De theocratische basisgedachte

Als de 'neutrale' Staat gaat heersen over de christelijke Kerk, zo besloten we de vorige serie over 'Kerk en politiek', dan zijn we echt terug in de tijd van Augustinus. Augustinus zag de Romeinse overheid inderdaad als een tweede Babyion, rechtstreekse tegenstander van de Kerk als Jeruzalem. Hij was uiteraard erg blij met de bekering van de latere keizer Constatijn en met zijn opvolgers, die voor een deel ook een christelijke regering voorstonden. Maar dat leidde er nooit toe dat Augustinus een christelijke overheid ging verheerlijken. Al werd een aards koninkrijk of keizerrijk christelijk geregeerd, het was toch niet het koninkrijk Gods in alle volmaaktheid. Het is en blijft toch slechts een aardse regering, die net als de aarde voorbijgaat. De burger van 'de stad van God' blijft een vreemdeling (peregrinus) in deze wereld. Dat leidt bij Augustinus nooit tot een (doperse) wereldmijding, hij kan zich zelfs af en toe zeer positief uitspreken over het aan Gods Naam onderworpen Romeinse Rijk. Maar nooit als een wereldse voorafschaduwing van het komende heilsrijk, doch louter als een aards goed. Het aardse goed van een gevestigde orde moet gewaardeerd worden; het moet zelfs beschermd en nagestreefd. Maar de ware gerechtigheid, het ware geluk, de ware vroomheid zijn slechts te vinden in de Stad van God.

Nuchter en waakzaam
Het is opmerkelijk dat Augustinus, die de – in de wereldgeschiedenis toch uitzonderlijke – omwenteling van een goddeloze naar een christelijke overheid persoonlijk heeft meegemaakt, het betrekkelijke ervan heeft ingezien. 'Niet het Romeinse Rijk is gekerstend en evenmin het keizerschap, maar sinds Constantijn zijn er door Gods genade christenen die tot het ambt van keizer geroepen worden' (J. van Oort, Jeruzalem en Babylon, 129). Niet het rijk is christelijk geworden, maar deze enkele keizer. Van een rechtstreekse verbinding tussen imperium en evangelie wil Augustinus dus niet weten, al ziet hij er wel een teken van Gods Voorzienigheid in voor de kerk en haar verkondiging.
Dat kan ook moeilijk anders, want vanuit een situatie waarin de goddeloze staat (neutrale staat is te zacht uitgedrukt) heerste over de christelijke kerk was er een situatie ontstaan waarin de christelijke Kerk (via haar meelevend lid, de keizer) een positieve invloed kreeg op de staat. Desondanks bleef Augustinus nuchter en waakzaam.
De noties van het niet rechtstreeks samenvallen van wereldlijke overheid en Gods Koninkrijk en van het persoonlijke karakter van het (christelijk) overheidsambt moeten we goed onthouden bij de behandeling van artikel 36 NGB, ook die van de politieke verantwoordelijkheid van een christen in een democratie als de onze. Daarover later.

Theocratie
Voor Augustinus bleef, ondanks alle positieve omwentelingen in de politiek, het Koninkrijk Gods (de Stad Gods) het belangrijkste in deze wereld, de sleutel tot de wereldgeschiedenis. Hij bleef nuchter en waakzaam, hij dacht theocratisch zonder in apocalyptische vervoering te geraken. Theocratie wil zeggen dat de wereld en haar geschiedenis onder Gods heerschappij staat. Dr. D. Martin Lloyd-Jones (1899-1981) beschrijft dat vanuit onze 20e eeuw zeer treffend in 'Vrees niet, geloof alleen…' (uitg. Kok, Kampen, 1984). Dit boekje gaat over Habakuk en het probleem van de geschiedenis. Alle vragen, die opkomen in onze tijd, zijn ook in de tijd van Habakuk gesteld. Waarom laat God dit allemaal toe? Hoort God ons nog wel als we om een reveil bidden? Waarom houdt God Zich zo stil, terwijl alles zich tegen Hem keert? De profeet Habakuk roept uit: 'Heere! Hoe lang schreeuw ik, en Gij hoort niet, hoe lang roep ik met geweld, tot U, en Gij verlost niet! Waarom laat Gij mij ongerechtigheid zien en aanschouwt de kwelling? Want verwoesting en geweld is tegen mij over, en er is twist, en men neemt gekijf op'. Dr. D. Martyn Lloyd-Jones wijst dan, volledig in de geest van Augustinus, als antwoord op deze vragen op algemene bijbelse beginselen. Inzettend met Habakuk 1 : 6 'Want ziet Ik verwek de Chaldeën, een bitter en snel volk', wijst hij op Gods heerschappij over de geschiedenis, door ons meestal de theocratie genoemd, de basisgedachte van onze beschouwingen over kerk en politiek. We citeren Lloyd-Jones (a.w. blz. 20-23):

De geschiedenis staat onder Gods heerschappij
'Want ziet. Ik verwek de Chaldeën, een bitter en snel volk.' God heerst niet alleen over Israël, maar ook over zijn vijanden, de Chaldeën. Elk volk op aarde is onderworpen aan Gods hand, want er is in de wereld geen macht die uiteindelijk niet door Hem wordt geregeerd. De schijn is anders dan de werkelijkheid. Het scheen dat de macht van de Chaldeën zo was toegenomen door hun sluwe militaire bekwaamheid. Maar zo was het helemaal niet, want God had hen verwekt. God is de Heere van de geschiedenis. Hij heeft Zijn troon gevestigd in de hemelen en de volken zijn voor Hem als 'sprinkhanen, als een druppel van de emmer, of als een stofje van de weegschaal'. De Bijbel zegt dat God boven alles staat. Hij heeft het historisch proces in beweging gezet. Hij heeft de heerschappij erover en Hij zal het beëindigen. We mogen dit uiterst belangrijke feit nooit uit het oog verliezen.

De geschiedenis voltrekt zich volgens een goddelijk plan
De dingen gebeuren niet zo maar. Gebeurtenissen zijn maar niet toevallig, want er is een vast plan voor de geschiedenis en alles is al vanaf het begin voorbeschikt. God die 'het eind ziet vanaf het begin' heeft met alles een doel, en weet 'de tijden en gelegenheden'. Hij weet wanneer Hij Israël moet zegenen en wanneer niet. Alles is in Zijn hand. 'Toen de volheid des tijds gekomen was', zond God Zijn Zoon. Hij liet eerst de grote filosofen komen die het denken hebben verduidelijkt. Toen kwamen de Romeinen naar voren, die beroemd zijn vanwege hun geordende regering, het bouwen van wegen en het verspreiden van hun prachtig rechtssysteem over heel de wereld. Daarná zond God Zijn Zoon. God had het allemaal beschikt.
De geschiedenis heeft een doel en wat nu in deze twintigste eeuw plaatsvindt is niet toevallig. Als we bedenken dat de kerk in het middelpunt van Gods plan staat, laten we dan nooit de trots en de aanmatiging van de kerk in de negentiende eeuw vergeten. Zie daar zelfvoldaan achterover leunen en genieten van haar zogenaamde beschaafde preken en geleerde evangeliebediening, terwijl ze zich toch wel een beetje schaamt om dingen te noemen als bekering en het werk van de Heilige Geest. Let eens op de welgestelde mens uit het Victoriaanse tijdperk, die behaaglijk zit te genieten van zijn godsdienst. Let eens op zijn geloof in de wetenschap en zijn bereidheid om de openbaring te vervangen door de filosofie. Hoe heeft hij voortdurend de ware geest van het Nieuwe Testament geloochend. Ja, de kerk moest gekastijd worden en het is helemaal niet moeilijk om deze twintigste eeuw te begrijpen als we letten op het verhaal van de negentiende. Er is inderdaad een plan waar te nemen in al deze dingen.

De geschiedenis voltrekt zich volgens een goddelijk tijdschema
God houdt niet stil om ons te raadplegen, en alles vindt plaats naar 'de raad van Zijn wil'. God bepaalt Zijn tijd; Hij volgt Zijn eigen weg; en Zijn handelen en Zijn werken zijn daarmee in overeenstemming.

De geschiedenis houdt verband met het Koninkrijk Gods
De sleutel tot de wereldgeschiedenis is het Koninkrijk Gods. De geschiedenis van de andere volken die genoemd worden in het Oude Testament is alleen maar van belang als zij verband houdt met de bestemming van Israël. En uiteindelijk is de geschiedenis van vandaag slechts van belang als zij verband houdt met de geschiedenis van de Christelijke Kerk. Wat werkelijk van belang is in deze wereld is het Koninkrijk Gods. Vanaf het eerste begin, sedert de val van de mens, is God bezig een nieuw koninkrijk te vestigen in deze wereld. Het is Zijn eigen Koninkrijk en hij roept mensen uit de wereld en plaatst hen in dat Koninkrijk; en alles wat er in de wereld gebeurt, heeft daar betrekking op. Nu is de vorming ervan nog aan de gang, maar tenslotte zal het zijn volkomen voltooiing bereiken. Andere gebeurtenissen zijn van belang als ze daarmee in verband staan. De huidige problemen kunnen alleen maar in dit licht begrepen worden. Wat God in de kerk en in de wereld van vandaag toelaat, staat in het verband met Zijn grote doel voor Zijn eigen Kerk en Koninkrijk.
Laten we daarom niet onthutst zijn als we verbazingwekkende dingen zien gebeuren in de wereld. Laten we liever vragen: Wat is de betekenis van deze gebeurtenis voor het Koninkrijk Gods? Of als er met u persoonlijk dingen gebeuren die moeilijk te begrijpen zijn, klaag dan niet, maar zeg: Wat leert God me hierdoor? Wat moet er bij mij veranderen? Waar heb ik verkeerd gehandeld en waarom laat God deze dingen toe? Al deze dingen hebben een doel, als we het maar kunnen zien. We hoeven niet verbijsterd te geraken en te twijfelen aan de liefde of de rechtvaardigheid van God. Als God zo harteloos was, dat Hij enige van onze gebeden direct verhoorde en op onze manier, dan moesten wij wel zeer arme christenen zijn. Gelukkig stelt God de verhoring van onze gebeden soms uit om af te rekenen met ons egoïsme of met andere dingen in ons leven die er niet behoren te zijn. Hij is bezorgd over ons en het is Zijn bedoeling ons pasklaar te maken voor een plaats in Zijn koninkrijk die volmaakter is. Daarom moeten we iedere gebeurtenis beoordelen in het licht van Gods grote, eeuwige en heerlijke doel.
Tot zover dr. D. M. Lloyd-Jones, beter kan ik het niet zeggen.

J. H. ten Hove, Katwijk aan Zee

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen