Geen reformatie in lerland

De Romeinen hebben het in hun tijd niet aangedurfd van Engeland over te steken naar Ierland. Welnu, de Ierse Zee kan wild zijn. Dat hebben we ervaren, toen we overstaken vanuit het Engelse Holyhead naar het Ierse Dublin. De woelige zee miste zijn uitwerking niet op de ingewanden van verschillende deelnemers tijdens de kerkhistorische reis, die opnieuw onder leiding stond van drs. K. Exalto en ondergetekende. Wie overigens vanuit Nederland met een bus lerland wil bezoeken is wel op vier maal boottocht aangewezen. Op de terugweg van Engeland naar Nederland was het getij bepaald grimmig te noemen. Toch merkten we minder van het natuurgeweld dan bij de overtocht naar lerland. Dat had ongetwijfeld ook te maken met de makelij van de Beatrix, een groot en groots vaartuig, dat ondanks de windkracht (10) stabiel op de golven bleef.

Voor de zevende maal werd een kerkhistorische reis gemaakt. De pastor loei van één der deelnemers aan de reis had gezegd dat, na de reis naar Oost-Duitsland, Schotland (2x), Engeland, Frankrijk en Duitsland-Tsjechoslowakije, we ons nu enigszins op een zijspoor begaven. lerland en kerkgeschiedenis, dat zijn er twee; dat wil zeggen, als we ons richten op de geschiedenis van de Reformatie. Want lerland heeft, in tegenstelling tot de Nederlanden, Duitsland, Zwitserland, Schotland en (in mindere mate) Engeland, geen reformatie gekend. Maar dat betekent niet dat er geen kerkgeschiedenis is. Immers is wel ooit in lerland het christendom gevestigd. En wel door mannen tegen wie we tijdens de lessen in de kerkgeschiedenis op school hoog opzagen. En waar het christendom zich vestigt is er toch sprake van het kerkvergaderende werk van de Heilige Geest. Waar het Evangelie wordt gebracht gebeuren er toch wereldschokkende dingen. Dan kan het verder best zó zijn, dat de kerk 'klein en als tot niet schijnt gekomen te zijn in de ogen der mensen', terwijl we er toch rekening mee moeten houden, dat de Heere zich zevenduizend heeft overgelaten, die de knie voor de Baäls van welke tijd dan ook niet hebben gebogen.
Ook in lerland zijn kerktorens de opgerichte tekenen van het kerkvergaderende werk van de Heilige Geest. Dat is het bemoedigende altijd weer wanneer we door vreemde landen trekken. De kerktorens wijzen naar boven. En cathedralen heeft men immer 'hoog, omhoog' gebouwd. De lofprijzing op God, de Schepper en Onderhouder aller dingen, krijgt gestalte in hout en steen. Zo hebben we ook op deze kerkhistorische reis ons hart weer kunnen ophalen. Ondanks de hoge zeeën en ondanks de (relatief) geringere schat aan kerkhistorie, in vergelijking met vorige reizen, hadden we weer een gemeenschappelijke reis, met vele, rijke indrukken.

Op de voet
Voor we overstaken van Engeland naar lerland verbleven we in het Engelse Llandudno. Daar waren we te gast bij de United Reformed Church. In Wales (want daar ligt Llandudno) hebben gemeenschappen van onderscheiden achtergrond zich verenigd tot één gereformeerde kerk. In Engeland sloten die zich aan bij de Presbyteriaanse Kerk. In Wales bleef men gescheiden van de Presbyterianen, al is er wel sprake van kanselruil. De preek, die we van de Engelse dominee hoorden was niet zó gereformeerd. In ieder geval verschilde de preek overduidelijk van de preek, die drs. K. Exalto 's middags hield, een prediking waarin de belófte centraal stond.

Wat vonden we vervolgens in lerland? Het christendom werd in lerland gebracht door St. Patrick, nadat de Kelten uit midden-Europa er waren neergestreken, in de periode tussen 500 voor Christus en 500 na Christus. Zijn naam kom je overal tegen, tot op een slagerswagen die ik in Dublin ontwaarde. Het deed me denken aan Michigan in de USA, waar in de vorige eeuw Hollandse emigranten, onder leiding van ds. Van Raalte heentrokken. De naam van Van Raalte komt men nú tegen tot op winkelruiten en entrees van dancings toe.

In Dublin herinnert de St. Patrick's cathedraal aan de stichter van het Christendom in lerland. Wat intussen het meest indruk maakt in Dublin, is de magistrale bibliotheek binnen de muren van het Trinity College: hoog opgestalde boekenrijen, die als het ware met elkaar in de aanslag staan, duizenden bij duizenden. Hoewel het daar niet alleen om het theologische gaat, dringt zich daar toch het woord van Lucas op, voorafgaande aan zijn Evangeliebeschrijving op, dat, als alles beschreven zou zijn wat Jezus gedaan had, de wereld zelve de geschreven boeken niet zou kunnen bevatten. Wat is er door mensen, de eeuwen door, niet aan denkwerk verricht, wat vastgelegd is in boeken en geschriften! Is het wonder dat ooit de vraag werd gesteld 'wat is waarheid?'
De bibliotheek in Dublin bevat ook het fraaie Book of Kells, een boek uit de achtste eeuw, met miniaturen waarvan de kleuren nog geheel intact zijn gebleven. Een staaltje van kunsthistorische betekenis.

In lerland herinneren de vele hunnebedden aan de Kelten en de vele kloosters aan de komst van het christendom. Bovendien hebben de monniken tussen 800 en 1150 grote stenen kruisen opgericht, de zogeheten High Crosses, waarvan er nog 100 bewaard zijn gebleven. Op die High Crosses staan bijbelse taferelen afgebeeld. De kruisen bevatten (vaak) hele of halve zonneschijven, die herinneren aan de zonverering door de Kelten. Een vermenging dus van christendom en heidendom.

In Glendalough bezochten we de resten van een kloostergemeenschap, gelegen in een rustiek, stilte-ademend dal. Daar troffen we ook het oudste kerkje aan, dat Ierland rijk is. Hier geen cathedraal monument, eerder een nederige stulp. De pracht en praal van de cathedralen is van later datum. Enerzijds moeten we telkens weer constateren, dat het protestantisme kerkkunst is kwijt geraakt, als we tenminste de imposante cathedralen als voorbeeld nemen. Anderzijds moeten we zeggen, dat de vroeg-christelijke kerk gekenmerkt is geweest door indrukwekkende en intussen niet minder eerbiedige soberheid. We hebben wat dit betreft wel de uitersten gezien in Ierland. Waar ligt het gezonde midden? Dat is een vraag die zich opdringt.

James Ussher
Ierland heeft, als gezegd, geen echte reformatie gekend. Wel trachtte (na 1534) Hendrik VIII de hervorming in Ierland in te voeren. De kloosters werden door hem opgeheven. Onder Jacobus I ontstond zelfs in Ulster een protestantse meerderheid. Maar onder Karel I vond er een uitbarsting tegen de protestanten plaats, een Ierse Bartolomeüsnacht, waarin duizenden protestanten werden vermoord. Daarna sloeg Cromwell toe, die na de dood van Karel I gemene zaak maakte met Karel II, die Engeland weer rooms wilde maken.
In die tijd leefde James Ussher. Onder hem kreeg Ierland een calvinistische belijdenis, die echter later weer werd ingetrokken terwille van de Engelse, minder reformatorisch gezinde belijdenis.
Vandaag is de republiek Ierland – sinds 1937 onafhankelijk van Engeland – in hoofdzaak rooms katholiek. Ooit telde de Ierse republiek 8 miljoen inwoners. Tijdens de aardappelziekte in de vorige eeuw emigreerden velen naar Amerika en andere landen. Vandaag telt de Ierse bevolking nog drie miljoen mensen. In totaal 95% van hen behoort tot de rooms katholieke kerk en 5% is protestant.
In Noord-Ierland liggen de verhoudingen anders: daar telt de bevolking 0,5 miljoen rooms katholieken en 1,5 miljoen protestanten. De beruchte IRA streeft ernaar Noord-Ierland te voegen bij de republiek Ierland.
Ook in de republiek Ierland ziet men gewapende mannen op straat, zó zelfs dat gewapende militairen een bankgebouw, waar ondergetekende vertoefde, gedurende enkele minuten 'bezet' hield om het personeel te onderzoeken op wapens. De spanning was er toch voelbaar.

Ter afsluiting
Noord-Ierland hebben we intussen niet bezocht. Het zou ook niet gekund hebben in zo korte spanne tijds. De laatste kerkhistorische ontmoeting met Ierland was Clonmoacnoise, een Ierse kloosterstad, gesticht door St. Ciaran en bestaande uit negen kerken, twee ronde torens en drie keltische kruisen. Het klooster, gesticht in 550, werd dertien keer geplunderd door de Vikingen, die met hun Drakenboten de rivier de Shannon opvoeren.
Onder regenachtige omstandigheden bezochten we deze overigens fraaie ruïne aan de oevers van de Shannon. We zagen er het Westkruis met o.a. de soldaten rondom het graf van Jezus, het Zuidkruis uit de negende eeuw met de afbeelding van de kruisiging en het Noordkruis.

Op de laatste dag in Ierland bezochten we nog het stadje Cashel, 'eeuwenlang door koningen en geestelijken gelijkerwijze vereerd'. Daar ligt een vervallen ruïne, van verre reeds zichtbaar door de imposante afmetingen. Daar ligt de Comacs-kapel, een kleinood van romaanse architectuur uit de twaalfde eeuw, genoemd naar de bisschop uit die tijd in Cashel.

Gloucester
Nadat we, onder heel wat rustiger weersomstandigheden dan op de heenreis, weer teruggevaren waren naar Engeland (aankomst 2 uur 's nachts) hebben we nog Gloucester aangedaan, waar we de machtige cathedraal bezochten met het standbeeld (buiten de kerk) van John Hooper, bisschop van Gloucester onder Eduard VI, één van de vaders van het puritanisme, die in 1555 werd verbrand; symbool van de martelaren, die hun reformatorisch getuigenis met de dood hebben moeten bekopen.

De overtocht van Ierland naar Engeland was treffend. We gingen van de soberheid en de ongekunsteldheid naar de Engelse cathedralen, waar duidelijk blijkt dat de Anglicaane Kerk een middenpositie inneemt tussen het oude Rome, met z'n pracht en praal en de Reformatie. Intussen spreiden de Anglicanen toch meer praal ten toon dan de kerken der Reformatie.

Kerkherdenking
We beleven dezer dagen weer de herdenking van de kerkhervorming. Allerwegen wordt weer de Reformatie herdacht, gelukkig in ons land weer in toenemende mate. De mate van Reformatie is af te meten aan de gestalte der kerkgebouwen.
Rome is één en al pracht en praal.
De Anglicanen hebben een middenpositie ingenomen, evenals de lutheranen in Duitsland overigens. De protestanten, in navolging van Calvijn, hadden nederiger woningen. Ze raken daarin de eerste christenheid. Maar er mag ook ná de Reformatie nog sprake zijn van protestantse kerkcultuur.
Voor mij is de Dordtse Kerk (De Dom), waar nota bene de befaamde synode plaats vond, die zo bepalend is geweest voor het protestantisme in Nederland, nog altijd de mooiste kerk, die er is: hoog verheven, hoog omhoog en toch sober, alles heenwijzend naar Hem, die alle eer en aanbidding toekomt. En intussen zó, dat alle aandacht gericht wordt op de kansel, waar het Woord ligt.
Want het Woord alléén daar gaat het om.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen