Verslaving en de christelijke gemeente (1)

Verslaving is in onze tijd een probleem geworden, waar veel mensen direkt mee te maken hebben. Hetzij in de familie, hetzij op het werk of op school, we lopen er allemaal wel eens tegenaan. Tenminste, als we het dóórhebben. Meestal is het proces van verslaving al in een vergevorderd stadium als het duidelijk zichtbaar is voor de buitenwacht. Maar van veel meer verslaafden weet en ziet men het niet. Ook binnen de christelijke gemeente weten we vaak niet van elkaar welke nood – op dit gebied, maar ook op andere gebieden – er is. Daarom is er reden om er aandacht voor te vragen.
Verslaving spreekt ons in zekere zin wel aan. Meer dan bijv. een probleem als werkloosheid of psychiatrie. Dat komt enerzijds door de spanning, die er om heen hangt. Bij verslaving denken we het eerst aan drugs, en daar zit een heel eigen sfeertje om heen. En anderzijds is het voor ons een herkenbaar woord, is het een bijbels beeld. Verslaving, slaaf-zijn-van, daar spreekt Paulus over in Rom. 6: 'Gij waart slaven der zonde, maar u bent vrijgemaakt van de zonde en geworden tot slaven der gerechtigheid'. De verslaafde is zo voor ons het beeld van iemand, die letterlijk slaaf van iets is, en die bevrijd dient te worden. Daarom spreekt het werk van de opvangcentra ons aan. Overigens sluiten voor ons verslaving en zonde dicht op elkaar aan en wijzen we het daarom sterk af. Dit roept de vraag op, of dit terecht is en over welke verslavingen we dan spreken.

Wat is verslaving?
Iemand is verslaafd, als hij of zij afhankelijk is geworden van middelen: drugs, alcohol, medicijnen, roken of eten. Maar ook bijv. van gokken of van 06-lijnen. Het lijkt wel of er steeds meer verslavingen komen. En dat is ook wel zo. En het zijn steeds verschillende mensen, verschillende typen van mensen, die juist hieraan of daaraan verslaafd raken. Zo zien we, dat alcoholisme meer bij mannen voorkomt (75%), en medicijnverslaving meer bij vrouwen (75%).
Verslaving is een wereldprobleem. We kunnen ook zeggen: het is een echt mènsenprobleem. Sinds mensenheugenis, en we zien het in alle kulturen terug, zijn mensen op zoek geweest naar middelen. Middelen die het leven vergemakkelijken en veraangenamen, of – al was het maar voor korte tijd – die hem of haar de misère van het dagelijks bestaan doen vergeten. Ook in de Bijbel komen we dit al tegen in bijv. de verhalen over Noach en Lot. Verslaving is een probleem met een grote omvang, getuige de cijfers die regelmatig verschijnen: 650.000 mensen in Nederland hebben problemen met alcohol, waarvan 250.000 echt alcoholist zijn. 200.000 mensen hebben problemen met medicijnen, 20.000 mensen zijn verslaafd aan harddrugs en 10.000 aan het gokken. En bij deze getallen komen de direkte familieleden, die op hun wijze óók problemen met verslaving hebben.

Verslaving: zonde, tragiek of macht?
Een vrouw is na de eerste bevalling zwaar depressief geworden en heeft toen medicijnen gekregen. Ze was toen 22 jaar, nu is ze 42 en slikt nog steeds grote hoeveelheden medicijnen.
Een man is na de dood van zijn vrouw aan de drank geraakt om zijn eenzaamheid en verdriet weg te drinken.
Een vrouw, die hele dagen thuis is en niet in staat is haar leven invulling te geven, drinkt grote hoeveelheden, zonder dat haar man in de gaten heeft dat er echt iets mis is.
Zowel het drinken van alcohol als het slikken van medicijnen is een algemeen aanvaard verschijnsel. We doen het bijna allemaal. Maar een deel van de gebruikers raakt er op den duur afhankelijk van. De faktoren, die daarin meespelen, kunnen legio zijn. We zijn het ons niet eens altijd bewust.

Afhankelijk-zijn betekent, dat we het middel nodig hebben om ons plezierig te voelen. Op een gegeven moment kunnen we het niet meer zonder stellen. Verslaving is een macht, die iemand steeds meer in de greep krijgt. De wil om te veranderen wordt steeds zwakker. Bij alcoholisme bijv. zien we, dat verschillende faktoren elkaar versterken. Door het vele drinken raken andere relaties verstoord. Eerst de ver verwijderde relaties, dan de kollega's en vrienden, dan ook in het eigen gezin. En dat is tevens weer aanleiding om opnieuw te drinken. Tegenover God kan er een schuldgevoel bestaan, en dat wordt weggedrukt juist weer met die alcohol. God en de kerk gaan een steeds kleinere rol spelen. En het laatste wordt versterkt, omdat er vaak vanuit de gemeente een afwijzende houding op hem of haar afkomt. Verslaving houdt de mens in zijn greep. En in het geval van medicijn-verslaving heeft men het vaak niet eens in de gaten, dat hier van versláving sprake is. Je krijgt het toch van de dokter! In deze zin heeft verslaving ook iets van een tragiek.
Is verslaving zonde? Deze vraag moeten we bevestigend beantwoorden. Een verslaafde zit in een dermate afhankelijke positie van een middel, van een macht, dat het leven met God, maar ook met het gezin en de familie daarvan schade ondervindt. Als verslaafde kunnen we niet beantwoorden aan het doel van ons leven. We hebben ons lichaam en onze talenten niet gekregen voor de afbraak, maar om te gebruiken en in te zetten voor de dienst aan God en aan de ander.
Verslaving is zonde. De verslaafde heeft daarin een stuk schuld, omdat hij of zij verkeerde keuzes heeft gemaakt en nog maakt, waardoor hij of zij verkeerde keuzes heeft gemaakt en nog maakt, waardoor hij in de macht van de verslaving terecht kwam. Maar er ligt ook een stuk schuld bij de gemeenschap, omdat er misschien te weinig gedaan is aan de aanleidingen tot iemands verslaving. Omdat de reakties van omstanders op een verslaafde ook niet altijd van bewogenheid en solidariteit getuigen.
Dit betekent, dat we binnen de christelijke gemeente elkáár mogen (moeten) bevragen op onze levensstijl: op ons drinkgedrag en ons medicijngebruik. Waarom? Omdat veel drinken, iedere dag opnieuw, toch haaks staat op een christelijke levensstijl (bijv. al het geld dat we in dit genotmiddel steken) èn omdat het gevaar van verslaving groot is. Alcoholverslaving is een sluipend, en daarom verraderlijk proces.
En omdat medicijnen slikken (we denken hier aan tranquillizers en slaapmiddelen) uiteindelijk onze problemen niet oplossen, maar ons leven aan ons voorbij doen gaan, alsof we in een glazen stolp leefden. We hebben op elkaar acht te geven en elkaar aan te spreken. Het is niet gemakkelijk om dat op een goede manier te doen. Niet als een bemoeial, maar als broeder of zuster. Het is ook niet gemakkelijk, omdat met name drankgebruik helemaal in de privé-sfeer zit: ik bepaal toch zeker zelf wel wat ik wel of niet drink… Zeker zullen zij, die al aardig verslaafd zijn, hun drinken ontkennen en bagatelliseren.
Nee, het is niet gemakkelijk om in deze dingen elkaar broeders hoeder te zijn. Maar nodig is het wel. Daarom kunnen we nooit als we over verslaving als zonde en schuld spreken, alleen naar de verslaafde zelf wijzen.

De weg naar de Vader
Het is de Heere God die Zichzelf aan ons kwijt wil in Zijn Zoon. Hij wil ons Zijn genade en liefde tonen, ons redden en bevrijden. En wij mogen dit ontvangen. We mogen ons helemaal aan Hem overgeven en ons door Hem laten leiden, in alle aspekten van ons bestaan. We belijden het, maar willen we dat ook? En wat betreft onze overgave: hoe vèr gaan we dan?
Deze vraag geldt voor ieder, ook voor de verslaafde broeder of zuster. Hij of zij moet bevrijd worden uit zijn of haar verslaving. Het kan eindeloos veel moeite, verdriet en energie kosten voor de omgeving om met een verslaafde op te trekken. Liefde is soms niet meer op te brengen. Hoeveel gebeden zullen er niet opgezonden zijn om bekering van de desbetreffende persoon?
Het is goed om te blijven zien wie God hierin is. Eén van de gelijkenissen die dit laat zien is die van de vader en zijn verloren zoon. De weg naar het huis van de vader bleef openstaan voor de zoon. Meer nog, het hart van de vader stond wagenwijd open. Ook toen hij al het geld kwijt was (opgegaan aan drank, drugs, het gokken), toen hij er beroerd aan toe was en honger had. De vader sloot hem in zijn armen. De zoon mocht thuiskomen. Er staat niet, dat de vader stad en land heeft afgereisd om hem op te halen. Misschien was de man, die zijn varkens door de zoon liet hoeden, wel een instrument om hem tot bezinning te brengen. God zendt soms anderen om iemand weer op een bepaald spoor te brengen.
Zoals deze vader is, zo is God. Hij is met ontferming bewogen, juist over verloren, verachte mensen, mensen die zwak zijn, vastlopen, weglopen, vluchten in verslaving. Voor die mensen gaf God Zijn Zoon, die onze zwakheden, smaad en straf heeft gedragen.
We mogen terug naar huis. Deze boodschap geldt de verloren zonen en dochters. En zijn dat nu juist niet konkreet de verslaafden? De vraag wordt dan voor de christelijke gemeente: Wie zal hen deze boodschap gaan brengen? Wie zal hen naar dit huis roepen? Als God zo is, en als Hij ook aan Zijn gemeente vraagt om met die ontferming bewogen te zijn, dan is de taak voor ons duidelijk: onze ogen en oren opendoen, ons hart opendoen, en dan heel nuchter en realistisch datgene aanvatten, wat God op onze weg plaatst. Niet gemakkelijk, maar wel onder de belofte van Zijn zegen.

mevr. H. B. Graafland, Gouda

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen