Uit de pers

Kattevoer
Het 'kopje' hierboven kan u misschien wat vreemd voorkomen in een rubriek die doorgaans kerkelijke en theologische zaken signaleert. Om misverstand te voorkomen: Laat niemand dit opschrift associëren met theologische of kerkelijke publicaties. Daar heeft het niets mee te maken. Maar een mens kan soms getroffen worden door een simpele regel die een wereld van gedachten oproept. Ik trof zo'n zin aan in een artikeltje in Kerkniews van 11 augustus waarin G. J. Breuker enkele impressies doorgeeft van een ontmoeting met een Chileens predikant, te gast in Nederland:

'Het geloof en het dagelijks leven zijn altijd nauw met elkaar verweven, maar bij kerkelijke werkers in Chili is dat wel in heel sterke mate het geval. Dat vertelt dominee Viktor Guzman uit Chili, die op het ogenblik met zijn gezin in Nederland is. Hij is gereformeerd predikant en heeft nauw contact met het zendingswerk van de gereformeerde kerken in Friesland.
Zijn verblijf in Nederland gebruikt hij om te studeren en om contacten te leggen en te onderhouden met kerken in Nederland, in het bijzonder in Friesland. Het massale van kerkdiensten in Nederland kan inspirerend zijn, maar het kan ook nadelen hebben, volgens de Chileense predikant. "Bij ons is meer ruimte voor het ontwikkelen van dingen die met de gemeenschap zelf te maken hebben. Er is meer ruimte voor gemeenteleden om deel te nemen aan de dienst. In Nederland doet de dominee alles, de mensen komen op het vastgestelde uur om te gaan zitten luisteren tot het vastgestelde uur. De diensten komen op ons over als erg traditioneel."
De kerken in Chili krijgen dagelijks te maken met de onderdrukking door de dictatuur en met armoede onder de bevolking. "In krottenwijken geven vrouwen catechese. Ze wonen zelf in die krottenbuurten en zijn slachtoffer van de onderdrukking. Met eigen ogen zien ze het lijden van de kinderen, die geen toegang hebben tot goede scholen en medische verzorging missen. Die wereld vol zorg en verdriet komt elke zondag mee naar de kerk. Dagelijks leven en geloof zijn nauw met elkaar verweven."

Kattevoer
Dominee Guzman: "Ook al kan ik mij hier vrij bewegen en zeggen wat ik wil en hoewel ik weet dat niemand mij zal aanklagen… toch beweeg ik mij anders dan een Nederlander, omdat ik behoor tot een generatie die onder dictatuur is opgegroeid."
Hij legt ook nog de vinger bij een ander aspect van de Nederlandse samenleving. Het is voor een Latijns-Amerikaan moeilijk te verwerken dat er zoveel geld wordt besteed aan reclame voor honde- en kattevoer. "In Chili, met iets meer dan 12 miljoen inwoners, behoren er volgens de statistieken 5 miljoen tot de categorie armen, dat wil zeggen: met slechter voedsel dan hier een kat eet."

We weten allemaal dat er in landen als Chili grote armoede heerst. Maar het staat vaak ver van onze belevingswereld af. Kunnen we als rijke Nederlanders er wel inkomen? Dan drukt zo'n simpel zinnetje over honden- en kattevoer je met de neus op de ontstellende feiten. Tegelijk is het een schrijnende aanklacht, die niemand onbewogen mag laten. Persoonlijk word ik door zulke regels nog weer eens ervan overtuigd hoe wezenlijk noties als gerechtigheid en bevrijding zijn. Ik weet wel: Gerechtigheid meer dan medemenselijkheid en mag niet losgemaakt worden van de gerechtigheid Gods in Christus. En veel vormen van bevrijdingstheologie geven een eenzijdige voorstelling die het Evangelie dreigt te verpolitiseren. Maar wanneer je zo'n berichtje over de ontstellende armoede en daartegenover de verschrikking van de dictatuur in Chili leest, dan kun je wel begrijpen dat woorden als bevrijding uit onderdrukking en gerechtigheid jegens wie onderliggen daar aanslaan. Dan past ons in onze kritiek ook bescheidenheid. Worden onder ons zaken als sociale gerechtigheid en bevrijding weleens niet al te snel als secundair gezien? Het gevolg is dan dat we toch een blinde vlek krijgen voor de profetische boodschap van Jesaja, Amos, Micha om enkele namen te noemen. Stellig zal het erom gaan dat we de noties van gerechtigheid en bevrijding dicht bij het hart van het Evangelie houden. Maar juist dan zal dat leiden tot een bijbelse maatschappijkritiek.

Profiel van een zendingsechtpaar
Theologische beschouwingen over zending dragen vaak een nogal abstract karakter. Dat behoeft op zich niet negatief te zijn. Bezinning op principia en doelstellingen – wat we plegen aan te duiden als theologische reflectie – behoort tot de theorie van de zendingswetenschap. Maar het gevaar van de theorie en de abstractie is dat de concrete mensen uit het vizier verdwijnen, zowel ten aanzien van de boodschappers als de adressant. Dan krijgt de beschouwing licht iets bloedeloos. Het Evangelie richt zich altijd tot concrete mensen van vlees en bloed in een concrete situatie. Daarom is het goed als de bezinning gepaard gaat met verhalen. In het Centraal Weekblad las ik zo'n verhaal van de hand van dr. J. v. d. Linden: een portret van het zendingsechtpaar Van Andel, omstreeks 1910 vanwege de Geref. Kerk van Amsterdam uitgezonden naar Solo op Java. Eerder dan de Hervormde Kerk heeft de synode van de Geref. Kerken zending gezien als een zaak van de kerken en niet een zaak van een genootschap.

'Na 1896 werd op Midden-Java het ene regentschap na het andere door missionaire arbeiders van onze kerken bezet! Op één uitzondering na. De vorstenlanden Djocja en Solo waren door de regering nog niet vrijgegeven voor zending. Gevoelig – achteraf gezien veel te gevoelig – voor de vermeende instelling van de vorsten in die gebieden meende de regering de bevolking daar een dienst te bewijzen door haar het evangelie te onthouden.
Maar het evangelie liet zich op den duur niet ophouden. Ook voor de vorstenlanden sloeg het uur. Eerst werd Djocja opengelegd. Omstreeks 1910 ook Solo. De zendende kerk van Amsterdam, verantwoordelijk voor deze gebieden, beschikte toen over de man, die juist voor Solo de rechte man op de rechte plaats zou blijken te zijn: dr. H. A. van Andel.'

In 1912 trouwde Van Andel met een zendingsverpleegster, werkzaam in Djocja, Jac. Rutgers. De huwelijksreis ging naar hun post Solo. Tekenend is dat de Van Andels tegen de zin van de lakeien van de gouverneur-generaal derde klasse reisden, de klasse die bestemd was voor de inlanders. Tekenend en getuigend van het bijbelse gegeven dat men de joden een jood wilde worden, ook in uiterlijke dingen. In Solo hebben ze contacten gezocht met de leiders van de vorstenlanden en zijn ze getuigend en dienend werkzaam geweest.

'Zo hebben de Van Andels de voetstappen gevolgd van hun Meester en gedaan wat hun hand vond om te doen, de uitkomst aan Hem latend. Net als hun collega's uit die tijd hebben ze zich niet laten ophouden door zwaarwichtige betogen over dialoog en/of getuigenis. Zij hebben de mensen om zich heen gezien, de zoekers naar het levende water dat in de Javaanse traditie zo'n grote rol speelt. De zendingsarbeiders hebben simpel gewezen naar Hem, Die de dorstigen tot Zich roept.
Daarvoor dienden die eenvoudige dessaschooltjes, die tot in de verste hoeken van het terrein getuigenis aflegden van het reddend evangelie. Dat getuigenis ging ook uit van de zendingsziekenhuizen, waar alles sprak van Hem, Die hun heelmeester wilde zijn.
Maar het was de Van Andels niet genoeg. De cirkels om de dessascholen en de ziekenhuizen waren hun nog te klein. Zij wilden ook de laatsten in de verste dessa bereiken.

Geef gij hun te lezen
In Solo is de colportage van christelijke lectuur van de grond getild. En de bevolking greep naar de eenvoudige boekjes, bijbelgedeelten, later kinderbijbels en geschriften over de levensvragen die het leven van alledag het Javaanse volk stelde.
Zo wies het Woord. Daar werd niets opgedrongen vanuit een koloniale hoogte. Hier bleek de waarheid van dat ontroerende woord: "Zij zullen Mijn stem horen…"
De Van Andels leefden en werkten in de koloniale tijd. De zending heeft in die dagen dankbaar het gouvernement ingeschakeld als het ging om gerechtvaardigde subsidie voor zendingsprojecten, gerechtvaardigd alleen als haar vrijheid niet werd ingeperkt. Dr. Van Andel was daarin een meester. Hij kende de weg zelfs naar de hoogste instanties in Batavia. Men moest van goeden huize zijn om deze diplomaat in dienst van Zijn Meester te weerstaan.
Naast al het werk in Solo zag hij ook nog kans de zich ontplooiende gereformeerde kerken te dienen. Ook daarin was hij kerkstichter. Van vele kerken consulent. Zijn adviezen lagen in dezelfde lijn als de "Kerkelijke adviezen" van zijn schoonvader: prof. dr. F. L. Rutgers. Zij dienden, zoals alle kerkrecht, de opbouw van de Kerk van Jezus Christus.
Zo zijn de Van Andels op weg gebleven. Aanbiedingen voor een katheder in Holland hebben beiden afgewezen. In hun leven had de zending onder het Javaanse volk de hoogste prioriteit.
Zij hebben gewerkt zolang het dag was. De nacht kwam over Java. Zij zagen de wolken zich samenpakken. Typerend voor hem was een opmerking in de laatste vergadering met de collega's: "Ook dit zal voorbijgaan."
Hij kende Mattheüs 24 en daarom was zijn overtuiging, dat het evangelie gepredikt zou worden rotsvast, dwars door alles heen. Zijn Rijk zou immers komen. In het Japanse kamp, toen hij zijn eigen einde voelde naderen, moet dit zijn laatste troost zijn geweest.
In het kamp van Semarang is hij aan uitputting door dysenterie gestorven. Op het ereveld Kali-Banteng ligt zijn graf naast dat van zijn zwager-collega: dr. B. J. Esser en zijn dochter. De Heer der Zending begraaft Zijn werkers aan de kant van de weg, maar de stoet der pelgrims trekt verder. Javaanse kerken in Solo en door heel Indonesia namen het Woord over en dragen de fakkel verder door de tijd. Ook in de volgende eeuw zal Indonesia het Woord horen dat tot zijn vrede dient.
En wij hier in onze gereformeerde kerken, eens zo sterk betrokken op de zending en het getuigenis van de opgestane Heer, zullen in de herinnering aan het vreugdevolle begin van deze eeuw en de pioniers toen, de weg opnieuw kunnen beginnen als wij blijven luisteren naar zijn opdracht: "Gij zult getuigen zijn van Mij."

Graag geef ik dit eenvoudige en toch rijke relaas aan u door. Beter dan vele diepzinnige vertogen kan het ons duidelijk maken waar het in de zending altijd weer om gaat en gaan moet.

A. N., Ede

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen