Verslaving en de christelijke gemeente (2)

Leven met een verslaafde
We willen deze keer nadenken over de familie van verslaafde mensen. Hun man of vrouw, hun kinderen, hun ouders. Zij zijn degenen die er rechtstreeks bij betrokken zijn. Hun leven is ook bepaald door de verslaving. In zekere zin zijn zij 'verslaafd aan de verslaafde', kunnen ze er niet los van komen.
Het is duidelijk, dat een alcoholverslaving andere problemen met zich meebrengt dan bijv. medicijnverslaving, of die aan de drugs of het gokken. Het lukt ons niet om alles aan de orde te stellen, en we beperken ons tot de eerste twee vormen. Overigens zijn er wel overeenkomsten met de andere verslavingen.

De omgeving van de alcoholist
Alocholisme is een verslaving, die op meerdere vlakken veel last voor de omgeving met zich meebrengt. Er is een aantal problemen, die rechtstreeks uit het alcoholmisbruik voortvloeien, maar er gaan ook op de lange duur patronen ontstaan, die diepgaande invloed hebben op de persoonlijkheid van de partner en van de kinderen. Daar is in de eerste plaats de onzekerheid van iedere dag. Hoe komt hij of zij thuis? Zal hij dronken zijn? De één valt dan als een blok op de bank in slaap, de ander is agressief en gaat op de vuist. Er is regelmatig ziekteverzuim. Soms komen er problemen op het werk en volgt er op de lange duur ontslag. Dit slaat natuurlijk direkt terug op het gezin. Het gezin wordt ook gekonfronteerd met de ongelukken, die de ander maakt in het verkeer. Met schade aan anderen, het proces verbaal en het 'u kunt uw man op het politieburo ophalen'. Ook financiële problemen kunnen een rol gaan spelen. Drank kost geld. Soms zoekt de echtgenoot zelf een baan om over geld voor het gezin te beschikken.
Wat door dit alles heen gebeurt, is dat de relatie, bv. in het huwelijk verandert. De ander die zijn drinken ontkent en verstopt en de schuld op de ander schuift, wordt onbetrouwbaar. Hij is de oude niet meer. Het drinken is belangrijker geworden dan andere dingen, inclusief het gezin. Een vrouw vertelde hierover: 'Je doet nooit meer iets goed, altijd doe je het fout. Als hij thuiskomt en je zegt niets, dan doet jóuw blik in je ogen hèm naar de fles grijpen. Zeg je wel wat, dan heb je het ook gedaan. Je gaat op een gegeven moment zelf geloven dat je een vreselijk mens bent en dat het allemaal jouw schuld is.'
Drank geeft spanning in huis en er ontstaat verwijdering tussen de persoon die drinkt en de rest van het gezin. Een jongen vertelde dat hij toch een goed thuis had gehad, omdat de solidariteit tussen zijn moeder, zussen en hemzelf groot was. Met elkaar vingen ze de brokken op als dat nodig was. De vader? Die was er wel, maar eigenlijk was hij een vreemde: hij hoorde er niet bij.

Schaamte en isolement
Het is volledig te begrijpen, als een gezin de problemen verborgen houdt voor de buitenwacht. Zolang de ander geen brokken maakt, door de politie nog niet is thuisgebracht of nog niet met de meubels door de ruiten gaat gooien, kàn het ook verborgen blijven. Dat is begrijpelijk en ook wel wijs. Want de reaktie van andere mensen is meestal negatief. Een vrouw wier man verslaafd is vertelde: 'Er wonen mensen van onze kerk hier achter. Maar ze groeten nooit, en hun kind zegt tegen onze kinderen: jouw pappie is dronken hè?'
Je probeert zo lang en zoveel mogelijk te verbergen. De andere kant is, dat zo'n gezin in een isolement terechtkomt. Er is weinig kontakt met anderen. Dat geldt niet alleen voor de echtgenoot, maar soms ook voor de kinderen. Afspraken worden niet al te snel gemaakt, omdat je niet zeker bent of de situatie thuis het wel toe zal laten. Er moeten excuses worden verzonnen als afspraken niet door kunnen gaan (Sorry, ik heb hoofdpijn en kan nu niet komen). Je nodigt niet zo snel iemand bij je thuis uit, en dat geldt ook voor de kinderen. Die willen wel bij andere vriendjes spelen, maar om dat thuis te doen… Altijd moet er rekening gehouden worden met de verslaafde. Daar draait het leven om. En dat kan ongelooflijk teleurstellend zijn voor de partner. Het loopt dan ook regelmatig op een echtscheiding uit. Het zijn er niet zoveel, die de spanning, die zo'n verslaving met zich meebrengt, aankunnen. Het is bijzonder om een vrouw, waarvan de man al 9 jaar aan de alcohol is, te horen zeggen: 'Er is niemand van ons beloofd dat we het gemakkelijk zouden krijgen in het leven. Ik begrijp het ook vaak niet, want ik had het vroeger allemaal wel zo leuk bedacht. Ik denk, waarom krijg ik dat nou? Dat weet ik nu nog niet. Ik ben ook gestopt om me erin te verdiepen waarom het zo zou moeten zijn. Het is gewoon zo. En daar moet ik mee leven, of daar mag ik mee leven, zo kan ik het ook nog zien. Ik leef maar bij het nu. Die Corrie ten Boom zei een keer op televisie: Je krijgt reisgeld voor iedere dag. Zo is het ook heel simpel, je krijgt reisgeld voor iedere dag. En hoe ik morgen verder reis, zie ik morgen wel weer.'

Als de ander medicijnverslaafd is
Dat hebben we minder snel in de gaten. Of we noemen het in elk geval niet zo. Bij het woord 'verslaving' krijgen we een heel ander beeld voor ogen dan van iemand, die 's avonds een paar tabletjes slikt om te kunnen slapen en 's morgens 'voor de zenuwen'. We noemen dit toch wèl verslaving, omdat mensen geheel gericht zijn op hun slikken van medicijnen. Daar wordt hun doen en laten door bepaald. Maar het gebruik staat wel in het geheel van een complex van faktoren. Bijv. het psychisch niet zo opgewassen zijn tegen de situatie ('zwakke zenuwen hebben'), last hebben van hyperventilatie of fobieën, soms onvrede met het leven hebben wat als het ware in lichamelijke klachten wordt omgezet.
Voor degenen, die met deze mensen leven, ligt de situatie heel anders dan bij alcoholverslaving. Overeen komt, dat men ook in een isolement kan terechtkomen. Men blijft meer thuis, om de ander zo min mogelijk alleen thuis te laten vanwege diens depressies of angsten. Men blijft ook meer thuis, omdat de ander niet op bezoek durft bij anderen, en alleen op visite gaan niet altijd gezellig is. Tegelijk ziet de omgeving weinig en begrijpt ook niet veel. Wat weet men af van medicijnverslaving en ontwenningsverschijnselen, van hyperventilatie en fobieën? Op zijn minst ben je wat 'vreemd'. Erover praten? Dat hoeft al niet meer.
Een konkreet voorbeeld. Een man vertelde over zijn vrouw: 'Ze durfde niet meer in grote gebouwen, zoals de kerk. Daar is ze verschillende jaren uit weg geweest. Want dan kwam alles op haar af. Winkels durfde ze niet meer in.'
Ook praktisch gezien heeft de echtgenoot minder tijd voor sociale kontakten. Men heeft immers de zorg voor de partner, die misschien steeds opgevangen moet worden. Maar daarnaast ook de zorg voor de opvoeding van de kinderen, als die er zijn, voor het draaiend houden van het huishouden, de boodschappen enz. Je staat er dan toch alleen voor.

Schuld en schuldgevoel
De vragen, waar ouders of partners van verslaafden mee kunnen zitten, liggen op het gebied van schuld en schuldgevoel. Wat heb ik verkeerd gedaan? Waarom is hij weer gaan drinken, terwijl het een tijd goed ging? Is het mijn schuld? Ook het geloof kan vaak aangevochten worden: Waarom moest het zo gaan? God is toch machtig genoeg om de ander tot bekering te brengen, waarom doet Hij dat dan niet? Juist bij deze vragen is versterking vanuit de gemeente dringend nodig. Een luisterend oor. Is het schuldgevoel terecht: En als er mogelijke oorzaken zijn te vinden, kunnen die dan weggenomen en goedgemaakt worden? En dan het samen met de ander bij de Heere brengen, biddend om Zijn vergeving en bevrijding.
Het is duidelijk, dat een dergelijke hulp om meer vraagt dan één bezoek van de ouderling. Het vraagt om meerdere gesprekken, een goede basis in de relatie om juist deze zeer persoonlijke vragen bespreekbaar te maken.
Dat geldt tevens voor de problematiek in de relatie tussen de partner en de verslaafde. In plaats van liefde kan er haat komen tegen de ander, die je dit aandoet. Of verachting. En ook dat kan weer opnieuw schuldgevoel oproepen.

Een menselijk gezicht
Wat kan de gemeente verder doen? Een vrouw van een alcoholist gaf als antwoord op deze vraag: 'Niks, het blijft toch je eigen pakkie'. Ik praat liever met iemand die het uit eigen ervaring kent.'
Toch kan de gemeente wèl iets doen: er zijn! Niet zoveel praten, niet met allerlei goedbedoelde adviezen komen, maar gezelligheid bieden, trouw zijn, een gemakkelijke houding hebben (Jullie komen samen, maar als het niet kan, dan kom je alleen, want dat vind ik net zo gezellig). We moeten vooral oppassen voor dat vingertje. Want dat verwacht men. Maar dat bouwt niet op, integendeel. Mogen we het zo zeggen? Laten we het 'menselijk gezicht van de kerk' laten zien, om daarmee iets van de liefde en zorg van God door te geven. We zijn immers de gemeente van Christus, die met ontferming is over het zwakke, verlorene en (ook door ons?) verachte. Van Christus, die de Opgestane is, de Eersteling van een nieuwe schepping. We zijn Zijn gemeente. Zijn we het ook?

mevr. H. B. Graafland, Gouda

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen