Vrouw-zijn in de pastorie (2)

3. Vrouwen-leven in de pastorie
Naar aanleiding van de bespreking van de nota 'Vrouwen(-)vragen uit de pastorie' is het wellicht goed ook in dit blad een aantal zaken die het pastorieleven aangaan voor het voetlicht te halen. Niet alleen voor predikantsvrouwen, maar ook voor predikanten, kerkeraden, kerkvoogdijen en gemeenteleden. Rust een deel van de problemen niet op onbekendheid, gebrek aan openheid of tekort aan besef van verantwoordelijkheid? Het onderzoek en de analyse die aan genoemde nota ten grondslag liggen, geven geen enkele aanwijzing voor een antwoord op de vraag of de problemen in meerdere of mindere mate ook 'modaliteitsgebonden' zijn. In ieder geval lijken de meeste van de genoemde knelpunten wel herkenbaar. Ook in de kring van de lezers van dit blad komen onder predikanten bijvoorbeeld psycho-somatische klachten voor, die te maken hebben met werkdruk en spanningen van velerlei aard en oorzaak.

Getrouwd zijn met een predikant
Enerzijds verschilt een predikantshuwelijk niet van andere huwelijken. Ook het predikantshuwelijk is uniek: twee mensen met geheel eigen aard en karakter zoeken samen een weg te gaan door het leven. Echter: ook in het predikantshuwelijk zijn er de tekorten, is er de zonde, wat zich bijvoorbeeld kan openbaren in heerschappij in plaats van dienst, egoïsme in plaats van zorg voor de ander, opgaan in het werk (dat kan ook het huishouden zijn), waardoor vervreemding en disharmonie ontstaat. Wat dat alles betreft zijn de overeenkomsten met andere huwelijken talrijk. Zeker in één opzicht echter, neemt het predikantshuwelijk een uitzonderingspositie in. We duidden daarop al eerder. Nu onderstrepen we de zeer verstrekkende gevolgen ervan. Namelijk dat wonen en werk zeer nauw met elkaar verweven zijn. Dit stelt extra, wellicht zwaardere eisen aan het huwelijks- en gezinsleven. Het kan een minder harmonisch huwelijk ook sterk onder druk zetten. Bovendien brengt de aard van het predikantswerk met zich mee dat op allerlei momenten van de dag zich heel onverwachte dingen kunnen voordoen. Soms zijn voorvallen zo ingrijpend, dat ook emoties een uitweg zoeken. Dat kan dan weer een wissel trekken op het gezinsleven. Het vraagt flexibiliteit op deze situaties in te spelen. Het vereist het vermogen in een zekere nuchterheid met dergelijke omstandigheden om te gaan, temeer als de predikantsvrouw ook nog voor de opvang van de predikant staat. Dikwijls is zij de enige tegenover wie hij zich kan en wil uitspreken. Maar dit kost wel tijd en vergt voortdurende openheid ten opzichte van elkaar, ook in tijden van grote werkdruk en als bijvoorbeeld het gezin veel aandacht vraagt. Predikanten voeren beroepsmatig vele gesprekken met anderen, maar soms (te) weinig met degenen die hen het naast staan, met name als het gaat om allerlei emoties en verwachtingen. Het vraagt soms moed elkaar als man en vrouw weer vanuit een stuk openheid te leren benaderen en tot steun te zijn. Verder rust op menige predikantsvrouw de taak – soms in zeer kritische zin – orde en regelmaat in het gezin te handhaven en op zijn tijd temidden van alle onrust, zeven dagen per week, de rust veüig te stellen. Zowel voor de predikant. als voor de overige gezinsleden is het goed er naar te streven zorgvuldig met de beschikbare tijd om te gaan, teneinde chaotische situaties te voorkomen en ook aan verantwoordelijkheden jegens de overige gezinsleden toe te komen, zodat zij niet altijd 'het kind van de rekening' zijn. Ook het echtgenoot- en vader-zijn kost tijd. Tijd die gemaakt moet worden, wü men verregaande ontwrichting en relatiestoornissen op den duur voorkomen.

Omgaan met verwachtingen
Eén van de dingen die een predikantsvrouw – soms door schade (voor zichzelf) en schande heen – moet leren, is het omgaan met verwachtingen die de gemeente stelt of waarvan men meent dat de gemeente ze stelt. Wie zich klakkeloos overgeeft aan wat 'men' verwacht, kan zelf onder grote druk komen te staan, bijvoorbeeld door een veelgeprezen voorgangster krampachtig te willen evenaren. Daarom is het goed, ook bij de kennismaking met een kerkeraad en een gemeente wederzijdse verwachtingen aan de orde te stellen. Gemeente en kerkeraad dienen verder bescheidenheid te betrachten in de eisen die men aan een predikantsvrouw stelt en haar zeker niet te 'overvragen'. In onze kerkelijke traditie wordt door de kerkeraad de predikant beroepen en zijn taak omschreven. Hoezeer de predikantsvrouw ook nauw verbonden mag zijn met dit werk en dientengevolge ook met de gemeente, voor haar ligt dit duidelijk anders. Voor alles is zij echtgenote, huisvrouw en – zo het haar geschonken wordt – moeder. Voorzover dat mogelijk is, kàn zij zich bezighouden met andere taken binnen de gemeente of daarbuiten, al naar gelang zij talenten en gaven ontvangen heeft. Zeker nu hulp in de pastorie schaarser wordt en de opvoeding en verzorging van de kinderen veel tijd en aandacht vragen, zal zij veelal beperkte tijd overhouden om zich aan andere dingen te wijden.

Eenzaamheid
Is het u bekend, dat de meeste predikantsvrouwen in een zekere eenzaamheid hun weg gaan? Niet iedere vrouw zal dit even sterk ervaren, maar in meerdere of mindere mate speelt het in ieder leven een rol. Haar positie brengt met zich mee, dat ze geen gewoon gemeentelid is – hoezeer zij dit zelf misschien ook anders zou willen – en dit ook maar tot op zekere hoogte zal kunnen zijn. Afhankelijk van haar eigen behoeften en misschien vroegere ervaringen kan de eigen opstelling, zeker de eerste jaren in de gemeente, een grote opgave zijn. Hoewel zij officieel niet onder het ambtsgeheim valt, deelt zij er soms toch in, zonder dat zij hiervan iets kenbaar kan en mag maken aan anderen. Verder betekent al te exclusief omgaan met enkele gemeenteleden soms een tekort doen aan anderen of het scheppen van moeilijkheden. Toch kan ook zij ontstellend veel behoefte hebben om van tijd tot tijd helemaal 'zichzelf' te kunnen zijn, haar hart eens uit te storten. Bevoorrecht is dan de vrouw die een echte vriendin heeft binnen of buiten de gemeente of een fijne collega-predikantsvrouw in de direkte omgeving. Gelukkig blijkt uit de praktijk ook dat – soms op zeer verrassende wijze – bijvoorbeeld in dagen van ziekte en zorg er veel oprecht meeleven is en men zich soms wel eens eenzamer waant, dan men in feite is. Omdat 'eenzaamheidsproblematiek' niet alleen de predikantsvrouw maar soms ook de predikant kan betreffen, zijn meer structurele maatregelen als pastoraat aan pastores en mentoraat zeker het overwegen waard. Veelal wacht men – vanuit het erg op zichzelf staan en het op elkaar aangewezen zijn als man en vrouw – in geval van grote, emotioneel geladen problemen te lang met het omzien naar hulp. Het zou in vele gevallen goed zijn als eerder een helpende hand aangereikt zou kunnen worden. Maar ook op kleinere schaal kan ondersteunende hulp worden geboden. Indien de relatie tussen predikant en kerkeraad goed is en er zich geen bijzondere spanningen voordoen, kan het voor een predikantsgezin een rijke ervaring zijn gewoon in het huisbezoek-rooster van de gemeente opgenomen te zijn. Hoewel deze vorm van pastoraat voor ambtsdragers soms een niet eenvoudige opgave kan zijn, leert de ervaring dat het geestelijk verdiepend en verrijkend, ondersteunend kan werken. Tenslotte is er de rijke ervaring zich gedragen te weten door het gebed van de gemeenteleden en de voorbede in het midden van de gemeente. Bidt u zo ook voor uw predikant en zijn gezin?

De predikantsvrouw en de materiële zaken
Het predikantsgezin woont in een huis, dat men in de meeste gevallen niet als eigendom kan beschouwen, maar dat men slechts 'in bruikleen' heeft. Nu heeft men in de regel bij vestiging in een (nieuwe) gemeente op geen enkele wijze te klagen over de wijze waarop men verwelkomd wordt en zijn intrek kan nemen. Moeilijker wordt het wanneer men langer en door de geringe doorstroming in het predikantenbestand soms zeer lange tijd in één gemeente blijft. Gelukkig zijn er vele kerkvoogdijen die deze 'stoffelijke belangen' onderkennen en eigener beweging bij het predikantsgezin naar de stand van zaken informeren. Helaas gebeurt dit niet in alle gevallen. Dat kan leiden tot spanningen in de pastorie – zelfs tot in de huwelijksrelatie toe. Soms denkt men ook dat een kerkvoogdij geen oren zal hebben voor (reële) vragen en blijkt later – tot verrassing van beide partijen – het tegendeel. Wanneer dergelijke grote en kleine dagelijkse zorgen in alle openheid – zowel van de kant van de predikant als van de kerkvoogdij – besproken kunnen worden, zal dit ongetwijfeld bijdragen aan het zich welbevinden van de pastoriebewoners.

Een andere schaduwzijde van het 'in bruikleen' wonen ervaren zij, die door ziekte, overlijden of ander bijzondere omstandigheden de pastorie moeten verlaten. Deze predikantsvrouwen hebben naast alle moeite en verdriet ook in materieel opzicht de extra steun en hulp vanuit de gemeente hard nodig.

Perspectief
Het bovenstaande overwegend zou het de schijn kunnen wekken dit artikel wel in mineur te moeten eindigen. Toch is dat niet het geval. Ondanks zorgen en spanningen ervaren veel predikantsvrouwen het als een voorrecht en zegen in een pastorie te mogen leven en werken. Hoewel er veel verandert, mag de pastorie een unieke plaats blijven innemen. Juist in een geseculariseerde samenleving en een verzakelijkte maatschappij liggen er nieuwe uitdagingen. Meeleven in dagen van vreugde, maar ook van zorg en moeite, verarmen het leven niet. Juist wat dat betreft mag de predikantsvrouw wel een bijzondere 'vrijwilligster' genoemd worden. Wat kan het voor mensen veel betekenen een luisterend oor aan de telefoon te hebben, of een plaats te weten waar men terecht kan. Bovenal, zij het dikwijls meer indirekt dan direkt, medearbeiden in dienst van de Koning der Kerk, is geen juk, maar een vreugde. Ook predikantsvrouwen moeten en mogen door de Heilige Geest geleid, het geheim leren dóór de dingen heen te zien. Te zien tot op Hem, om Wie het uiteindelijk gaat in het leven en samenleven in de wereld, in de kerk, de gemeente en het huwelijk. Niet ik maar Hí/j, de grote Herder der schapen, mag verheerlijkt, (aan)geprezen en gediend worden.

G. Dekker-van der Kuil, Hendrik Ido Ambacht

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen