De Duplex Ordo

Hieronder volgen enkele passages uit de toespraak die ds. F.S.J. van der Sar, Maasbracht vorige week op de hervormde synode hield over de duplex ordo i.v.m. de nieuwste hervormde opleiding voor predikanten (IWOOT-plan).
'Het is van belang om de instelling van de duplex ordo in 1876 goed te beoordelen, want dit wordt teveel met hedendaagse ogen bezien. De instelling van de duplex ordo in 1876 kwam m.i. vooral voort uit de behoefte aan een scheiding van kerk en staat, die niet zozeer van de kerk uitging als wel van de staat. De onderscheiding van kerkelijke vakken en staatsvakken was een poging verantwoordelijkheden te scheiden, maar tastte niet de kentheoretische samenhang van de genoemde verhoudingen (van geloof en wetenschap, vdG) aan. Deze onderscheiding stuitte daarom wel op verzet uit de Hervormde kerk, maar binnen deze kentheoretische samenhang, binnen de wetenschapstheorie van die tijd, was een organisch samengaan van kerkelijk en staatsonderricht nog betrekkelijk vanzelfsprekend. Het geestelijk klimaat in Nederland staat nog onder de invloed van de "Vermittlung".
In onze eeuw is dat veranderd. De huidige algemene kentheorie en wetenschapstheorie heeft zich proberen te ontdoen van elk beroep op een Godsbegrip of transcendentiebegrip. Men heeft volstrekte objectiviteit als ideaal, en vreest elke levensbeschouwelijke invloed, hetgeen in onze wekelijkheidservaring een gevoel van afwezigheid van het goddelijke maar ook van het menselijke heeft opgeroepen. Ook de faculteit der godgeleerdheid heeft de invloed van dit wetenschapsbegrip ondergaan. Dat brengt haar in een wat dubbelzinnige positie, want binnen de universiteit is dit de enige wetenschap die voor de omschrijving van haar object toch een rechtstreeks beroep op een Godsbegrip blijft veronderstellen, zelfs in de vorm van een waarheidsaanspraak. (...)
Dat is de dubbelzinnigheid, dat is het paradoxale van het bestaan van een faculteit der godgeleerdheid, dat zij voor de rechtvaardiging van haar zelfstandige aanwezigheid toch een beroep op geloofsuitspraken blijft veronderstellen, omdat dat haar specifiek karakter uitmaakt. De noodzaak tot een herziening van de huidige vorm van de duplex ordo zou m.i. nog steeds ontbreken, als iedereen binnen de faculteiten zich volstrekt bewust zou zijn van deze situatie en de garantie zou bestaan, dat ook de overheid dit onderkent. Het komt mij voor dat men zich dit binnen de faculteiten over het algemeen inderdaad nog bewust is. Het is natuurlijk toch ontzaglijk lang goed gegaan, en op enkele faculteiten gaat het denk ik nu nog goed. Maar ik heb de indruk dat veel verdedigers van de duplex ordo in zijn huidige vorm zich niet realiseren dat het besef van deze dubbelzinnigheid nog maar een zeer slap aftreksel is van de kentheoretische samenhang tussen geloof en rede, geloof en wetenschap, geloof en ervaring, zoals de 19e eeuw die nog kende. De eenheid van de theologische wetenschap als staatsfaculteit is in de huidige situatie eigenlijk een wat mysterieus verschijnsel, dat niet goed begrepen kan worden, laat staan dat er ruimte is voor een begrip van de eenheid van de kerkelijke en de staatsvakken, zo­als die in de 19e eeuw bestond. De kerk blijft deze eenheid natuurlijk wel veronderstellen, maar de staatshoogleraren met hun ideaal van objectieve wetenschap doen dat niet. Het verbaast mij daarom niet dat het vooral de kerkelijke hoogleraren zijn, die de aanzet hebben gegeven tot een herziening van de vormgeving van de duplex ordo. Ik zou het onterecht en onrechtvaardig vinden, als wij nu als kerk de indruk laten ontstaan, dat zij daarmee iets buitensporigs of verkeerds zouden hebben gedaan. Het gaat hier om mensen die zich n.b. "kapot" hebben gewerkt — vergeef mij het onparlementaire woord — om in een voor hen bijna onmogelijke situatie toch goede predikanten af te laten studeren. (...)
Het is niet meer vanzelfsprekend de opleiding van de predikant zoveel mogelijk aan de openbare faculteiten toe te vertrouwen, omdat er geen vanzelfsprekend begrip meer bestaat voor de eenheid van de staatsvakken en de kerkelijke vakken, zoals de 19e eeuw dat wel kende en zoals de kerk dat veronderstelt.
Daarom mag het IWOOT-plan niet van tafel verdwijnen. Er moet een regeling komen die een gelijkwaardige rechtspositie voor de kerkelijke opleiding naast de openbare faculteit garandeert.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen