Boekbespreking

Dorothee Sölle, Newyorks Dagboek, uitg. Ten Have, Baarn, 128 blz., prijs ƒ 18,50.
Mevrouw Sölle verbleef van 26 oktober tot 10 december 1985 aan het Theological Seminary in New York. Ze deed daar onder andere mee aan een seminar over mystiek en had vele ontmoetingen en gesprekken met theologen en studenten. Gedurende deze periode hield ze het hier besproken 'Newyorks Dagboek' bij. Geïnteresseerd in ego-documenten nam ik kennis van haar soms heftige uitingen van irritatie o.a. over wat ze noemt 'de mannenmaatschappij'. Ze beschrijft een feministische samenkomst of kerkdienst waarin een ritueel van exorcismen plaatsvindt. De aanwezige vrouwen, afkomstig uit verschillende landen en culturen, worden uitgenodigd die zaken of ideeën uit te drijven die hen als vrouw stuk hebben gemaakt. Iemand leest dan een selectie van zogenoemde vrouwvijandige teksten in de bijbel voor. Sölle geeft aan dat zulke rituelen wezenlijk zijn voor de moderne vrouwenbeweging. Onder feministen blijven gevoelens niet onbewerkt achter, zoals maar al te gebruikelijk is in de mannencultuur. Ze noemt de 'mannenkerk' ergens machteloos en conventioneel daar deze de behoeften van de mensen terugbrengt tot haar eigen domme middelmaat. In een interview met Hervormd Nederland (10 juni 1989) signaleert Sölle een neurotische haat tegen vrouwen. En dan met name tegen die vrouwen die zich niet meer laten inkaderen in het patriarchale schema. Feminisme typeert Sölle als een mensheidsvraag. En een tot luisteren bereid zijnde, gevoelige en intelligente man moet tegenwoordig wel feminist zijn. Als je het niet bent, dan ben je een seksist Zo, dat weten we dan ook weer. Etikettenplakkerij kun je zo'n boude uitspraak noemen. Maar laat ik voorzichtig zijn in mijn oordeel. En toegeven dat er in de geschiedenis van mensen gruwelijke uitingen zijn van seksistische en vrouwvemederende handelingen. Als alle vrouwen konden, en soms nog zouden spreken! Soms zijn (en worden?) vrouwen onder de mannelijke duim gehouden op heel subtiele manier onder het mom van schriftgetrouwheid en beginselvastheid. Met een beroep op scheppingsordeningen terzake de man-vrouw relatie hebben mannen ideologische stellingen gehanteerd om zelf aan hun trekken te komen. Het zij toegegeven, ook al geven we daarmee de schriftuurlijke lijn in deze niet zomaar prijs. Maar sommige hedendaagse uitingen en vormen van feminisme komen me even ideologisch voor. Sölle voelt dat gelukkig zelf ook wel aan. Als ze vertelt ergens in een vrouwencentrum te zijn uitgenodigd om te komen spreken over het onderwerp 'leven en sterven in Nicaragua', dan worden eerst de aanwezige mannen weggestuurd. Heftig noteert ze dan in haar dagboek: zo verwordt feminisme tot een biologische categorie, tot een vorm van racisme. En dat is niet minder onverdraagzaam dan wat er in de 'mannenmaatschappij' gebeurt. Ze besluit dan dit fragment met de veelzeggende regel: God heeft al haar (cursivering van mij, JM) kinderen nodig. Dat gaat me dan toch weer veel te ver door God zo te claimen als een vrouwelijk wezen. Te ver gelet op de taal van de Schrift, die zo nergens spreekt.
Het dagboek kent drie pièces de résistance: een uitvoerig exposé over de gesprekken die Fidel Castro is begonnen met de Braziliaanse Dominicaan Frei Betto over de relatie tussen socialisme en christendom. Voorts een uitvoerige brief aan de Amerikaanse Sanctuary-movement, een beweging die zich inzet in de VS voor slachtoffers van onrecht. En tenslotte besteedt zij uitvoerige aandacht aan de holocaust naar aanleiding van de film van Claude Lanzmann Shoah. Ze pleit tussen de vele regels door voor de dialoog van christenen met de marxisten. In het marxisme vindt ze veel terug van wat de bijbel bedoelt met name bij de profeten. Is zoveel lof voor het marxisme intussen door allerlei ontwikkelingen bijvoorbeeld in Oost-Europa niet achterhaald? Ze geeft het kapitalisme de schuld voor alle ellende in de Derde Wereld. Het valt niet te ontkennen dat daar heel veel van waar is. Maar heeft het orthodox marxisme dan wel zoveel heil gebracht in Polen, Hongarije, Roemenië, om slechts enkele voorbeelden te noemen? Dat is het risico van het publiceren van een dagboek zo boordevol waardeoordelen over tijdsverschijnselen. De tijd staat niet stil. Een voorbeeld: ze vertelt over haar betrokkenheid bij acties tegen de kerncentrale in Wackersdorf en over voortgaande plannen tegen de hier te bouwen centrale. Intussen is de centrale al lang en breed gesloten. Ik geef haar wel gelijk in haar felle afwijzing van de wereldwijde wapenindustrie. Een christen kan daar m.i. slechts met afschuw van kennisnemen, zeker wanneer je de gevolgen van een en ander bijna dagelijks om je heen ziet. Je zou maar bijvoorbeeld in Libanon wonen.
Wat ik me tenslotte heb afgevraagd: is dit alles nog theologie? Voor mevrouw Sölle is dit de echte theologie. Maar voor wie de wortels van de theologie liggen in Gods openbaring in de Schriften ons geschonken, kan hier alleen maar van politiek en maatschappelijk handelen gesproken worden. Sölle zal zeggen: maar daar gaat het nou juist om. De slotregel van haar dagboek lijkt me onthullend en typerend voor al haar opvattingen: 'Hoewel, helemaal thuis zijn op "deze wereld", wie zou zich zoiets niet wensen.'
J. Maasland, C. a/d IJ.

Een bres in de muur, Verhalen en gedichten uit China, Ambo/Baarn, 139 blz.
China is een land dat tot veler verbeelding spreekt. Na wat er in juni van dit jaar op het Tien-an-men-plein in Beijing is gebeurd, blijft er weinig verbeelding meer nodig om te weten wat de politieke realiteit is. In het hier aangekondigde boek treffen we literatuur aan uit een andere recente periode uit China's geschiedenis. Van 1966-1976 leefde China in de ban van de Culturele Revolutie. Met name onder intellectuelen en kunstenaars werd wreed en fors huisgehouden. Toen deze schrikperiode voorbij was en de Bende van Vier opgepakt was, bleef het volk geschokt achter. Daarop volgde, wat wel genoemd wordt de Chinese leemte. De hier gebundelde verhalen en poëzie stammen uit deze periode. De rol van de politiek in de literatuur werd teruggedrongen. Heel voorzichtig proeft men kritiek op onderdelen van het systeem. Anderen geven soms heel gesluierd iets door van hun traumatische ervaringen opgedaan tijdens de Culturele Revolutie, de zogenaamde 'littekenliteratuur'. In een ander verhaal staat kritiek op en een breuk met bepaalde sociale structuren centraal. Terecht merkt Cara Ella Bouwman in haar verhelderende inleiding op deze bundel op dat daar wel moed voor nodig is. Want de politieke barometer staat in China nog steeds op wisselvallig en veranderlijk. In de nacht van 3 op 4 juni bleken deze woorden maar al te waar. Ik heb met belangstelling kennisgenomen van het hier gebodene en dat is waarlijk niet als een recensentencliché bedoeld. Wie van literatuur houdt ook uit andere culturen kan hier goed terecht.
J. Maasland, C. a/d IJ.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen