Gereformeerde Internationale

Het doek is gevallen. De synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken heeft dezer dagen definitief en met algemene stemmen besloten de banden met de Gereformeerde Oecumenische Synode (GOS), voortaan Gereformeerde Oecumenische Raad (GOR) geheten, te verbreken. In Harare, waar vorig jaar de GOS werd gehouden, werd één en ander al aangekondigd. Het beslissende punt voor de Christelijke Gereformeerde Kerken, evenals voor enkele andere kerken die moeite kregen met hun GOS-lidmaatschap, was de ontwikkeling binnen de Gereformeerde Kerken in Nederland.
Ooit heeft Calvijn gezegd, dat hij zeeën wilde oversteken om broeders in het geloof te ontmoeten. In Harare waren velen uit alle delen van de wereld gekomen. Ze hadden ook zeeën overgestoken, om echter opnieuw met elkaar te (moeten) constateren, dat de gereformeerde wereld een verdeeld huis is.

Het is onmiskenbaar zo, dat in vele delen van de wereld de gereformeerde theologie en de gereformeerde religie gebrácht zijn vanuit Nederland. Nederland is nu eenmaal een landje, dat zich de tijden door wereldwijd heeft gemanifesteerd. De Vrije Universiteit van Abraham Kuyper heeft zo ook brede uitstraling gehad in de wereld, met name ook door de vele emigranten. Wanneer in het buitenland over gereformeerd Nederland wordt gesproken dan vallen de namen van Kuyper en Bavinck, van Ridderbos en Berkouwer en uiteindelijk ook die van Kuitert en Wiersinga. De laatste twee namen staan dan meestal in de gesprekken en de discussies model voor de moderne ontwikkelingen in de Gereformeerde Kerken, gekenmerkt door deconfessionalisering en afwijking van de belijdenis inzake met náme het Schriftgezag. Binnen de GOS zijn vooral de rapporten uit de Gereformeerde Kerken over het Schriftgezag ('God met ons') en homofilie ('In liefde trouw zijn') de hete hangijzers geweest.

We hebben de moeite binnen de GOS en de ongelijke strijd tussen de Christelijke Gereformeerden en de GOS van nabij meegemaakt. Het past ons niet een oordeel te vellen over beslissingen, die genomen zijn. Daarvoor vertoeven wij zelf tezeer binnen (kerk)verbanden en wereldverbanden, die vanuit kerken van de Afscheiding onder kritiek staan. Feit is nu eenmaal dat, bij alle eenheid in geloof en belijden met onze Christelijke Gereformeerde broeders, zij door de tijd heen een andere, een principieel andere weg zijn gegaan dan wij als hervormd gereformeerden.
Maar niemand zal het mij kwalijk nemen als ik zeg dat de gereformeerde vlag er in de wereld intussen slecht bij hangt. Eerlijk gezegd acht ik wel de hernieuwde contacten, die de Christelijke Gereformeerde Kerken nu overwegen te leggen met de International Conference of Reformed Churches (ICRC) – een verband waarin ook de Nederlandse Vrijgemaakt Gereformeerden participeren – wat geknutsel in de marge.

Verzwakt
De gereformeerde wereld in Nederland en de gereformeerde stream in de wereld is verzwakt, uitgehold, verdeeld, verlamd en machteloos. Ik zou bij al deze typeringen zelfs het voorvoegsel hopeloos kunnen gebruiken.
Het is onmiskenbaar waar, dat er een fundamentele wijziging in Schriftvisie is gekomen binnen de Gereformeerde Kerken, waardoor we ons moeten afvragen of deze kerken nog gereformeerde kerken zijn. Het is al weer heel wat jaren geleden, dat prof. dr. J. Lever, na verschijning van zijn boek Creatie en Evolutie, radiolezingen over dit thema hield onder de titel 'Waar blijven we?'; een poging om de evolutieleer aanvaard te krijgen binnen christelijk Nederland in het algemeen en de Gereformeerde Kerken in het bizonder. Direct daarna hield Kuitert radiolezingen onder de titel 'Verstaat gij wat gij leest?' .Daarin introduceerde hij de gedachte, dat de ontdekkingen binnen de natuurwetenschappelijke faculteit aan de VU drongen in de richting van een herziening van de visie op de eerste hoofdstukken van Genesis en van het Schriftverstaan in het algeméén. Het gereformeerde synodale rapport 'God met ons' betekende een voorlopig eindpunt van een jarenlange ontwikkeling sindsdien. De klassieke gereformeerde visie op het gezag van de Schrift is goeddeels losgelaten. Aan de menselijke factor in de Schrift is grote waarde toegekend. In feite heeft ook in de theologie binnen de Gereformeerde kerken de Schriftkritiek haar intrede gedaan. Maar met de visie op de Schrift staat of valt wel het gereformeerd zijn.

Welnu, de VU heeft jarenlang grote uitstraling gehad naar andere delen van de wereld in positieve zin. Nu moet echter ook gezegd worden, dat de modèrne ontwikkelingen aan de VU niet onopgemerkt zijn gebleven binnen zusterkerken van de Gereformeerde Kerken in de wereld. Ik denk met name aan de Christian Reformed Church in Canada en Noord Amerika, met als theologisch instituut het Calvin College in Grand Rapids. Maar al met al loopt er zo vandaag een kloof door de gereformeerde wereld, die door niets minder bepaald wordt dan door de vraag: Wat dunkt u van de Schrift? Dat maakt het geding binnen de GOS uit.

Verdeeld
De gereformeerde wereld is ook hopeloos verdeeld. Nu is het zo dat de wereldkerk ruimer is dan de kerken van gereformeerde confessie. Bovendien is het zo dat binnen andere oecumenische organisaties in wereldverband het ook niet alles zwart wit is als het gaat om het gereformeerde leven in de wereld. Organen als de Wereldraad van Kerken en de WARC bijvoorbeeld zijn lichamen, waarbij enerzijds bepaalde kerken van gereformeerde confessie zich niet willen aansluiten. Maar van die organisaties zijn anderzijds ook kerken van gereformeerde signatuur of kerken met op z'n minst gereformeerde vleugels lid. Die kerken mogen niet worden afgemeten louter aan hun lidmaatschap van deze verbanden.
Verder is er nog de ICCC, de Amerikaanse organisatie van dr. Carl Mc.Intire, bedoeld als tegenhanger van de Wereldraad. Ook daarvan hebben de Christelijke Gereformeerde Kerken in het verleden afscheid genomen, vanwege het (van de weeromstuit óók) politieke karakter van de ICCC.

Genoeg om vast te stellen dat de gereformeerde wereld ook internationaal verdeeld en uitgehold is. De gereformeerde stem klinkt daardoor zwak en weinig overtuigend in de wereld. Nu hebben we weinig behoefte aan wapengekletter van de kant van kerken van gereformeerde confessie. Maar de vraag laat zich niet onderdrukken waar vandaag het overtuigde en overtuigende getuigenis van de Gereformeerde Gezindheid in wereldverband is.
Deze vraag slaat terug op onze eigen situatie in Nederland. En ook dán slaat de vraag terug op het omgaan met de Schrift. Want hoe is het gesteld onder al die kerken, die de ontwikkelingen binnen de Gereformeerde Kerken met betrekking tot de Schrift afwijzen? Allen aanvaarden de Schrift van kaft tot kaft, allen aanvaarden de artikelen 2 t/m 7 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis, waarin het Schriftgezag duidelijk wordt beleden. Maar intussen lijken we er allen met een eigen Bijbel vandoor te gaan. Als we alleen al denken aan gedragscodes in de levensstijl. De één gelooft dat men alles eten mag en de ander eet moeskruiden. Maar ook als het gaat om de gelóófsleer zijn er ingrijpende verschillen. Verstaan (accepteren) we elkaars prediking nog altijd binnen de Gereformeerde Gezindte? Juist in dit opzicht is er toch sprake van geduchte polarisatie?

Twee zaken
Me dunkt dat er twee zaken zijn, die de gereformeerde wereld telkens parten spelen. Enerzijds het dogmatisme. De dogmatiek is van onschatbare betekenis. Maar zodra dogmatische bezinning tot dogmatisme wordt komt er de verstrakking. Zodra een dogmatiek tot de dogmatiek wordt verheven, dreigt het gevaar van verabsólutering. Men spreekt wel over het lied van het dogma. Dat wil zeggen dat in het dogma het lied van de heilige leer klinkt. Het is een vreugde om die leer uit te zeggen. De dogmatiek is echter nooit te vereenzelvigen met de Schrift. Zodra 'onze' dogmatiek dient om de ander af te breken is er iets fout. Dan ontberen we de ontmoeting in liefde voor het forum van de Schriften.
Bovendien: verdraagt alle Schriftuitleg in de Gereformeerde Gezindte zich met de stiptheid waarmee we voor de tekst van de Bijbelvertaling opkomen? Exegese is vrij, soms heel wonderlijk vrij, met alle gevolgen van dien.

Het tweede is de angst. Angst om vooral voor vol (gereformeerd) te worden aangezien, maar dan op grond van groepscodes. Gemis aan innerlijke vrijheid betekent dan een belemmering om te staan voor de zaak van de gereformeerde religie. Bepaalde woekeringen in het verleden en in het heden zijn er soms de oorzaak van dat de klare beginselen van de Reformatie onder verdenking staan, zodat innerlijke remmingen optreden om in vrijheid in de dienst van het Evangelie te staan.
Wat hebben we nodig een nieuwe opwekking des Geestes, zodat vormelijkheid, dodigheid en angst wegsmelten als sneeuw voor de Zon en een nieuw ontwaken geboren mag worden, waarin het lied van het gereformeerde, want bijbelse dogma in vrijheid des Geestes mag worden uitgezongen; eigentijds en betrokken op de bronnen, waaruit de vaderen dronken.
Er is van de gereformeerde wereld in ons land eigenlijk ten diepste zo weinig goeds meer te zeggen. We zijn vaak te verdeeld, te verwaterd, te weinig ootmoedig naar elkaar en voor Gods Aangezicht, te weinig kloek en helder reformatorisch, om nog gereformeerd te mogen heten.
Ook in eigen land hangt de gereformeerde vlag er slecht bij. Ik sluit aan bij wat G. Roos schreef in Daniel (jongerenorgaan Gereformeerde Gemeenten). Hij pleit voor de (getuigende) ontmoeting met andersdenkenden om caricaturen, die van de Gereformeerde Gezindte worden gemaakt te voorkomen. Daarbij, zo zegt hij, is kennis onontbeerlijk.

In het isolement van het beginsel ligt onze kracht. Maar als isolement tot beginsel wordt wordt het zout smakeloos. Hoe open naar buiten kunnen we ons als gereformeerden vandaag nog permitteren te zijn? Zijn er in dit opzicht niet zorgelijke ontwikkelingen?

Internationale
Nee, de gereformeerde zaak staat er nationaal en internationaal niet zo best voor. Boven dit artikel zette ik intussen 'Gereformeerde Internationale'. De socialisten heb ben hun Internationale, in twee versies overigens, één voor echte communisten en één voor echte socialisten. Ze zingen die Internationale overal ter wereld. Ik vraag me wel eens af welke Internationale we vandaag als gereformeerden 'all over the world' nog (zouden kunnen) zingen. Ik zou wel eens willen weten in hoeveel talen het Lutherlied vertaald is. Het verdient een veelheid van vertalingen. Luther heeft ons immers een machtige gereformeerde Internationale nagelaten, al was hij dan niet gereformeerd maar Luthers.
Laten we bij alle verwarring in de gereformeerde wereld vandaag in ieder gevallen zoeken wat bindt in plaats van wat scheidt. Anders zijn we naar buiten toe ook geen knip voor de neus meer waard. Samen terug naar de wortels van het Lutherlied.
De Christelijke Gereformeerden behoeven overigens toch niet perse zeeën te moeten oversteken om nog geestverwanten te vinden?

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen