Hongarije vertoefden, leefden de Hongaren naar 15 maart toe. De vijftiende maart is vanouds een Hongaarse nationale feestdag. Dan wordt de revolutie herdacht van het jaar 1848, toen het Hongaarse volk de vrijheid bevocht op de Habsburgse machthebbers. De toen gevoerde vrijheidsstrijd heeft iets weg van onze tachtigjarige oorlog. Na de communistische machtsovername echter is deze viering door de communistische partij vervangen door een communistische viering op 4 april. In de kerken echter bleef al die jaren de 15e maart de officiële gedenkdag. En nu is er vanuit het volk weer massaal de aandrang gekomen om 15 maart te vieren. De communistische partij koos dan ook eieren voor haar geld en ging in de richting van 15 maart overstag. Op verschillende plaatsen wilde men nu deze dag zelfs samen vieren met de kerken, wat door de kerken werd geweigerd. Vrije democratische jongeren weigerden intussen óók om samen met de communisten deze dag te vieren.
Met een zekere spanning werd nu de 15e maart tegemoet gezien. Men vreesde opstootjes. Alles bij elkaar is die dag echter uitermate rustig en vreedzaam verlopen. Op het grote plein in Boedapest hebben 150.000 mensen een vreedzame optocht gehouden. Rellen kwamen niet voor. Allerwegen heerst de opvatting, dat de doorbraak in de richting van de viering van de 15e maart heel duidelijk is bereikt. De ruim 140 jaar geleden gevoerde strijd om vrijheid tegen keizer Frans Joseph heeft zelfs daardoor weer nieuwe kleur en gloed gekregen.

De kerk
Zoals gezegd is de kerk de jaren door, hoewel gesmaldeeld, toch bewaard. De theologische opleiding bleef, hoewel men zich veel moeite moest getroosten om het onderwijs op een goed theologisch niveau te houden vanwege de beperkingen met betrekking tot de literatuur. Hulp vanuit het westen was onontbeerlijk.
Vandaag doen zich evenwel ongekende mogelijkheden voor. Voor het eerst na jaren is godsdienstonderwijs op de scholen weer toegestaan. De kerkelijke gemeenten en de predikanten worden er uitdrukkelijk toe uitgenodigd. Men is momenteel dan ook druk bezig lesmateriaal samen te stellen ten behoeve van dit onderwijs. Dat stimuleert de eigen creativiteit. Dit lesmateriaal kan op de staatspersen worden gedrukt.

Wat die staatspersen betreft, daarop werd enkele jaren geleden al een nieuwe uitgave gedrukt van de oorspronkelijke Hongaarse Karolyi-bijbel (onze Statenvertaling).
Thans is een tweede druk ervan, uitgevoerd in twee fraaie banden, in voorbereiding. Ook wat betreft de Bijbelverspreiding staat Hongarije kennelijk aan een nieuw begin. De kerk des Heeren is intussen gebleven. Zondag aan zondag wordt ook daar het Woord Gods verkondigd. Soms geschiedt dit voor kleine aantallen mensen. Er is echter ook sprake van kennelijke groei in kleine gemeenten en zelfs van stormachtige groei in bepaalde steden. Er worden vandaag in Hongarije kerkdiensten gehouden, waar de mensen opeengepakt zitten of staan. Her en der hebben we de verwachting horen uitspreken, dat de kerk wel weer eens aan de vooravond van een nieuwe opleving zou kunnen staan. Met name het feit dat ongehinderd godsdienstonderwijs op de scholen mag worden gegeven, wordt als een verrassende open deur beschouwd. Men verwacht nieuwe aanwas voor de gemeenten vanuit de jongeren.
Ook vandaag is er overigens in de gemeenten een jonge genereratie gebleven, die op de zondagsschool gevormd is en ook verdere vorming ontving in allerlei activiteiten, die onder de jeugd worden ondernomen.

Last but not least, ook vandaag zijn er in Hongarije, evenals trouwens in andere Oostbloklanden, jongeren, die de studie in de theologie ter hand hebben genomen met de bedoeling de gemeenten te gaan dienen in het Woord. Ook in tijden dat het moeilijk tot zéér moeilijk was zorgde de Heere zelf voor telkens nieuwe generaties jonge mensen, die zich voorbereidden tot het wondere ambt van dienaar des Woords. En we hebben ook nu weer de predikanten ontmoet, jongeren en ouderen, die samen met hun vrouw zich vol enthousiasme geven aan de gemeente, die aan hun zorgen is toevertrouwd.
De kerk is vaak zwaar beproefd. Maar de kerk is ook bewaard. De Heere waakte en waakt over Zijn kerk en gemeente. Zijn Naam zal ook daar worden verkondigd, worden doorverteld van geslacht tot geslacht.
Het laatste bezoek aan Hongarije was voor ons het meest verrassende. Vanwege de ontwikkelingen in politiek opzicht. Vooral vanwege hoop voor de kerk. 'Hoelang is het geleden, dat u voor het laatst hier was?', vroeg men. Die vraag wordt niet voor niets gesteld.
Overigens hebben we weinig begrip kunnen ontmoeten voor de kaart van gereformeerd kerkelijk Nederland. Waarom zóveel verdeeldheid? Dat begrepen ze niet. Begrijpen wij het?

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen