Boekbespreking

Dr. J. de Bruijn (red.), Bepaald gebied. Aspecten van het protestants-christelijk leven in Nederland in de jaren 1880-1940. Uitg. Ten Have, Baarn, 264 blz., prijs ƒ 35,–.
De reeks Passage, die verschijnt onder verantwoordelijkheid van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme (1800-heden) van de VU en waarvoor we in deze bespreking uw aandacht vragen voor het 5e deel, belooft een uitermate interessante serie te worden. Met name voor hen die geïnteresseerd zijn in de recente geschiedenis van het protestants-christelijke volksdeel, waarbij het Gereformeerde deel de meeste aandacht krijgt. 'Bepaald gebied' geeft een vervolg op het als eerste deel verschenen 'Een land nog niet in kaart gebracht'. In zijn voorwoord geeft dr. J. de Bruijn aan dat de jaren 1880-1940 in veel opzichten een dynamische periode hebben gevormd in onze geschiedenis. Je kunt stellen dat de twintigste eeuw in 1880 al is begonnen gelet op de algehele transformatie die de Nederlandse samenleving sindsdien heeft ondergaan en nog steeds ondergaat. In 'Bepaald gebied' wordt brede aandacht besteed aan de ontwikkelingen binnen het orthodox-protestantse volksdeel. Het Nederlands Calvinisme in deze periode kende internationale contacten met name via de inaugurator van het neo-Calvinisme, dr. A. Kuyper. Interessant is thans te lezen hoe de relatie Nederland-Zuid-Afrika in de vorige en het begin van deze eeuw zich ontwikkeld heeft tot een zeer hechte band. Ook de relatie met de Hongaarse Gereformeerden krijgt terecht aandacht. Er ontstond door contacten zelfs een historische Calvinisme-beweging in Hongarije, een Calvinistisch revival. Dr. G. Puchinger geeft grondige aandacht aan de geschiedsbeoefening in protestantse kring. Hij schetst hoe zich na de Reformatie in de Noordelijke Nederlanden een driestromenland aftekent: de duidelijk reformatorischen, de meer humanistisch denkenden en levenden èn de Rooms-Katholieken. Je kunt pas werkelijk verstaan wat er in de Nederlandse geschiedenis leeft, stelt dr. Puchinger, als je het innerlijk geestelijk leven van deze drie groepen met hun interne verschillen grondig onderzocht hebt en kent. Vier historici hebben in de aan de orde zijnde periode aangetoond dat het orthodox-protestantisme en het rooms-katholicisme nog altijd springlevend was: Groen van Prinsterer, Nuyens, Abraham Kuyper en Schaepman. Vervolgens gaat Puchinger dieper in op met name Groen en Kuyper. Ook trekt hij de lijnen door tot op heden om aan te geven hoe het er thans met de geschiedbeoefening voor staat in protestantse kring. De rest van het boek wordt gevuld met overzichten van de voornaamste feiten, personen en gebeurtenissen op het terrein van de literatuur, de pers, de bouwkunst met name van de kerken, de muziek, het onderwijs, de zedelijkheid en de opvoeding, de sexualiteit en geboortenbeperking en de psychiatrie. De jaren 1880-1940 zijn de jaren geweest van de verzuiling. Wie nog eens wil lezen hoe dat allemaal in z'n werk is gegaan, kan in deze bundel uitstekend terecht. Levend in een tijd van grondige ontzuiling kan een zeker heimwee ontstaan naar deze periode waarin zoveel elan onder het Gereformeerde volksdeel te vinden waren. Nu lijkt een waas van matheid juist over dit volksdeel te zijn gekomen onder het bombardement van de secularisatie, terwijl een nieuwe zuil van het reformatorisch volksdeel meer isolement dan werfkracht veroorzaakt.
Dr. Puchinger tracht een troostwoord te schrijven als hij stelt dat openbare achteruitgang van een religieuze volksgroep nodig kan zijn om tot regeneratie te komen. Er blijft strijd nodig. De geschiedenis leert ons in ieder geval dit: wat vandaag 'bon ton' heet, is morgen weer 'out of date'. Wat thans ten dode lijkt opgeschreven, kan morgen op onverwachte wijze herleven en dan dubbele kracht betonen. We houden dan ook maar moed en zien uit naar een geestelijk reveil onder ons volk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen