Beelden van de Geest

Bij uitgeverij Meinema in Den Haag verscheen een gebruiksboekje voor de gemeente van de hand van prof. dr. A. van de Beek onder de titel 'Beelden van de Geest'. Het kost ƒ 10,50 en is nr. 52 uit de serie Ter Sprake. De redactie vroeg mij er iets over te schrijven. Ik begrijp dat verzoek. Juist in kringen rondom De Waarheidsvriend wordt immers veel aandacht geschonken aan het werk van de H. Geest, als de Geest Die door mensen wordt beleefd als nabijheid van God, en Die wij dagelijks nodig hebben om ons bij Christus, en zo overeind, te houden. Van de Beek kent ons en verwerkt onze erfenis — de zijne ook — op een heel eigen wijze. Daarom is dit een boekje dat u lezen moet. Laten de theologen zich dan maar werpen op zijn grotere boek van twee jaar terug, De Adem van de Geest. De Heilige Geest in kerk en kosmos. Trouwens, het meeste uit dit kleine boekje herinnert daaraan, al komt dit in het voorwoord niet uit.

Na lezing
Ik loop nog niet op de inhoud vooruit, maar vertel, in de geest van de schrijver, maar eerst welke gevoelens dit boekje na lezing bij mij achterliet. Er was een ervaring van warmte en ruimte. Warmte: Van de Beek weet in glasheldere en toch bewogen taal te spreken van Gods nabijheid bij en in ons. Zijn schepselen, en dat is iets wat in de theologie een lange tijd niet mocht. Gemeenschap met God, geborgenheid bij God, intimiteit tussen God en ons, het waren ervaringen die een tijd lang alleen maar voor zelfzuchtig werden versleten, uitingen van heilsegoïsme. Deze tijd begint over te raken. Een verzakelijkte samenleving kan het verlangen naar deze ervaringen niet duurzaam onderdrukken, net zo min als een krijgshaftige horizontalistische theologie dit het spreken van de bijbel daarover kan.
Ik noemde ook de ervaring van openheid: hoe vaak wordt niet het werk van de Geest uitsluitend als 'toepassing' afgehandeld, en zo opgesloten in een schema van gewaarwordingen, en gevangen gezet in de diepten van het menselijk gevoelsleven, onder het motto: hoe kom ik aan het heil? Met aan het eind van de weg dan vaak een machteloze verzuchting. Omdat we de Geest wilden vangen, werden we zelf gevangene — van onszelf.
Bij Van de beek is Gods Geest altijd bereikbaar omdat hij ons altijd weet te bereiken. Hij omringt ons, draagt ons, inspireert ons. Hij valt echter in geen enkel scheina te persen. Wij ervaren Hem in de diepte. Maar ook zien we Hem in de breedte: in de schepping, in de mensenwereld in de gaven van God aan en in anderen. Zie ik dat eenmaal, dan sta ik niet meer op mijn eentje, maar mijn persoonlijke vragen staan opeens in een wijder verband van werken van de Geest, en met dat ik daar oog voor krijg, word ik verlost van een stuk krampachtigheid.

Inhoud
Nu even iets uit de inhoud, bedoeld als een handreiking tot zelf-lezen. Het grondwoord voor geest in de bijbel betekent zowel geest als adem als wind, en van deze alle geldt dat ze levensnoodzakelijk zijn, wel degelijk merkbaar, maar nooit grijpbaar: ik kan ze niet vasthouden. Vandaar het woord 'beelden' van de Geest: wij merken alleen de effecten en deze verwijzen naar de Geest. De Geest Zelf krijgen we echter hooit in handen: dan zetten we de vogel Gods in een kooi. Daarbij is het dan om het even of deze kooi wordt gevormd door een schema, dat door ons voor het werk van de Geest in een mensenleven werd ontworpen, of door een al dan niet officieel heilig verklaard mens, of door een kerkelijk instituut, of door een menselijk geschrift.
Van de Beek denkt dan ook zeer dynamisch over het werken van de Geest. De wind waait immers? Wat brengt Hij anders voort dan verandering en vernieuwing? Hij inspireert, letterlijk vertaald: Hij blaast in. Hij wekt de liefde en uitingen van liefde, die de oorlog verklaren aan wat God onrecht noemt, een liefde die de gerechtigheid najaagt. Deze liefde wordt op haar tijd vaardig in geduld en overgave, maar ook geoefend in de strijd voor de gerechtigheid van het Koninkrijk Gods, en zo ook in de hoop op de komst daarvan. Het is een liefde, die hart en wereld doordringt en mensen anders maakt.
De Geest werkt in de hele wereld, maar het zijn in de eerste plaats mensen, die zodanige beelden van de Geest voor ons kunnen zijn, dat zij onze eerbied gaande maken en levend houden. Sluit daarom de Geest toch niet op in enig patroon, zegt Van de Beek, zeker niet in dat van een gesloten verkiezingleer, zodat de Geest alleen nog maar hoeft uit te voeren wat al vastligt. Let liever op wat er in het verleden en heden gebeurt: mensen blijken beeld van God te zijn en zo beelden van de Geest. De wereld is vol verrassingen. Deze werken aanstekelijk. Daar kan de Geest iets mee uitrichten bij ons. Het hart ontvlamt. Structuren, die onze vrijheid belemmeren, zullen dan doorbroken worden. En dit ten diepste niet door geweld — al komt het er vaak aan te pas — maar door de kracht van de Geest, in het bijzonder die van het geloof, van dat geheimenis dat een gave van God is. Een gave van God: wat willen we daar anders mee belijden dan dat wij mensen dit geheim nooit kunnen grijpen, dat wij achter het (ontstaan van het) geloof nooit onze vingers kunnen krijgen, en dat dit ook niet hoeft, omdat God Zelf Zijn Geest wel laat waaien? Maar, wat is dit geloof als gave ook diep persoonlijk, en onverwoestbaar. Het verdiept zich, hoe fragmentarisch en via hoogten en diepten de geloofsbeleving ook verloopt.

Jezus
Tegenwoordigheid van God door de Geest: wie kan dan over Jezus zwijgen? Hij is kenmerkend voor het werk van de Geest, in Zijn gehoorzaamheid, Zijn liefde, lijden en sterven. Maar spreek niet over Hem als over een soort 'Leitmotiv', een 'idee', een soort mensgeworden ideaal van de Geest. Hij is persoon, net als de Geest dat ook is, en van de Geest onderscheiden. Men kan Hem alleen herkennen in eenzelfde betrokkenheid op Hem als die de bijbelschrijvers kenmerken bij hun getuigend vertellen Wie Hij was. En met name Zijn verrijzenis toont aan, dat Hij maar niet een moment is in het gebeuren van de Geest, maar de levendmakende Heere. Zo is ook Hij beeld van de Geest. Hij 'vult' de Geest als het ware 'op', en Hij is daarom ook overal in de schepping aanwezig, en te herkennen door hen bij wie de vonk overspringt.

De kerk
Het lijkt wonderlijk dat, bij deze spirituele en haast mystieke benadering, Van de Beek een lans breekt voor de kerk, zelfs voor de kerk als instituut. Het motief hiertoe ligt echter geheel in de lijn van zijn spiritualiteit: men moet immers, wil men het geheimenis van de Geest verstaan, in de geloofstraditie zijn binnengetreden en een aangeraakt mens zijn geworden. Van Jezus vertellen, deze traditie verder dragen in de prediking, dat is de (haast uitsluitende) opdracht van de kerk. De kerk moet putten uit de bron en tegelijkertijd datgene wat uit zijstromen tot haar komt — de charismatische bewegingen, vrijheidsbewegingen — toetsen en in de stroom van de Geest laten invloeien, in de wetenschap dat de Geest heel wat breder werkt dan de kerk ooit breed kan zijn. Alleen al door het feit dat de kerk als doorgeefkerk er is, is zij teken van de Geest, hoeveel te meer wanneer zij trouw is aan haar opdracht. Van de Beek heeft de kerk lief.
Het boekje zet in bij de algemeen-menselijke ervaring, en loopt dan via de geloofservaring naar de tekenen van Gods Geest in heel de mensenwereld en de schepping: de lach van het kind, de vogel die al kwinkelerend steeds hoger klimt. Echter, de Geest schuilt niet alleen achter de mooie dingen. Hij is er ook in de duistere driften, die oorlogen en knechting ontketenen, in de chaos, die telkens weer de geschiedenis kenmerkt. Ook dat mpet gezegd worden want Hij is immers in geen enkel schema te vangen, ook niet in dat van mooi of lelijk, of van goed en kwaad.

Bezwaren
Nu ik gezegd heb hoezeer ik waardering heb, mag ik mijn bezwaren niet verzwijgen. Tenslotte heb ik ook zijn andere boeken in mijn achterhoofd. Ze komen hierop neer dat de vruchten van de Geest en de beelden voor de Geest niet onderscheiden worden. Mijn adem stokt dan ook even wanneer ik merk hoe los de band van de Geest met de persoon van Jezus is. Trouwens, met Jezus als beeld van de Geest kan ik niet uit de voeten. Wordt zo de Geest niet, op de wijze van de vorige eeuw, tot de tweede persoon van de heilige drievuldigheid, meer-omvattend dan Christus? En is Christus, Die dankzij de Geest overal in de schepping terug is te vinden, daar toch niet een beetje een 'idee'? En raakt het criterium om te onderscheiden tussen Geest en wan-geest zo niet op drift? En, als het waar is dat God het kwaad niet wil en ons oproept tot on­derscheiden wat wel en niet uit Hem is in deze wereld, hoe kan dan het kwaad — de chaotisering! — ook een beeld zijn van de Geest? Komt God dan tot andere gedachten of is Hij bezig Zichzelf te overwinnen, en zo te veranderen? Dat is dan knap speculatief, maar ook daar ging al een ander boek over. En dat andere boek zal dan ook tevens wel de reden zijn waarom de bijbel als beeld van de Geest geheel niet aan de orde komt, terwijl het woord 'inspiratie' wel valt.
Nochtans, een boekje dat onze ogen open maakt of houdt voor de 'breedte van de diepte' in het werken van de Geest, en dat ons daarbij niet opzadelt met een systeem als de 'gemene gratie', al is het wel zo, dat ik mijzelf liever behelp met de — kwetsbare — onderscheiding tussen algemeen en bijzonder in het werken van de Geest.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen