Herdruk Voetius' biografie

Grote mannen uit de geschiedenis kunnen 'gemaakt' en 'gebroken' worden door hun biograaf. Voorbeelden daarvan geven is een klein kunstje. Soms krijgen zij pas na jaren, of na eeuwen (of in het geheel niet) 'eerherstel'.
Als de grote Nederlandse theoloog Gisbertus Voetius heden zijn ogen zou opslaan, zou hij dankbaar en tevreden kunnen zijn. Voor de tweede maal is verschenen zijn sympathieke levensbeschrijving door dr. A. C. Duker. De eerste druk ervan verscheen in de jaren 1893 tot 1915.
Het is een kolossale prestatie die Duker geleverd heeft. Een biografie in 4 delen met in totaal vele honderden bladzijden is waarlijk geen kleinigheid. Stellen wij eens voor welk een investering dat is aan interesse, tijd en arbeidskracht. Hoeveel onderzoek van bronnen is hier niet aan voorafgegaan. Nog nooit eerder was Voetius onderwerp geweest van zoveel studie. Dat na driekwart eeuw dit boek, dat terecht nog zeer gezocht is, weer opnieuw verschijnt en binnen het bereik komt van allen die in de kerkgeschiedenis van ons land, en nader in de geschiedenis van het gereformeerd protestantisme geïnteresseerd zijn, is in hoge mate toe te juichen. De prijs is fors (intekenprijs tot 1 juli ƒ 235,–), maar als men ziet wat men daarvoor krijgt, toch waarlijk niet te hoog. Vier fraaie banden in een cassette; alleen al uiterlijk een lust voor de ogen.
De nieuwe druk heeft op de oude ook nog dit voor dat zij voorzien is van een interessante Inleiding van de hand van dr. A. de Groot.
Ik beperk deze bespreking nu tot deze Inleiding, en een paar opmerkingen over de inhoud van het boek zelf.
De schrijver, Arnold Cornelis Duker, werd 10 februari 1837 te Enkhuizen geboren. Hij studeerde te Leiden en promoveerde aldaar op een proefschrift over de strijd die Voetius gestreden heeft met de in ons land vertoevende Franse wijsgeer Descartes. In 1862 werd Duker hervormd predikant, later, in 1882 leraar aan het stedelijk gymnasium te Haarlem. Hij was vrijzinnig, behoorde tot de Ned. Protestantenbond. Hij overleed op 12 november 1915.
Aanvankelijk liet Duker blijken dat hij zeer critisch en onwelwillend stond tegenover Voetius. Zijn sympathieën lagen veel meer bij Descartes. Maar later ging hij 'objectiviteit' betrachten, zelfs zodanig dat hij trachtte zich van elk oordeel te onthouden. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat dat aan de levendigheid van zijn boek afbreuk heeft gedaan.
Dr. De Groot merkt op dat het boek gevoegelijk 'Voetius en zijn tijd' had kunnen heten. Een groot deel van de zeventiende-eeuwse kerkgeschiedenis in ons land is erin aanwezig. Ook dat is een reden waarom . in later tijd Dukers boek zo vaak geraadi pleegd en aangehaald is.
Gisbertus Voetius is een belangrijk theoloog geweest. Al was hij al niet zo jong meer toen hij tot hoogleraar benoemd werd, te Utrecht, nl. 45 jaar, hij heeft toch nog vele jaren, tot aan zijn dood, in 1676, een gezaghebbende stem mogen laten horen, en een stempel mogen drukken op de theologie-beoefening in ons land. Hij was bedreven in de dogmatiek, maar ook in het kerkrecht en andere theologische vakken. Hij was bovendien een krachtig vertegenwoordiger van het streven naar een 'andere reformatie'.
Enorm was zijn belezenheid. Niet ten onrechte noemde men hem de 'boekenverslinder'. Eenkennig was hij in zijn leeslust niet; hij las ook werken van roomse auteurs, van dopers, socinianen, en wijsgerige werken.
Alle grote theologen zijn polemisten geweest, zo ook Voetius. Wij kunnen in de biografie van Duker het alles van A tot Z volgen. Als hij het nodig achtte viel hij ook 'broeders' aan, zoals zijn collega Maresius, en vooral zijn collega Coccejus. Of Voetius daarin nooit 'uitgegleden' is? Ik zou het niet durven ontkennen.
Prijzenswaardig is dat Voetius, ofschoon hij de mystieke literatuur waardeerde, toch niet voor het Labadisme heeft gekozen. Daarvoor was hij te kerkelijk, ik mag ook zeggen: te Gereformeerd!
Ook na Dukers werk zijn er verschillende studies over Voetius verschenen. Dr. De Groot geeft er in zijn Inleiding een opsomming van. Maar het lijkt mij toe dat er uit Voetius nog wel ineer te halen is. Persoonlijk zou mij welkom zijn een omvattende en diepgravende studie over Voetius' 'mystiek'. Dan zou aan het licht gebracht kunnen worden wat hij wèl en wat hij niét van bv. roomse mystici heeft overgenomen. Ik ben er voorhands van overtuigd dat hij daarin selectief is te werk gegaan.
Wie 'Duker' aanschaft moet niet denken dat hij een vlot geschreven verhaal gekocht heeft. Je hebt je hersenen er wel bij nodig. Maar die hébben wij toch, en bepaald niet om ze ongebruikt te laten. Daarom beveel ik dit boek toch niet alleen maar aan aan historici en theologen, maar ook aan de 'gewone man', met als enige voorwaarde, dat hij/zij interesse heeft.

K. Exalto

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen