Boekbespreking

Maarten Luther, Psalm 51, vertaald door drs. K. Exalto, uitgegeven bij Lindenberg, Boeken & Muziek, Rotterdam, 136 blz. ƒ 24,90.
Psalm 51 was voor Luther ten volle een 'paulinische Psalm', waarin hij hetzelfde Evangelie vond als overal in de Schrift en vooral bij Paulus: dat van de rechtvaardiging van de goddeloze. Het heeft iets aantrekkelijks om met Luther kennis te maken in zijn uitleg van de door hem zo geliefde Psalmen. We leren hem kennen als een schriftuitlegger pur sung, die tegelijk de theologie, en ook heel het hart, het bevindelijke leven uit de Schrift, laat meeklinken in zijn verklaring. Juist in de uitleg van de Psalmen en zeker van deze diepe Boetpsalm, dit lied van zonde en genade, leren we in kort bestek de hele Luther kennen op een heel eigen wijze. We vinden er heel zijn theologie kort en krachtig levend in terug. Daarom is het zo waardevol dat de verklaring van Psalm 51 nu ook in een Nederlandse vertaling beschikbaar is. Drs. Exalto heeft ons een grote dienst bewezen door deze schat uit de nalatenschap van Luther voor ons te vertalen en van een korte inleiding te voorzien om het zo voor velen toegankelijk te maken. Onlangs konden we in DWV ook kennis nemen van de lezing die hij gehouden heeft over de achtergronden van deze verklaring van Luther ter gelegenheid van het uitkomen van deze vertaling.
Wat de inhoud betreft is de verleiding groot om vele treffende citaten weer te geven. Alle bekende thema's uit het hart van Luthers theologie en geloofsbeleving vinden we in een breedvoerige uitleg (tekst voor tekst), en polemiek soms terug. Hier klopt het hart van de reformatorische prediking. Wet en Evangelie, rechtvaardiging door het geloof, simul iustus et peccator, de plaats van de goede werken als vrucht en niet als bron van gerechtigheid etc, dit alles komt aan de orde in een direkt beroep op de Schrift zelf, en in confrontatie met de theologie van zijn dagen. We wijzen op enkele karakteristieke elementen van deze verklaring. Luther wijst er nadrukkelijk op dat in deze Psalm de noodzaak van de ervaring van zonde en genade wordt gevonden. Maar de ervaringen worden geen grond om te pleiten op Gods barmhartigheid. Bij vers 4 zegt hij dat de kennis der zonde 'een zeker mede-vereiste' is, 'omdat God aan hen die hun zonden kennen vergeving wil schenken en niet aan hen die hun zonden niet kennen. Maar Gods belofte blijft de eerste, middelste en laatste oorzaak, met andere woorden: in de rechtvaardiging is de belofte alles!'
Het wezen der zonde wordt tot in de afgrondelijke diepte gepeild als een 'met God twisten'. God niet willen rechtvaardigen in Zijn Woord. De zondaar mag echter een beroep doen op God, niet de Deus absolutus, maar de geopenbaarde God in Christus Jezus.
De troost van de vergeving ligt dan ook niet gegrond in het berouw op zich, maar in de genadige belofte Gods. Dwars door deze verklaring heen loopt de lijn van de aanvechting die de ware vreugde van de rechtvaardiging, alleen uit genade, wil verduisteren. Kernachtig legt Luther er bij vers 10 de nadruk op dat David vraagt om de vreugde en blijdschap te mogen 'horen'. Luther zegt dan: 'Alleen het horen kan vreugde scheppen. Alleen door het horen komt het hart voor het aangezicht Gods tot rust en vrede. Al het andere wat men kan doen, laat de zielen in twijfel.' Dat Luther in deze dingen uit eigen ervaring spreekt moge blijken uit zijn levendige herinnering aan de innerlijke strijd, die hij ervaren heeft. Hij zelf is nauwelijks, met grote moeite bekeerd tot een 'alleen maar horen van vreugde'. Hij herinnert zich de verlossende raadgeving van zijn geliefde leermeester Von Staupitz nog levendig, die hem in zijn benauwdheid voorhield: 'Mijn zoon, wat doe je toch'? Weet je dan niet dat de Heere zelf ons bevolen heeft te hopen? Niemand valt de gerechtigheid ten deel, dan die het Woord gelooft. Er blijft geen ruimte over voor enig steunen op eigen berouw, zoals de pausen willen. Al is de verbrijzeling voor eigen besef lang niet volkomen genoeg, toch mag er vertrouwen zijn op het Woord van de kwijtschelding. 'Dit woord, zo geloof ik, is waar; mijn geloof zal mij niet bedriegen, want het is gebouwd op de rots van de Woorden van de Zoon van God die niet liegen kan, want Hij is de Waarheid (Joh. 14 : 16). Zie, op deze wijze worden de harten vervuld met de ware vreugde en blijdschap van de Heilige Geest, rustend geheel en al in het horen, namelijk van het Woord Gods.' Tot zover Luther.
Psalm 51 van Maarten Luther is keurig verzorgd uitgegeven door Lindenberg Boeken & Muziek, met de prachtige 'innige' ets van de biddende David door Rembrandt op de band. Een kleine kritische noot: de vertaling, die ongetwijfeld zeer getrouw de Latijnse tekst volgt, had wat het Nederlands betreft wel wat meer 'Lutherse' levendigheid kunnen hebben. Nu komen zinsbouw en woordkeus wel eens wat stroef over. Het zal echter bij het lezen de vreugde en blijdschap om de rechtvaardigende genade Gods, niet hinderen.
M. A. van de Berg, Groot Ammers

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen