Globaal bekeken

Al zulke dweepzieke scheurmakers, zo luidt de titel van een recent bij Kok, Kampen verschenen boek over de afscheiding van 1822 en de Afscheiding van 1836 in Axel.
De fijnen oftewel de gereforrneerden van bevindelijke snit zijn nogal eens mikpunt van spot of vijandschap geweest van de kant der 'verlichten'. Aan de afscheiding (zonder navolging) van 1822 was de naam van oefenaar Johan Willem Vijgeboom verbonden. Over hem werd een hekeldicht geschreven onder de titel 'De vijgeboom In Nederland', waarschijnlijk gedicht door de toenmalige predikant van Biervliet. Om het 'wrede van de verkiezingsleer' aan te geven werd de uitdrukking Turksch geloof' gebezigd.

'Een edel heer van Turksch geloof
En vriend van spaansche persecutie,
Voor elke stem van vrijheid doof
En wars van alle constitutie,
Was, schoon gekweekt in hoogen stand,
Toch ook een vriend van hovenieren,
En 't snoeimes stond het regt ter hand,
Geen boompje mogt te welig tieren.
Een Portugees van d'oudsten stam,
(Men zegt, hij kon van Adam reek'nen)
Werd helper, en geen takje kwam,
Of Izak ging 't voor 't snoeimes teek'nen:
Zoo stond een boom in Hollands tuin,
Met vrijheids-takken, Godsdienst-loten,
En, schoon geplant In Frankrijks puin,
Was al dat tuig toch sterk geschoten:
Hier viel te snoeijen, maar de Leeuw
Bleef beiden van den boom steeds weren,
Dit was de booze geest der eeuw,
Zij konden zelfs geen takje deren.
"Neen, 't snoeijen gaat niet, Izak, vriend!
Laat ons het planten eens beproeven,
Wie weet, of ons fortuin niet dient
En wij niet nog dien geest bedroeven,
Een boom van Turksch' of Spaanschen grond,
Een vijg, bij voorbeeld, zou ons lijken;
't Is hier juist wel wat koud in 't rond,
Kunsthitte moet hem fraai doen prijken."
En ziet, ja wel, fortuin die dient,
Een vijgeboompje vindt men spoedig,
En juist geschikt voor dezen vriend,
Geen blad of takje te overvloedig;
't Is waar, geplant In 't best van 't Land,
En nog wel tusschen branderijen,
Gekoesterd zelfs door vrouwen hand,
Had 't boompje nergens willen dijen.
"In Vrieslands vette klei misschien?"
Och lacij! neen, 't wil ook niet lukken,
Daar zou 't welligt geen daglicht zien,
Men zou daar 't boompje heel verdrukken.
"'t Eens naar een ander oord gebragt,
Waar nog geen wind der eeuw kon woeden,
Waar men steeds op zijn Turksch nog dacht,
En dus kunsthitte mogt vermoeden?"
En juist zoo vindt men nog een streek,
Ze is wel wat klein, wat ver voor 't snoeijen,
Maar die juist op een haar geleek
Naar 't land, waar vijgebomen groeijen:
Geen Spanjaard haat toch meer het licht,
Geen Turk kan meer praedestineren,
Dan hier die mannen van gewigt,
Die zeggen, door den geest te leeren.
Maar, of juist daarom grond of lucht
Wel deugt, om vijgen voort te brengen;
Dit is het, vrienden! wat ik ducht,
Ik vrees, 't klimaat zal 't niet gehengen;
Ik vrees, of men het boompje orneert,
En plant het in den mest van koeijen,
Of ook den grond met schuppen keert,
Een Jonge Jan het steeds laat snoeijen,
Of plant het zelfs voor dijk of muur,
Of bij een warmen bakkers oven,
Of klink' de hamer 't op den duur
Bij 't smids vuur vast, om 't daar te stoven;
Ik vrees, hoe warm en hecht het stond,
Het vijgeboompje zal niet tieren,
't Geeft wis geen vrucht, en 't zal den grond,
Hoe eigen ook, maar slecht versieren,
En zij, – die daar voor geen gevaar,
van banden schroomden noch ook kosten;
Zij zelven zuchten binnen 't jaar:
"Och, of wij 't boompje maar weer losten!".'

In een 'literair anekdotenboek' (Uitgave De Bijenkorf) met in alfabetische volgorde rijpe en onrijpe stukjes troffen we de volgende aardige dingen.

• Prijs
'De hoogste prijs ooit voor een boek betaald is sinds oktober 1987 tien miljoen gulden: voor dat bedrag kocht een Tokiose boekhandelaar een Gutenberg-Bijbel op een veiling bij Christie's In New York. Tien jaar eerder bracht een dergelijk boek nog de helft van die prijs op. Voor zover bekend bestaan er nog 48 van de totaal 185 Bijbels die Gutenberg In 1455 in Mainz gedrukt moet hebben.'

• Majesteit
'Uitgever Jurriën ten Have gaf in 1959 Eenzaam maar niet alleen van koningin Wilhelmina uit. De belangstelling voor het boek was enorm, er viel bijna niet aan de vraag te voldoen. Toen de aanbieding van het eerste exemplaar aan de koningin vertraging opliep, wilde Ten Have zich daarvoor excuseren: "Majesteit, ik ben verleden week nog bij de drukker geweest. Hij stond te huilen achter zijn machine, toen ik bij hem op groter spoed aandrong."
"U moet ons de tijd gunnen", zei de man, "het is voor onze Koningin, het moet goed vakwerk worden."
"En vergeet u niet", vervolgde Ten Have, "dat die machine voor uw boek 4,5 miljoen keer heen en weer moet gaan. Zo staan er enige machines naast elkaar."
Waarop Hare Majesteit: "En staan er nu bij al die machines mannen te huilen?"'

• Kinderen
'Wordt er in het gezin weleens gepraat over de vraag welke boeken ouders en kinderen lezen? In vele gezinnen weten de ouders waarschijnlijk niet eens wat de kinderen lezen. Moet dat dan? Er zijn zovéél zaken waar ouders op moeten letten. En er zijn zovéél onderwerpen die aanleiding geven tot twistgesprekken. Moet het boek daar óók nog bijkomen? Ik vind van wel. Boeken ademen een bepaalde sfeer en verspreiden die ook. Zij kunnen een heel ander klimaat scheppen dan dat waarin de ouders hun kinderen graag zien. En dan heb ik nog niet eens de uitgesproken pornolectuur op het oog. Ik doel nu op boeken waarin het leven absoluut godloos is. Waarin met God niet wordt gerekend. Hij is er gewoon niet Dan blijft de kale sfeer van het louter aardse leven van mensen die het allemaal zelf moeten doen, over. Vergeving, een nieuw begin, perspectief voor de toekomst is er niet. Wanhopig, hopeloos, uitzichtloos, gebroken verhoudingen, huwelijken die kapot gaan (zo ze al zijn gesloten). Wie zulke werken leest, raakt thuis in de sfeer ervan. Het is een geestelijk klimaat waar ouders hun kinderen juist tegen willen beschermen. Zou daarover niet moeten worden gesproken?'

Prof. dr. W. H. Velema

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen