De ouderling als herder

Een tegenstelling?
In Spaanse vertaling zou de titel boven dit artikel hier in Guatemala zeker als een tegenstelling opgevat worden. Immers de ouderling (= 'anciano') is ouderling en de dominee (= 'pastor') is dominee. Trouwens, zou u niet raar opgekeken hebben als de titel 'De ouderling als dominee' zou zijn geweest?
Maar dat staat er niet. 'k Heb bewust voor 'herder' gekozen en doel dan dus niet op de dominee als 'herder en leraar', maar op een belangrijk aspekt van het ouderlingschap. De ouderling als herder. Daarover hebben we op de classicale vergadering waar ik al eerder over schreef ('Groei', WV 77e jg., p.9) met elkaar van gedachten gewisseld. Toen schreef ik al dat 't een gevoelig onderwerp was. Nu, dat bleek ook wel; er kwam heel wat los over de verstoorde verhouding(en) tussen ouderlingen en predikanten. Om dit enigszins te kunnen plaatsen, zal ik u eerst wat (culturele) achtergrondinformatie geven.

De 'cacique'
'Cacique' (spreek uit: kasike) is het Spaanse woord voor de persoon die in de mayacultuur – en daartoe behoren o.a. alle indianenstammen die in Guatemala wonen – als leider van de gemeenschap fungeert. Elk jaar weer wordt door een soort raad van oudsten een andere leider gekozen. Het is een eervolle funktie die je krijgt op grond van vetrouwen, (aangeboren) capaciteiten, je inzet voor de ander en voor de gemeenschap. Kortom, om wie je bent. Een leider, een vertrouwensman.
In dat jaar zet de gekozene zich speciaal in om alles in zijn dorpsgemeenschap te regelen en te begeleiden. Het is dus een funktie die de gemeenschap dient. Een privilege dat je gedurende een jaar uit mag oefenen om wie je bent.
Het is dus geen positie van macht en aanzien, die je vervult om er beter van te worden en die je 'krijgt' om wat je hebt: geld, macht, familie, vriendjes, een vlotte babbel, enz. Toch wordt ook deze – waarschijnlijk ook voor u – minder sympathieke figuur 'cacique' genoemd. Maar ondertussen bevinden we ons al niet meer in de cultuur van de Maya-indianen, we zitten inmiddels tussen de 'ladinos', die voortgekomen zijn uit de vermenging van de Spaanse kolonisten met de oorspronkelijke bewoners.
Bewust heb ik het verschil tussen beide wat zwart/wit getekend. Gelukkig zijn er onder de 'ladinos' ook heel wat goede 'caciques' zoals er onder de Maya's ook slechte zijn. Maar – en dat geldt ook voor de goeden – bij de 'ladinos' is de basis van dit leiderschap toch allereerst wat ze hebben en niet wie ze zijn.
Eerder schreef ik al dat 'cacique' het Spaanse woord is voor de 'maya-dorpsleider'. En helaas is de Spaanse invloed niet bij de naamgeving opgehouden.
Sinds de ontdekking en verovering van Latijns-Amerika door Columbus is de 'cacique' een macht(-sfaktor) geworden waar je niet omheen kunt. De 'caciques' zijn niet langer dienstbaar aan de gemeenschap. En als ze het (lijken te) zijn…; 'dienst' kun je ook gebruiken om macht uit te oefenen, posities te handhaven en uit te breiden, dienen om te domineren dus. En doordat velen van zulke 'caciques' (financieel) afhankelijk zijn, is het een (noodgedwongen) geaccepteerde figuur.
Hier in de kuststreek waar wij wonen en die door de eeuwen heen zeer verspaanst is, hebben we dan ook volop met dit type 'cacique' te maken. Ook in de kerk.

De ouderling als regeerder
'Caciques', ook in de kerk. En heel vaak als… ouderling! Nu ben ik van mening – en in de praktijk blijkt dat gelukkig ook wel (eens) – dat een christelijke 'cacique' mogelijk is. Maar dan wel in de oorspronkelijke invulling van deze funktie. Iemand die zichzelf met zijn (gekregen!) gaven en mogelijkheden in dienst mag stellen van de Heere en van de gemeente.
Ook in de kerk in Guatemala leven we echter na de zondeval. Heel vaak steekt het streven naar macht toch de kop op. 't Zijn sterke benen die de weelde van macht en aanzien kunnen dragen! En…, wie meent (op z'n Nederlandse benen) te staan, zie toe dat hij niet valle.
Concreet betekent het dat er binnen de kerkeraad (= 'consistorio', gevormd door ouderlingen) vaak een stille strijd om de macht gaande is. Niet iedereen accepteert zondermeer de positie van de 'cacique'. Oftewel: een ander wil ook wel eens een of meer vingers in de pap. Maar behalve deze wrijving en wrevel zijn er nog een paar andere consequenties.
1. De ouderlingen zien hun taak in deze (cultuurbepaalde) omstandigheden vooral in het regeren. Huisbezoek, zoals u dat in Nederland gewend bent, doen ze niet of nauwelijks. Dat beperkt zich tot het gaan bidden bij de zieken. Ouderlingen geven leiding, zij maken de dienst uit. De gemeente moet doen wat zij zeggen. En het pastoraat? Dat is het werk van de dominee.
2. Denkt u zich eens in hoe het tian zal gaan tussen zo'n kerkeraad en een predikant (als die er is?)
Ook hier zijn dominees vaak echte 'dominees' (= 'heren'), die willen heer-sen, domineren. Zij willen ook wel 'cacique' zijn.
En hoe kijkt de kerkeraad tegen de predikant aan? Zij zien hun predikant allereerst als werknemer. Hij moet gewoon doen wat zij zeggen.
Het zal u niet moeilijk vallen om zich voor te stellen dat de mogelijke conflicten hier voor het oprapen liggen. Gelukkig zijn die er niet overal, maar onderhuids is het o zo vaak aanwezig. En er hoeft maar iets te gebeuren of…
Deze belangenstrijd tussen ouderlingen onderling en die tussen ouderlingen en predikant is nogal eens reden van scheuring binnen de gemeenten. We hebben het hier in San Felipe pas ook meegemaakt, dat een ouderling opstapte. En met hem ook z'n familie plus (de van hem afhankelijke) aanhang. Hij is naar een andere gemeente gegaan, maar vaak 'begint men voor zichzelf'.
Naast allerlei andere redenen zijn voor deze problemen rond een of meer 'caciques' of de angst ervoor ook motief voor vele gemeenten om maar jarenlang met een consulent genoegen te nemen. Die komt vaak maar een keer per maand voor een vergadering en voor de bediening van doop en avondmaal. Dan kun je als kerkeraad tenminste je eigen gang gaan en hoefje niet met nog een partij rekening te houden, die ook wat in de melk wil brokkelen.
Ouderlingen regeren dus. Maar als er dan vaak ook nog slecht geregeerd wordt en men niet verder komt dan reageren op voorkomende situaties in plaats van een beleid uit te stippelen en uit te voeren en als men de gemeente niet echt kent door het regelmatige huisbezoek.
Ziet u voor zich hoe het zo'n gemeente vergaat?
Het gemeenteleven sleept zich vaak voort, aantrekkelijk voor buitenstaanders is het zeker niet

De ouderling als herder
Toen ik destijds aan de voorbereiding van de genoemde lezingen bezig was, wist ik nog niet zoveel als nu van de geschetste situatie. Maar wat ik wist was genoeg om de spits van de lezingen te bepalen. De nadruk zou moeten liggen op het herder-lijke aspekt van het ouderling-zijn. Het pastorale dus.
We hebben dan ook uitvoerig stilgestaan bij 1 Petrus 5 : 1-4. Daar richt de apostel Petrus zich tot 'de ouderlingen die onder u zijn' en zijn vermaning is deze: 'Weidt de kudde Gods die onder u is'. Het is dus duidelijk dat Petrus hier de ouderling vooral als herder beschouwt.
Hier in Guatemala kent men het werk van een herder nog uit de praktijk van het dagelijks leven. Daarom kon ik hen op de man afvragen of ze zich het volgende voor konden stellen. Een herder die in zijn stal komt, de deur openzet en tegen z'n kudde zegt: 'Kijk, een half uur verder deze kant uit vinden jullie een lekker mals weitje en een paar honderd meter verderop, daar het dal in, is heerlijk fris water. Hebt een goede dag, tegen dat het donker is zie ik jullie wel weer hier bij de stal'.
Is dat een herder?
Over die vraag hoefden ze net zo min als u lang na te denken.
'Natuurlijk is dat geen herder!'
Maar dan kunnen we de taak van de ouderling toch ook niet beperken tot het regeren, ook al is dat een wezenlijk onderdeel van hun opdracht? Een ouderling die alleen maar opdrachten geeft aan de gemeenteleden die aan zijn zorgen zijn toevertrouwd, ze er alleen op uitstuurt en zo ook met zijn predikant omgaat, die schiet tekort in zijn dienst.
De herder-ouderling gaat er met z'n schapen op uit, hij brengt ze bij de bron en leidt ze naar de grazige weiden. Hij kent z'n schapen ook bij name, omdat hij ze bezoekt en weet wat er in hun huis, hart en leven gaande is.
U begrijpt dat er nog heel wat meer aan de orde kwam. Zo onder andere de verhouding tussen de ouderling als herder en de predikant als herder en leraar. Ze zijn uiteraard geen concurrenten van elkaar. Ook is de een niet meer dan de ander; er is maar een 'overste Herder' en ouderlingen en predikanten samen wil Hij in Zijn dienst gebruiken.
Laten we daarom telkens opnieuw onze eigen ambtsdragers, maar ook die 'overzee' in onze gebeden gedenken.

W. G. Teeuwissen, San Felipe

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen