Nieuwe uitdagingen voor de kerk

Toen ik nog geen jaar geleden Hongarije bezocht vroegen de mensen: Hoe lang is het geleden dat u voor het laatst geweest bent, een jaar, een maand of een week? Zo snel voltrokken zich de veranderingen. In een tijdsbestek van enkele maanden is intussen het gezicht van Oost-Europa drastisch veranderd. De omwenteling is compleet. In geen land ging het zo stormachtig en dramatisch toe als in Roemenië. Maar in elk land, ook in Hongarije, waar de toestand al langere tijd redelijk mild was, is het communistisch systeem ten onder gegaan en zijn de ontwikkelingen ten diepste niet minder ingrijpend. In de onvergetelijke decembermaand van het afgelopen jaar demonstreerden duizenden voor de Roemeense ambassade in Boedapest. Op de muren staan leuzen als 'Ceauscescu fascist'. Maar in Hongarije zélf is intussen ook opruiming gehouden.
Een jaar geleden zeiden ouderen, dat ze niet konden geloven dat er een eind zou komen aan de macht van het communisme. Nu zeggen die zelfde ouderen, dat het ongelofelijk is wat is gebeurd. Intussen vraagt men zich ook nu nog — vaak ook sceptisch — af waar het nu heen zal gaan in die landen. Want de politieke toestand is labiel.

Vele malen heb ik landen in Oost-Europa bezocht in het kader van de hulpverlening uit Nederland. Opnieuw ben ik er geweest, nu namens de Gereformeerde Bond, op uitnodiging van de Gereformeerde Kerk van Hongarije. Hoe de situatie in korte tijd veranderd is, bleek uit het feit dat op de voorpagina van de Reformatus Lapja uitgebreid werd geschreven over de eeuwenoude contacten tussen de kerken in Nederland en de Gereformeerde Kerk in Hongarije. Uitgebreid werd daarbij ook geschreven over de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk.
Na dit onvergetelijke bezoek geef ik hier enkele impressies over Hongarije nú, een land met een kerk in ontwikkeling.

Politiek
In Hongarije wordt druk gesproken over de politieke situatie, met name over de verkiezingen. De zorg is dat de nieuwe politieke partijen, die zijn ontstaan, soms zùlke uiteenlopende programma's hebben, dat het de vraag is of er ooit een regeringscoalitie kan worden gevormd, waarin vruchtbaar tot opbouw van het land kan worden samen gewerkt. De moeilijkheid is ook, dat in verschillende partijen, die nu zijn ontstaan, nu men onder de druk van het communisme is uitgekomen, nog onvoldoende kader aanwezig is om leidinggevende posities te kunnen innemen. Er zijn ook partijen, die korte metten willen maken met de restanten van de oude communistische kaders. Dat roept weer een eigen spanningsveld op.

Er zijn ook christelijke partijen in opkomst. In het vliegtuig op de heenreis ontmoette ik twee leidinggevende personen van het GPV in Nederland, die assistentie gingen verlenen bij het vormen van een christelijke partij in Roemenië. Christelijke partijvorming vindt echter met name plaats door de rooms katholieken, die numeriek in de meerderheid zijn in landen van Oost-Europa. En gereformeerden hebben met rooms katholieken weer zo hun eigen geschiedenis in het verleden. Daarom is de politieke keuze voor de gereformeerden niet zó eenvoudig. En juist ook de christenen missen nog voldoende politiek kader, omdat ze in de loop der jaren politiek monddood zijn gehouden.
Bij de intussen gehouden verkiezingen behaalde het Hongaarse Democratische Forum (een nationalistische partij met verschillende gezichten) 42 procent van de stemmen. In deze partij — zo bleek mij — heersen nogal wat antisemitische gedachten.
De Vrije Democratische Bond (een liberale partij, die sterk anti-communistisch is), behaalde 24 procent van de stemmen. De Hongaarse Socialistische Partij (een partij van hervormingsgezinde communisten, die kritisch stonden tegenover het oude communistische systeem) verwierf 9 procent van de stemmen, de Christelijke Democratische Volkspartij (met uitsluitend rooms katholieken) 5 procent en de Jonge Democraten 5 procent. Tenslotte is er nog de Boerenpartij, die 13 procent van de stemmen behaalde.
Welnu, hoe ook de verdere ontwikkeling in politiek opzicht zijn mag, de communistische partij is weg. Dat is zonneklaar.

Economie
Veel zorgen maakt men zich in Hongarije over de economie. Het centrum van de prachtige stad Boedapest oogt weliswaar uitbundig en rijk, maar de Hongaren zijn straatarm, en hun situatie met betrekking tot de verhouding van inkomsten en uitgaven wordt steeds moeilijker. Een predikant verdient ongeveer ƒ 200,— per maand. Een hoogleraar in de theologie ongeveer ƒ 350,—. Er is grote zorg, dat zich een ontwikkeling doorzet, waarbij de bevolking meer en meer verarmt.
Ook de kerken zijn arm. Mede dankzij de hulpverlening uit het Westen zijn de kerkelijke kaders in het verleden in stand gebleven. Nu staat de kerk voor de uitdaging om, gegeven de nieuwe vrijheid, zelf wegen te vinden voor de vorming en toerusting van de gemeenten, voor de arbeid in zending en evangelisatie, voor de diakonale taken. Ook nu zal hulpverlening onontbeerlijk zijn. Was echter de hulpverlening in het verleden vooral kleinschalig (van gemeente tot gemeente), er is thans ook behoefte aan grootschaliger hulp. Wat zou het geweldig zijn als er in het Westen een soort kerkelijk Marshal-plan zou kunnen worden ontwikkeld, zodat de kerken, in de economisch deplorabele situatie, geholpen kunnen worden om de nieuwe uitdagingen, waarvoor men staat, het hoofd te kunnen bieden.

Het kerkelijk leven
Intussen worden in allerlei gemeenten de vruchten van de nieuwe vrijheid geplukt. Zelf was ik aanwezig in de samenkomst van een gemeente, waar de grote kerkzaal tot in alle hoeken bezet was. Er was daar duidelijk sprake van een opleving. Telkens voegen zich nieuwe mensen bij de gemeente. Voorafgaande aan de dienst werd door een twintigtal ouderen (mannen en vrouwen) in een gebedssamenkomst, die een halfuur duurde, Gods zegen gevraagd over de dienst. Indrukwekkend!
De kerkeraad voert intussen een gericht doopbeleid. Weliswaar behoren nog vele duizenden tot de Gereformeerde Kerk ter plaatse. Maar alleen die kinderen worden gedoopt, waarvan de ouders belijdenis des geloofs hebben afgelegd. Dat heeft een heilzame uitwerking.
In de genoemde dienst — ik noem het als voorbeeld — was een echtpaar aanwezig, dat tot voor kort geheel solidair was met het atheïstisch communisme. Nu is men twee maal per zondag in de diensten. De man is directeur van een muziekschool en nodigt predikanten uit voor lezingen ten behoeve van docenten en studenten.
In Boedapest bezocht ik een bijbelkring van één der gemeenten. Ook daar voegen zich regelmatig mensen bij de gemeente en nemen soms actief deel aan dit bijbelstudiewerk. Ook mensen uit de kringen van de intelligentia treden toe. Dezer dagen deden 42 mensen in die gemeente belijdenis des geloofs, terwijl acht volwassenen werden gedoopt.
Anderzijds zijn er ook zorgen. Hier en daar steekt de charismatische beweging in sectarische vorm de kop op, waartegen zij, die bij de gereformeerde belijdenis willen leven, fel optornen. Anderzijds is er ook een stroming, die weinig affiniteit meer heeft met de religie van de belijdenis. Daartegenover vindt groepering plaats van predikanten en anderen, die in de praktijk van het gemeenteleven, in zending en evangelisatie willen staan voor de gereformeerde belijdenis.
De zaken zijn intussen open aan de orde. Het feit dat behoefte bestaat, zowel bij de kerkleiding als aan de theologische faculteiten, aan voorlichting in de vorm van lezingen vanuit Nederland, met name vanuit gereformeerd Nederland, spreekt hier boekdelen.

De Gereformeerde Kerk in Hongarije staat ook aan de vooravond van de invoering van een nieuwe kerkorde. Deze zal op de komende synode aan de orde komen en vervolgens worden voorgelegd aan de gemeenten. Eén ding staat vast: de bisschoppen zullen voortaan worden gekozen door de districtsouderlingen, zonder dat nog goedkeuring van de staat nodig zal zijn. Vrije verkiezingen, dat zal ook voor het kerkelijk leven gelden.

Diakenambt
Merkwaardigerwijs ontbreekt binnen de Gereformeerde Kerk van Hongarije het ambt van de diaken. Tijdens lezingen, die ik hield, is dat één en ander maal aan de orde geweest. Er wordt wel diakonaal werk gedaan. In Boedapest is een bejaardenhuis gesticht, er is en wordt veel gedaan aan het opvangen van vluchtelingen uit Roemenië en Transsylvanië. Maar al dit werk geschiedt niet vanuit de ambtelijke verantwoordelijkheid van de kerk. De nieuwe situatie dringt de kerk aldaar ook op het punt van het diakonaat tot nadere bezinning.
Het zelfde geldt voor de vraag van de verhouding tussen kerk en staat. De kerk heeft in het verleden de overheid niet kunnen aanspreken en heeft zich niet of nauwelijks met de vragen van de samenleving kunnen bezig houden. Om maar te zwijgen over bepaalde vormen van collaboratie (met name in Roemenië) tussen kerkleiders en politieke leiders. Thans dient zich een nieuwe situatie aan. Leiders van de nieuw gevormde politieke partijen raadplegen ook mensen van de kerken. Ook hier staan de kerken, oftewel ook de christenen in de Oostbloklanden voor nieuwe uitdagingen.

Wereldraad
Allerwegen hoort men in Hongarije misprijzende geluiden over de Wereldraad van Kerken. Men gispt de opstelling van de Wereldraad inzake Oost-Europa in de afgelopen decennia. Telkens verneemt men — en dat is terecht — dat de Wereldraad aan de leiband liep van de Oosters-orthodoxe patriarchen. Welnu, het beraad, dat recent heeft plaats gevonden binnen het Centraal Comité van de Wereldraad in Genève, is ook méér dan beschamend. Na veel tobben is uiteindelijk wel gezegd, dat de Wereldraad het betreurt zich niet ade­quaat over Roemenië te hebben uitgesproken, en wel vanwege 'een verkeerde beoordeling' van de situatie. Maar van een royale schuldbelijdenis was geen sprake en dat terwijl nog vorig jaar secretaris generaal Emilio Castro met succes erop had aangedrongen, dat de Wereldraad géén veroordeling van het bewind van Ceauscescu zou uitspreken. Mevr. M.J. van der Veen-Schenkelsveld, zelf deel uitmakend van het Centraal Comité, heeft herhaaldelijk het woord beschamend gebruikt met betrekking tot deze halsstarrige houding van de Wereldraad. Welnu, in Hongarije hoort men nog wel scherper bewoordingen. De Wereldraad heeft haar crediet daar volstrekt verspeeld.

Ten besluite
Intussen is duidelijk dat de kerk in Hongarije lééft. Bij alle zorgen en spanningen blijkt dat ook daar het kerkvergaderende werk van de Heilige Geest doorgaat. Getroffen ben ik in allerlei ontmoetingen door het bevindelijke, noem het piëtistische geloofsleven. Getroffen ben ik ook door de intensieve bezinning, die plaats vindt op de vragen van geloof en belijden. In korte tijd is ook al veel verwezenlijkt met betrekking tot de uitgave van geschriften voor het onderwijs, het jeugdwerk, de opbouwvan de gemeente. De Karolybijbel (te vergelijken met onze Statenvertaling) is weer opnieuw gedrukt en in twee prachtbanden uitgegeven. De psalmen zijn her en der nog in ere, gezongen op de melodieën, die wij ook kennen.
De blik is vooruit gericht, naar de toekomst toe. De toekomst is enerzijds onzeker. Maar allerwegen leeft verwàchting, vanwege de nieuwe mogelijkheden die er zijn. Men heeft daar geen behoefte aan de import van de negativa van onze kerkelijke en theologische bagage. Men heeft ook geen behoefte aan onze bevoogding. Men wil wel winst doen met onze positivo. En waar zouden die méér en beter in gelegen zijn dan in de gereformeerde belijdenis en de religie daarvan!

Toen ik thuis kwam had ik best een beetje heimwee.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen