leder schrijft eigen bijbel

'In dit kader passen wij niet'. Dat hebben we verwoord in deze kolommen en in brieven toen het programma bekend was geworden van de kerkendag, die afgelopen zaterdag in Utrecht werd gehouden onder auspiciën van de Raad van Kerken. Daarover vond een gesprek plaats tussen een delegatie van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond en leden van de stuurgroep van de kerkendag, in aanwezigheid van de praeses van de hervormde synode. De slotconclusie van het gesprek was dat het alsnòg vragen van enkele sprekers uit de rechterflank van de kerken aan het kader niets zou veranderen. Het gevolg is evenwel geweest, dat het moderamen van de hervormde synode de kritiek van de Gereformeerde Bond op de opzet van de kerkendag overnam en publiekelijk verwoordde. Vervolgens heeft men op initiatief van het hervormd moderamen een programmapunt ingelast in de vorm van een forum, waarin de kritiek op de opzet van de kerkendag zou worden getheraatiseerd. Eén en ander betekende niet, dat daarmee de organisaties, waartoe de gevraagde forumleden behoorden, alsnog meededen met de kerkendag.
Als zodanig ontving ik ook een uitnodiging om aan dat forumgesprek deel te nemen. Die uitnodiging heb ik aanvaard. Nadat het programma van de kerkendag was uitgekomen heb ik in deze kolommen een scherp artikel geschreven. De gelegenheid om in een discussie met anderen vervolgens rekenschap en verantwoording te geven heb ik niet kunnen afwijzen, teméér niet omdat het hervormd moderamen heeft gezegd, dat het circuit van de Raad van Kerken niet samenvalt met de Hervormde Kerk. Mijn beslissing werd intussen ondersteund door het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond.

Impressie
Alvorens te komen tot een aantal principiële zaken geef ik een korte impressie van de kerkendag als zodanig. In totaal woonden ongeveer 20.000 mensen de kerkendag bij. Dat betekende – zo meldden onderzoekers – dat ruim zeventig procent van kerkelijke gemeenten en parochies in Nederland vertegenwoordigd was. De vraag moet hierbij wèl worden gesteld of het echt om vertegenwoordigingen ging. Tot op de laatste dag heeft men gezegd dat er nog kaarten beschikbaar waren voor individuele belangstellenden. We zijn benieuwd hoe de exacte cijfers zijn van de percentages van de kerkeraden, die uit de onderscheiden gemeenten aanwezig waren. Wat de sector Gereformeerde Bond betreft heb ik weinig bekenden gezien. Verder was het aantal jongeren betrekkelijk klein. Toen in de plenaire openingszitting aan mensen beneden de dertig jaar gevraagd werd de handen op te steken was er een uitgedund woud van vingers. Maar dit alles neemt niet weg dat er 20.000 mensen waren; voor de organisatoren ongetwijfeld een reden om in de toekomst met kerkendagen door te gaan. En ongetwijfeld hebben velen de massaliteit van zo'n dag als bemoedigend ervaren, zoals dat in het algeméén bij toogdagen het geval is. Met velen samenzijn brengt mensen in hoger sferen. Verder ging het toe als op een zendingsdag van de GZB, in die zin dat allerlei organisaties met kraampjes aanwezig waren, waar hun materiaal werd aangeboden, al of niet tegen betaling. De kraampjes op de zendingsdag van de GZB ontbraken echter op deze kerkendag, evenals het omgekeerde het geval is. Er is dan ook niet veel fantasie voor nodig om te constateren dat de kerk, die hier aanwezig was een andere is dan de kerk die op de zendingsdag van de GZB aanwezig is. Dit nu brengt mij op het inhoudelijke van de kerkendag.

Inhoudelijk
Als ik de hoop nog mocht hebben gehad, dat er inhoudelijk op deze kerkendag een vonk van herkenning zou overslaan, dan moet ik zeggen dat deze hoop volstrekt de bodem is ingeslagen. Hier was een 'andere kerk' aanwezig. Alvorens ik dit onderbouw wil ik zeggen dat ik geen misverstand wil oproepen. De thematiek vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping is mede de onze, dat wil zeggen van hen, die bij Schrift en belijdenis willen leven. Het gaat immers om bijbelse noties. Bij de kraampjes op de kerkendag ontmoet je mensen, die met grote toewijding bezig zijn om de bewustwording omtrent de betreffende thematiek te bevorderen. In de gemeenten wordt overigens de thematiek ook helemaal opgepakt. Dat is ook nodig. Maar het zou wel eens kunnen zijn dat een kerkendag als deze de bezinning in de gemeenten eerder frustreert dan bevordert, vanwege conclusies die ex-cathedra, vanaf een podium door de leidinggevenden van de Raad van Kerken worden getrokken.

In de forumdiscussie heb ik de vraag gesteld – en ik bedoelde het eerbiedig – hoe ­het in Gods Naam mogelijk is een kerkendag te beginnen zonder Schriftlezing en gebed. Nog afgezien van de inhoudelijke verschillen binnen de kerken en tussen de kerken, een kerkendag vindt toch plaats voor Gods Aangezicht! We zijn echter in de kerk(en) kennelijk al zo ver, dat we samen kunnen komen zònder gebed. Dit manco is op bepaalde kerkelijke vergaderingen of bijeenkomsten weliswaar meer te signaleren, maar bij zo'n landelijke manifestatie, die ook een manifestatie naar de wereld toe wil zijn, is het niet te geloven dat het gebed ontbreekt. Christenen kunnen kennelijk al zonder gebed. Wel was er een clown, die ook het NOS-journaal haalde, waarvan de betekenis mij ontging maar die wel iedere keer met nietszeggende dingen het programma tijdens de openingsceremonie moest opfleuren.

Het summum was de lezing van Psalm 1. Deze voorlezing bestond uit een vertaling van psalm 1 in feministische zin. Ik kon dat alleen maar met krimpend hart aanhoren. Daarom heb ik als titel boven dit artikel gezet: 'ieder schrijft eigen Bijbel'. Als ik dit hoor voel ik me in een andere kerk. De Schrift zelf geeft gedeelten te over om de hoge waarde van de vrouw, naast die van de man te onderstrepen. Maar welk gezag heeft het als bijbelgedeelten worden herschreven en als Bijbel naar voren worden gebracht? Nadat ik in het genoemde forum had gevraagd waarom de kerkendag niet met gebed was geopend, zei één der aanwezigen, dat er toch ook een psalm gelezen was? De psalm, die gelezen is, was geen psalm, het was een profanisering van het Woord en als zodanig een persiflage, een tégen-Woord.

En dan tenslotte het thema, waaronder de kerkendag stond: 'een verbond voor het leven'. Dit thema was ontleend aan het verbond met Noach. God heeft immers beloofd dat er geen wateren meer over de aarde zullen gaan om haar te verdelgen. Daarom is nu kennelijk de hele aarde de ark. Zo werd het ook in het openingslied met telkens terugkerend refrein gezongen. Ik heb het lied, in de vorm van een kinderversje, niet meegezongen. Wat mij betreft zou psalm 72 (oude berijming) gezongen zijn. Achter de gedachte van de aarde als ark zit een aan de Schrift vreemde theologie. Noem het (maar weer) de algemene verzoening, áls het nog gaat om verzoening van de mens met God.
Vergeten wordt intussen, dat in het Mattheüs evangelie de waarschuwing klinkt, dat het in het laatst der dagen zal zijn als in de dagen van Noach. We hebben juist dan wakende te zijn omdat we weten dat de Dag des Heeren komt. De aarde zal niet meer door water worden verdelgd maar er komt wel het louteringsgericht, waardoorheen de nieuwe hemel en de nieuwe aarde komen.
Prof. dr. W. van 't Spijker haalde dezer dagen in De Wekker een citaat aan van Karl Barth, die ooit gezegd heeft 'in een weelderige omgeving': 'hier is geen eschatologie, geen leer der laatste dingen meer'. Welnu, dat kan ook gezegd worden van de nu gehouden kerkendag. De suggestie wordt gewekt dat wij mensen de schepping wel zullen vernieuwen. Als zodanig is het heil binnentijdelijk en binnenwerelds gemaakt. De wederkomst des Heeren is niet meer in het blikveld, laat staan dat er met reikhalzend verlangen naar wordt uitgezien.
In het Getuigenis, dat in 1971 verscheen, werd gezegd dat de kerk een ark van Noach moet zijn als de golven van de oordelen Gods over de wereld gaan. Daarop kwam toen stormachtig protest van diegenen, die geen twee wegen meer leren. 'Naar de ark, naar de kàrk, zei de dominee', was toen de titel van een boek van twee studentendominees. Op de kerkendag nu werd duidelijk waar het om gaat: de wéreld is de ark. Alsof niet God zelfde ark achter Noach toesloot om hem en zijn acht zielen te behouden. En alsof niet in het Nieuwe Testament staat dat het tegenbeeld van de ark is de doop, die ons ook nu behoudt (1 Petrus 3 : 20). Leert de Schrift ons niet overduidelijk, dat opnieuw het gericht over de aarde zal gaan en dat alleen diegenen, die geschreven zijn in het boek van het Leven van het Lam behouden worden?

Bekering
In het forum, dat gehouden werd en waarvan ik zelf deel uitmaakte, heeft ds. B. Wallet als eerste thema aan de orde gesteld de bekering. Ik was met deze inzet bepaald gelukkig en heb niet veel meer gedaan dan de Heidelberger laten spreken, die bekering omschrijft als afsterving van de oude mens en opstanding van de nieuwe mens. Afsterving van de oude mens is een hartelijk leedwezen, dat wij God door onze zonde vertoornd hebben. Opstanding van de nieuwe mens is een hartelijke vreugde in God door Christus. Wie tot God bekeerd is, kent Hem en dat kennen is een intieme relatie in de verborgen omgang met Hem.
Maar wie Hem kent heeft ook 'lust en liefde om naar de wil Gods in alle goede werken te leven'. Hier ligt dan ook het uitgangspunt voor een goede setting van het conciliair proces, namelijk vanuit het kennen en liefhebben van God. Want het gebod Gods is (wereld)wijd.
Opmerkelijk was dat prof. dr. F. Haarsma, die mij bijviel inzake het ontbreken van een gebed aan het begin, de opmerking over de zonde in de Heidelberger maar zó zó vond, want er waren in het leven toch ook nog wel heel aardige dingen. Kwam hier de kloof tussen Rome en Reformatie als het gaat om de rechtvaardiging van de goddelozen niet openbaar? En mevrouw L. Reijendam Beek was, toen het over de bekering van Paulus ging, direct bij de ethiek. Alsof het bij Paulus niet van meet af (in de Romeinenbrief), ook en alleerst gaat om de rechtvaardiging van de goddeloze.

Waarheen?
Waar gaan we heen? Dat vragen we ons vaak in grote zorg af. Dat vraag ik me ook af na deze kerkendag. Als ieder zijn (haar) eigen Bijbel gaat schrijven zijn we met elkaar op hèt Woord niet meer aanspreekbaar. Het lijkt een goedkope opmerking te zijn als we altijd maar weer zeggen 'alleen het Woord'. Maar met de dag méér ervaren We dat daar toch het probleem ligt. Het blijft een levenslange strijd om onze gedachten gevangen te laten nemen in de gehoorzaamheid aan het Woord Gods.
'Er staat veel meer dan er staat' las ik dezer dagen van iemand, die zijn mening gaf over de Schrift. Dat zal waar zijn, omdat het Woord zich in elke tijd nieuw waar maakt. Uit het oude Woord mogen we telkens nieuwe schatten opdelven. Maar er staat nooit minder dan er staat. Wie afdoet of toedoet van de woorden van het Boek, die zal worden uitgedaan uit het Boek des Levens'. (Openb. 21 : 19).
De vraag is of we elkaar nog verstaan als we elkaar rechtstreeks vanuit de Schriftwoorden aanspreken. Het gesprek over bekering op de kerkendag kon niet meer zijn dan een eerste aanzet. Want 'af' was het gesprek nog niet. Wat willen we in een anderhalf-uur-durend pannel met remonstranten, rooms-katholieken en reformatorischen. Toch meen ik dat dit soort gesprekken gevoerd moeten worden. Ook de reformatoren onttrokken zich niet aan godsdienstgesprekken. Ik blijf wel zitten met de vraag van ds. J. van Veen, directeur van Kerk en Wereld, een vraag die vanwege de tijd niet meer beantwoord kon worden: 'hoe gaat dat dan als de Heilige Geest bekerend werkt'? Woord en Geest gaan samen en soms geschiedt het Woord op de wijze van de bliksemflits.
Ik blijf ook zitten met de vraag of we in de Gereformeerde Gezindte, in en buiten de Hervormde Kerk, wel voldoende oog hebben voor het aspect van rechtdoen, waarvan de Schrift ook op vele bladzijden spreekt.
Toen ik opmerkte dat dat in de kring, waarin ik me ophoud, teveel ontbreekt kwam er applaus. Het ware mij liever geweest als die bijval óók gebleken was toen ik de rechtvaardiging van de godddeloze noemde.
Ik heb deze kerkendag toch ervaren als een dag van een andere kerk, van een oecumenische kerk waarin ik niet thuis ben. Kerk waarheen? Naar een kerk van het Woord of naar een kerk waarin ieder z'n eigen Bijbel schrijft? Als de kerk niet meer kerk van het Woord is dient ze andere goden dan de levende God.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen