Oost-Europa: wisselende tonelen (4)

Op talrijke gebieden komen de gevolgen van jarenlang communistisch bewind openbaar. De nieuwe regeringen die nog aan moeten treden, staan voor een scala van problemen, die elk voor zich bijna onoplosbaar zijn. Terecht is al voorgesteld een soort 'Marshallplan' te ontwikkelen, waarmee hulp geboden kan worden om Oost-Europa uit de grootste zorgen te helpen. Maar de echte problemen liggen niet alleen op economisch gebied. Vorige keer hebben we daar aandacht aan geschonken. Direkt daarmee verbonden zijn echter de sociale problemen, bijvoorbeeld: hoe krijgt men de bevolking gemotiveerd, die jarenlang geoefend is in het ontduiken van allerlei taken? Er zijn generaties groot geworden, die nauwelijks plichtsbesef kennen en niet prestatiegericht zijn. De onverschilligheid van personeel in winkels en restaurants is spreekwoordelijk. Dat geldt ook in de industrie. Maar er zijn nog meer problemen, die aandacht vragen. Juist op sociaal gebied zijn de noden onvoorstelbaar groot.

Sociale problemen
De verzorgende sector is in Oost-Europa hopeloos verouderd en kampt met grote tekorten. Dat geldt met name in Roemenië en de Sovjetunie. Ziekenhuizen werken met oude apparatuur, dikwijls ontbreken goede medicijnen. Eenvoudige hulpmiddelen als handschoenen en wegwerpspuiten zijn er niet, zodat men alles moet steriliseren. Dat gebeurt ook primitief, met als gevolg, dat infekties worden overgebracht door artsen en verpleegkundigen. De medische opleiding laat in vele landen te wensen over en door gebrek aan kontakten met het buitenland is men in sommige landen slecht op de hoogte met de moderne medische ontwikkelingen. De corruptie heeft ook in het ziekenhuiswezen een bijna onuitroeibare plaats verworven. Wie ziek is, krijgt in veel gevallen slechts na betaling beroepsmatige interesse. Echt medeleven is er zelden bij.
Dat vinden we evenmin in de tehuizen voor gehandicapten en bejaarden. Omdat deze mensen geen productieve bijdrage kunnen leveren voor de maatschappij, telden ze in de communistische wereld eenvoudig niet mee. Oorlogsinvaliden uit de strijd in Afghanistan werden in de Sovjetunie naar huis gestuurd met een geringe uitkering, waarna niemand meer naar hen omkeek. De DDR stond jarenlang alleen bejaarden toe om naar West-Duitsland te vertrekken. Oude mensen konden gemist worden, ze kostten alleen maar... Voor veel bejaarden is de gedachte om eenmaal in een staatstehuis verzorgd te moeten worden een nachtmerrie. Dikwijls komt het er toch van, omdat men van een karig pensioen de huur van een huis niet kan betalen en er niemand is, die hulp biedt. Zorg voor de gehandicapten is ook al een sluitpost op de begroting. Dat wordt zichtbaar, wanneer we een tehuis bezoeken. Meestal is de toestand in zo'n centrum voor onze begrippen schrikbarend: te weinig personeel, dat meestal slecht is opgeleid, gebrekkige apparatuur, geen privacy, toiletten en wasplaatsen die ons verschrikt doen terugdeinzen, oude versleten bedden. Ouders proberen gehandicapte kinderen zo lang mogelijk thuis te houden, maar zijn dikwijls door omstandigheden gedwongen hen naar een tehuis te brengen, waar nauwelijks naar hen wordt omgekeken.

Diakonaat
Juist op dit gebied liggen er nu grote mogelijkheden voor diakonaal werk. De maatschappij roept eenvoudig om christelijke barmhartigheid. Nu de kerken in Oost-Europa meer ruimte krijgen, zullen zij juist op dit terrein mensen met het evangelie kunnen bereiken. Daar wordt immers zichtbaar, hoe het evangelie ons een andere weg wijst dan tot nu toe in het communisme zichtbaar werd. De voorbeelden zijn in sommige landen te vinden, waar het diakonale werk niet helemaal verboden werd. De christelijke ziekenhuizen en tehuizen in de DDR en Hongarije onderscheiden zich door de liefdevolle zorg, die hier wordt geboden. De uiterlijke omstandigheden zijn meestal niet beter dan in de staatsinstellingen, dikwijls is men achtergesteld bij het toekennen van voorzieningen. Maar hèt grote verschil is, dat hier gewerkt wordt vanuit het geloof. De liefde van Christus dringt velen om juist daar voor de naaste te zorgen. Wie er op bezoek komt, wordt getroffen door de inzet, waarmee vaak jonge mensen hulp bieden onder moeilijke omstandigheden. In een harde wereld, waar ieder maar voor zichzelf moet zorgen, laten zij iets zien van de liefde tot de naaste, waartoe Christus ons roept.
Dat is ook voor de kerk in de Sovjetunie een geweldige mogelijkheid. We moeten niet vergeten, dat hier een oude traditie van diakonaal werk is. De monniken van het beroemde holenklooster van Kiev waren in de Middeleeuwen al werkzaam in de gezondheidszorg. Daarom is het geen wonder, dat men in sommige plaatsen nu weer met ziekenzorg is begonnen. In de media wordt hier eenvoudig om gevraagd. Een bekende Russische schrijver pleitte voor de herinvoering van het oude begrip 'barmhartigheid'. Alleen zo kan onze maatschappij gered worden, zei hij. Het is opvallend, dat via het diakonale werk deuren opengaan voor het evangelie. Telkens horen we nieuwe voorbeelden van de verandering, die in het oosten plaatsheeft. Illustratief is wat ik van een bezoeker uit de Sovjetunie vernam. Jongeren trokken erop uit om in veraf gelegen steden te evangeliseren. Ze zongen en verkondigden het evangelie in het openbaar. De commandant van een strafkamp nodigde hen uit om dat ook in het kamp te doen, nota bene in de uren voor maatschappelijke opvoeding, die normaal gebruikt worden om het communisme uit te dragen. Toen hij daarover vragen kreeg van zijn superieuren zei hij: 'Ik zie alleen, dat ons systeem dronkaards voortbrengt, rovers, verkrachters, moordenaars. Wij hebben hen niets te bieden. Maar als er één door de boodschap van deze mensen tot verandering komt, hebben zij meer bereikt dan ik in al die jaren tot stand kon brengen.' De evangelisten kregen de gelegenheid om aan de gevangenen de boodschap van Christus te brengen. Eén van deze jongeren wist waar hij kwam. Twee jaar geleden zat hij in hetzelfde kamp om zijn geloof gevangen...

Abortus
Ook op ander gebied kan de kerk tot een zegen zijn. Het communisme ziet de mens als materie. Zijn voornaamste waarde ligt in zijn arbeid. Dat heeft geleid tot een ontzettende geestelijke vervlakking, die in allerlei misstanden tot uiting komt. Wij kunnen ons nauwelijks voorstellen, hoe bepaalde zaken in Oost-Europa eenvoudig gemeengoed zijn. Abortus is een dagelijks voorkomend kwaad en wordt gezien als een methode voor geboorteregeling. De Russische vrouw ondergaat gemiddeld acht abortussen in haar leven. Achter die kille cijfers schuilt een wereld van ellende: lichamelijke en geestelijke kwalen zijn het gevolg. Ook in andere landen zijn de abortuscijfers hoog. In Roemenië was het tot nu toe verboden, niet uit ethische bezwaren, maar omdat Ceaucescu een groot volk wilde regeren. Vrouwen moesten zoveel mogelijk kinderen ter wereld brengen. De bittere nood waarin kinderen geboren werden, de hoge zuigelingensterfte en de gevaren voor het leven van de moeder, deed velen helaas een illegale abortus zoeken, dikwijls met schadelijke gevolgen. Eén van de eerste maatregelen, die het nieuwe bewind trof, was het vrijgeven van de abortus. Men ziet het doden van ongeboren leven blijkbaar niet als een kwaad. Daarom zal de kerk vanuit het evangelie een duidelijk signaal moeten geven, waarin abortus wordt afgewezen, maar tegelijk hulp wordt geboden aan vrouwen in nood. Een begin van die hulpverlening diende zich aan in Hongarije. Daar werd een christelijke vereniging tegen abortus opgericht. Met steun van de stichting Hulp Oost-Europa kon een vertegenwoordigster van de VBOK daar de nodige voorlichting geven. Het is te hopen, dat ook in andere landen deze vorm van hulpverlening van de grond komt.
Datzelfde geldt voor de hulp aan alcoholisten. Alcoholisme is één van de grootste problemen van Oost-Europa. Wie regelmatig in die landen rondreist, kent de beelden: 's avonds scharrelen dronken mensen over straat, in de hotels zijn de bars tot diep in de nacht open. De verslaving leidt tot ontluistering en armoede. Het hoge aantal echtscheidingen en gevallen van zelfmoord vindt hier mede een oorzaak. In Hongarije en de DDR is een christelijke organisatie op dit gebied werkzaam. Maar ook in de Sovjetunie kan zo'n hulp niet gemist worden. Daar zijn voorbeelden bekend van fabrieken, waar de produktie 's middags stil ligt, omdat het personeel dronken is. Gorbatsjov heeft geprobeerd er iets tegen te doen door de prijs van wodka te verhogen en de verkoop te beperken. Maar de vraag is niet verminderd en de staatsprogramma's tegen verslaving richten niets uit. Alleen het geloof maakt mensen werkelijk vrij van de macht van de zonde. De kerk zal erop uit moeten, om mensen, die gebonden zitten in banden van de dood, metterdaad te helpen.
De vraag is alleen, of de kerken in Oost-Europa die roeping ook werkelijk zullen verstaan. Het is opvallend, dat met name uit de meer piëtistische kringen de meeste aandacht aan deze problemen gegeven wordt. Dat is vergelijkbaar met de praktische zorg, die de mannen van het Reveil in ons land organiseerden. Velen weten zich op dezelfde wijze geroepen om in de harde maatschappij waarin ze leven de boodschap van de barmhartigheid Gods uit te dragen in woorden en daden. Dat is nieuw voor vele landen; het trekt de aandacht van grote groepen mensen. Zo kan de boodschap van bekering en geloof worden doorgegeven aan velen, die er tevoren nooit van hoorden. De kerk in Oost-Europa mist echter de noodzakelijke hulpmiddelen, eigenlijk is er aan alles gebrek. Maar velen zien de nieuwe kansen. Ze gaan aan het werk, want ze worden gedreven door het Woord van Christus: 'Laat uw licht alzo schijnen voor de mensen, dat zij uw goede werken zien en uw Vader, Die in de hemelen is verheerlijken.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen