Een vaste burcht voor de Kerk der Eeuwen

Wie 'Een vaste Burcht voor de Kerk der eeuwen' opslaat en alvorens te gaan lezen eerst de moeite neemt om de foto tegenover de titelpagina met aandacht te bekijken, die begrijpt tegelijk het geheim van de eenheid in de verrassend veelzijdige veelheid van de publicaties in de bibliografie van de zeventigjarige drs. K. Exalto aan wie dit boek is opgedragen. Die begrijpt ook dat een elftal scribenten 'in grote congenialiteit met diens liefde voor de Reformatie' aan dit 'vriendenboek' met een keur van opstellen heeft willen bijdragen op de wijze zoals in dit boek is gebeurd. We zien op de foto niet alleen de reformator Luther ten voet uit geschilderd, maar ook zijn leerling en verbreider onder ons Exalto, bescheiden glimlachend naar hem opkijkend. De vastberadenheid waarmee Luther het Woord in zijn handen houdt om het nimmer los te laten en de beslistheid waarmee hij voor zich uitkijkt, daarbij met twee benen op de grond staande, vertoont grote gelijkenis met de wijze waarop Exalto in zijn vele publicaties op ons overkomt. Sola Scriptura, vanuit dit adagium der Reformatie heeft Exalto het erfgoed der Reformatie, de levende kracht van Gods Woord, willen doorgeven aan de belangstellende gemeenteleden en voor wetenschappelijke fora. Het is een liefde voor het werk Gods in de Reformatie die aanstekelijk werkt, en die hij kennelijk met vele andere delen mag. Dat blijkt wel uit de manier waarop de elf scribenten hun bijdragen hebben gegeven. De meesten hebben dat ook gedaan in directe aansluiting bij en verwijzing naar het werk van Exalto zelf.

Inhoud
We willen in deze boekbespreking de inhoud weergeven. Dat kan niet anders dan selectief en fragmentarisch gebeuren. Daarbij is het onmogelijk om aan alle artikelen recht te doen, trouwens, er moeten nog wat verrassingen voor de lezer overblijven.
Ds. C. van den Bergh opent met een biografie, 'Drs. Klaas Exalto, herder, leraar en schrijver'. Daarin schrijft hij onder andere dat Exalto de confrontatie nooit uit de weg ging, maar dat zijn scherpte daarin alles te maken had met kennis van zaken en de trouw en liefde tot het Woord van Zijn Meester. Het is de liefde voor de Schrift en de Belijdenis die soms fel doet zijn.
Drs. A. de Reuver sluit als tweede aan bij Exalto's grote liefde voor Luther, als hij een opstel geeft over een thema dat ook Exalto een en andermaal heeft beziggehouden, 'Gods verkiezing: in Christus een open boek', over Luthers pastorale zorg rond de verkiezingsleer. Luther verduisterde de leer der verkiezing niet, maar gaf in de aanvechtingen het enige verlossende licht van het Woord en de Naam, die alleen het angstige hart kan troosten.
Prof dr. W. van 't Spijker schrijft over 'Kerk en ambt'. Na een korte inleiding van de kenmerken van de reformatorische ambtsopvatting, die trinitarisch is bepaald, gaat hij in op een aantal nieuwe ontwikkelingen in katholieke en charismatische kringen o.a., om daarna de blijvende actualiteit van de gereformeerde ambtsbeschouwing te onderstrepen. Er zijn vijf onopgeefbare relaties van het ambt. Het ambt is allereerst verbonden met het Evangelie, het kan niet zonder het charisma, het is niet te scheiden van de gemeente, het is bekleed met gezag en het is tenslotte altijd ambt temidden van de ambten en in dit alles in gemeenschap met de grote Ambtsdrager, de Koning van Zijn volk, de Hogepriester van onze belijdenis, het Hoofd van Zijn gemeente.

Geloofszekerhied
Het meest omvangrijke artikel is geschreven door prof. dr. C. Graafland, 'Waarheid in het binnenste, Geloofszekerheid bij Calvijn en de Nadere Reformatie'. Hierin worden we op een boeiende wijze meegenomen in de nog immer in beweging zijnde thematiek van de verhouding van de Reformatie, met name Calvijn, en de Nadere Reformatie inzake de zekerheid des geloofs, door Graafland een 'typische Exalto-thematiek' genoemd, omdat Exalto zich ook meermalen hierover in geschriften heeft uitgelaten. Het verrassende en tegelijk ook volop vragen oproepende van dit artikel is dat Graafland meer dan hij zelf vroeger meende, en dan anderen nu nog voor waar willen houden, de 'problematisering van de geloofszekerheid' door subjectivering bij Calvijn zelf al aanwezig acht. Het mag dan een zijlijn zijn, die in de Nadere Reformatie een hoofdlijn is geworden, maar ook bij Calvijn zien we al dat de zekerheid van het geloof niet alleen in het object berust, daar ligt in het geding met Rome en haar verschraalde geloof wel het hoofdaccent, maar tegenover het andere front, dat van het schijngeloof, komen we bij Calvijn ook het beroep op de ervaring tegen, volgens Graafland. Op dat nevenaspect was vroeger te weinig zicht. De vraag wordt hierop toegespitst, of de latere ontwikkeling van de geloofszekerheid een afwijken is van Calvijn of het uitvergroten van een 'aporie', een besluiteloosheid, die we in Calvijn zelf moeten vaststellen. Graafland neigt, meer dan vroeger, m.i. tot het laatste. De vraag blijft dan wel in hoeverre latere ontwikkelingen het zicht terug op Calvijn toch niet te veel gaan bepalen. Op een gegeven moment wijst Graafland bij J. R. Beeke (predikant van de Gereformeerde Gemeenten in Amerika) een inlezen van een bepaalde geloofsweg uit de latere ontwikkeling af, die, zegt hij, 'bij Calvijn (nog) niet is terug te vinden'. Het woordje 'nog' tussen haakjes is hier intrigerend. Acht Graafland het voor mogelijk dat in de voortgaande weg van deze door hem getekende verschuiving in de visie op 'de geloofszekerheid bij Calvijn' ook deze opvatting, nu nog als inlezen geduid, eens als iets ontdekt wordt wat we ook uit Calvijn zelf moeten lezen? Verder lijkt het me zo, dat ook over de verhouding van wedergeboorte in engere en bredere zin bij Calvijn wel eens andere dingen gezegd zijn dan hier door Graafland n.a.v. de uitleg van Joh. 3. Dit artikel geeft dan ook volop aanleiding voor verdere discussie tussen deze interpretatie van Calvijn en die van anderen, die volgens Graafland teveel door een te eenzijdige reactie op het subjectivisme van latere tijd is ingegeven.

In een volgende bijdrage laat dr. W. Verboom zien, dat het palet van de Reformatie vele kleuren heeft. Hij tekent ons, in aansluiting bij een aantal artikelen van Exalto in DWV, het portret van Heinrich Bullinger, 'Een groot man uit de Reformatie'. Hij doet dat met een bijzondere affiniteit, vooral vanwege het verbondsmatige en het praktische van diens theologie. Prof. dr. W. H. Velema gaat in zijn artikel over 'Ethiek en confessie' in op de confessionele bepaaldheid van de christelijke ethiek. De confessie, met name de Catechismus en de Geloofsbelijdenis worden onderzocht op hun ethische implicaties. De confessie biedt een raamwerk voor de ethiek die in alles schriftuurlijk bepaald is en eschatologisch gericht.
Ir. J. van der Graaf laat in 'De twee regimenten in een postchristelijk tijdperk' de nog steeds actuele betekenis zien van de doordenking van Luthers twee-rijken-leer, mede in het licht van Calvijns evenwichtiger opvattingen over Gods twee regimenten. Ds. C. den Boer heeft een bijdrage geschreven over 'Geadresseerde prediking', een pleidooi voor het bewaren van de tweeëenheid van de explicatie en de applicatie in de prediking. Daarin worden Woord en adres bijeengehouden. Een van de vele waardevolle opmerkingen wil ik onderstrepen. Den Boer schetst de beweging in de prediking van het kruis naar het hart en van daar naar de wereld. Ik citeer: 'Mij dunkt, dat deze homiletische beweging kenmerkend is voor een bijbelse prediking. Maar dat houdt dan wel in, dat er geen directe lijn loopt – homiletisch gesproken – van het kruis naar de wereld, althans niet in die zin, dat daarbij het mensenhart links of rechts gepasseerd kan worden.'
'Reveil en tijdgeest', onder deze titel geeft dr. A. van Brummelen weer de wijze waarop Da Costa in zijn beroemde 'Bezwaren', Groen in 'Ongeloof en revolutie' en Van Oosterzee in een opstel gesproken hebben over het verschü van Reformatie en revolutie. Op de hem eigen zeer boeiende wijze vertelt vervolgens dr. R. H. Bremmer over de 'Glorious Revolution' in 'Oranje en Nederland', daarbij aansluitend bij Exalto's liefde voor het Oranjehuis. Hij vertelt het verloop van de parlementaire onderhandelingen waardoor Willem III tot koning van Engeland werd verklaard, alsof hij er zelf bij is geweest. Bremmer laat nog eens zien hoe dit koningschap van beslissend belang was voor de protestantse zaak in Engeland en de rest van Europa. Tenslotte is er nog een artikel van de hand van drs. P. J. Visser over 'De openbaring Gods in missiologisch perspectief', met als ondertitel: 'De visie van J. H. Bavinck op de relatie tussen Gods openbaring en de niet-christelijke religies'. Daarin wordt uitvoerig ingegaan op de betekenis en de verhoudingen van de algemene openbaring, het religieus besef en de bijzondere openbaring in de missiologie. Visser stelt dat Bavinck afwijzing van een positieve waardering van het religieus besef niet zozeer te maken heeft met directe beïnvloeding van Barth, als wel voortkomt uit zijn verstaan van de Schrift.

Publicaties
Tot zover de weergave van wat u in deze bundel opstellen kunt vinden. Dan heb ik nog niet de laatste bijdrage genoemd van de hand van B. J. van der Graaf, die Exalto's bibliografie heeft samengesteld. Een rij boeken en bijdragen aan bundels en een indrukwekkend aantal artikelen in bijna alle onder ons bekende organen passeren daarin de revue. Hoevelen zijn daardoor niet bereikt en verrijkt? Exalto heeft de gave gekregen om de geschiedenis en de belijdenis der Kerk tot een levende zaak te maken. Ter afronding kunt u ook nog lezen wie hem zoal feliciteerden met zijn 70ste verjaardag. Ik denk dat zij allen, met nog veel meer 'trouwe lezers' van Exalto hopen dat het hem gegeven zal worden nog vele titels aan de bibliografie toe te voegen.

M. A. van den Berg, Groot-Ammers

Boekbespreking van 'Een vaste burcht voor de Kerk der eeuwen', opstellen opgedragen aan drs. K. Exalto, onder redactie van ir. J. van der Graaf, uitgegeven bij Kok, Kampen, 1989, 217 blz., ƒ 49,–.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen