Wat heb je op je geweten?

Het gebeurt nogal eens dat ouders tegen hun kinderen zeggen: 'Wat kijk je toch triest. Heb je wat op je geweten?' Ze bedoelen dan: 'Heb je soms iets verkeerds gedaan?' Het woord geweten wordt in onze taal in verschillende verbanden gebruikt. We spreken van mensen met een ruim geweten en met een nauw geweten. Als we dit erg vrij vertalen, kunnen we zeggen dat bij de mensen met een ruim geweten 'meer door de beugel kan', dan bij mensen met een nauw geweten.
In ons land genieten we gewetensvrijheid. Dat betekent, dat er vrijheid is om in geloofszaken het eigen geweten te volgen. Hiertegenover staat gewetensdwang. In dit geval wordt iemand gedwongen om inzake zijn geloof tegen z'n geweten in te gaan.

Wat is 'het' geweten?
Alle mensen hebben een geweten.
We lezen erover in Romeinen 2 vers 14 en 15: 'dat heidenen die de wet niet hebben van nature de dingen doen die der wet zijn. Dezen die de wet niet hebben, zijn zichzelven een wet, als die betonen het werk der wet geschreven in hun harten, hun geweten mede getuigende en de gedachten onder elkander hen beschuldigende, of ook ontschuldigende'. Paulus spreekt hier van 'getuigen'. Dat is de eigenlijke taak van het geweten: getuigenis afleggen! Gedurende een rechtszitting worden er vaak getuigen opgeroepen om een getuigenis af te leggen. Zo heeft ook het geweten een getuigenis.
We deden iets verkeerds en het geweten 'sprak, getuigde'. Ons geweten is iets heel persoonlijks. Dus mijn overtuiging van goed en kwaad is maatgevend bij de vraag of mijn geweten me beschuldigt. Het is natuurlijk nog maar de vraag of mijn overtuiging de juiste is. We kunnen dat te weten komen door onze overtuiging steeds weer te toetsen aan het Woord van onze God. Calvijn spreekt van het geweten als een zeker 'medium' tussen God en de mens.
De hebreeuwse grondtekst in het Oude Testament kent geen apart woord voor het geweten of de consciëntie. Meestal wordt het geweten daar 'het hart' genoemd. Helaas komen we steeds meer mensen – zowel ouderen als jongeren – tegen, die het geweten willen wegredeneren. Wanneer we met deze mensen over het geweten spreken, haalt men de schouders op. Het geweten is iets, dat we vroeger van huisuit bij onze christelijke opvoeding hebben meegekregen. 'We hebben geen geweten nodig, want we hebben toch ons verstand. Daarmee kunnen we voor onszelf wel regels maken om naar te leven.' Zo redeneren velen!
Dat heeft tot gevolg, dat we deze mensen niet meer op hun geweten kunnen aanspreken. Wat eeuwenlang als een vaste grootheid gold, is door de listige satan tot wankelen gebracht.
De meest ingrijpende normverschuivingen zijn hiervan het gevolg. Velen van ons hebben dit ondervonden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hitler stond een germaans super-geslacht voor. Gehandicapten en bejaarden stonden dit streven in de weg. Daarom moest dit deel van de bevolking uit de weg worden geruimd. Op het ogenblik worden verpleegsters en verplegers gedwongen mee te werken aan abortus en euthanasie. Wanneer zij weigeren hieraan mee te werken, volgt vaak ontslag. Veel ouders vragen zich af of ze hun kinderen nog kunnen stimuleren een werkkring in de verpleging te zoeken.

De norm van het geweten
Ons geweten is geen constante grootheid. Daarom is het zo belangrijk, dat we ons geweten steeds kunnen toetsen aan de norm! Gods heilige Wet.
Maar wij verschuiven echter de normen zo gemakkelijk, zodat ons geweten bij bepaalde overtredingen niet meer spreekt. Het is dus noodzaak, dat we ons steeds willen laten onderwijzen door Gods Woord. Dat vraagt van ons, dat we zondag aan zondag ons begeven onder de verkondiging van Zijn Woord. Dat vraagt van ouders, dat ze hun kinderen hierin voorgaan en hierin onderwijzen. Ons geweten moet steeds worden aangescherpt. David bad daar steeds om:
Maar, Heer, wie is de man,
Die op 't nauwkeurigst kan
Zijn dwalingen doorgronden?
O bron van 't hoogste goed
was, reinig mijn gemoed
Van mijn verborgen zonden.

Een gewetensbeslissing
Wanneer we voor een gewetensbeslissing staan, moeten we beseffen, dat we het niet alleen kunnen.
Dat moeten we onze kinderen voortdurend voorhouden.
Onze raad kunnen we zoeken bij God Zelf, 'die het geweten oordeelt en Die meer is dan het geweten'. We mogen tot God naderen in een eerlijk gebed. Een gebed, waarin we niet de weg voor God uitstippelen, maar waarin we ons geheel aan Hem overgeven! Het is – God zij daarvoor gedankt! – de ervaring van velen, dat veel gewetensvragen worden opgelost in de weg van het gebed.

Een zuiver geweten
Een zuiver geweten, dat in alles probeert Gods eer te bedoelen en het nut voor onze naaste, is alleen te verkrijgen in de weg van de vernieuwing van ons hart.
Laten we ertegen vechten, dat ons geweten wordt dichtgeschroeid door een brandijzer. Spreekt ons geweten nog of maken we zelf uit wat mag en niet mag? Proberen we de stem van ons geweten het zwijgen op te leggen?
Moge de stem van ons geweten zolang blijven klinken, totdat we door Gods genade gehoor mogen geven en dat de Heer door Zijn Woord ons geweten bepaalt.
Paulus zegt in 1 Timotheus 3 vers 9: 'Houdende de verborgenheid des geloofs door een rein geweten'. Dat geeft ware rust, soms na veel onrust. Augustinus zei het zo treffend: 'Ons hart is onrustig in ons, totdat het rust vindt in U, o, God!
Een geweldige les voor jong en oud!

A. A. Korevaar, Barneveld

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen