Open Brief

In de week voor Pinksteren zonden een negental hervormd-gereformeerden een Open Brief 'aan alle ambtsdragers en andere bij het jeugd- en evangelisatiewerk betrokkenen in hervormd-gereformeerde gemeenten'. De negen zijn: Gert van den Bos (Ede), drs. W. Dekker (Rotterdam), drs. L. van Driel (Waalwijk), ds. C.G. Geluk (Baarn), drs. H. de Leede (Amersfoort), ds. J. Maasland (Capelle a.d. IJssel), ds. T. van 't Veld (Ede), dr. W. Verboom (Hierden) en dr. J.J. Visser (Rijnsburg). Het is niet doenlijk de brief als geheel af te drukken. Om deze niet teveel te fragmenteren plaatsen we het centrale deel ervan. De brief als geheel is te bestellen bij ds. C.G. Geluk, Bachlaan 56, 3741 HS Baarn. Voor het overige verwijzen we naar het commentaar in het hoofdartikel in dit nummer.

Eenheid en pluriformiteit
In deze wereld, met het oog op Zijn Koninkrijk, vergadert God Zijn gemeente uit de volken. Zijn verkiezing is de basis en Pinksteren de definitieve doorbraak van Zijn wereldwijde werk. Luisterend naar wat in de Bijbel gezegd wordt over het karakter van de gemeente horen we enerzijds van een fundamentele eenheid, anderzijds van een veelkleurige pluriformiteit. De eenheid waarvan sprake is, is geworteld in Hem die zonder aanzien des persoons goddelozen door het geloof rechtvaardigt en met de band van de Geest verenigt. Wat dit betreft zijn alle gemeenteleden gelijk. Niemand heeft iets voor op de ander. En er is niemand die zich achtergesteld hoeft te voelen. Groepsvorming, waarbij relaties selectief — op grond van criteria van sympathie, overeenstemming inzake ethische keuzes e.d. — worden aangegaan, is in strijd met deze principiële gelijkheid.
In de pluriformiteit, die ook een karaktertrek is van de gemeente, komt tot uiting hoe God, onze Vader, ieder gemeentelid als een uniek mens heeft geschapen, hoe de Heilige Geest de gemeente voorziet van een rijke verscheidenheid aan gaven en hoe Hij ieder gemeentelid een geheel eigen plaats daarin heeft toegedacht.
Waar voor zowel deze eenheid als voor deze pluriformiteit in de praktijk van het gemeente-zijn een open oog is, mogen wij daar ook niet een verdere doorwerking van de Heilige Geest verwachten?

Dwang tot uniformiteit
Met bezorgdheid constateren wij echter, dat eenheid vaak verstaan wordt als uniformiteit en dat er voor pluriformiteit veelal nauwelijks of geen ruimte is, onder andere omdat zij als bedreigend wordt ervaren. Als er ruimte voor pluriformiteit is, zal er immers ook ruimte zijn voor de rijke verscheidenheid aan gaven die de Heilige Geest aan de gemeente heeft geschonken. En kerkeraden weten daar vaak geen raad mee. Wanneer het gaat om onderwerpen die de verscheidenheid betreffen, blijkt dat er vaak geen bereidheid is om deze in de kerkeraad of breder in de gemeente aan de orde te stellen.
Wij menen dat het een vorm van tegenstaan van de Geest is, als deze verscheidenheid, die zo nauw samenhangt met Zijn werk, niet erkend en in praktijk gebracht wordt. Wij signaleren dat er in toenemende mate sprake is van een dwang tot uniformiteit, met een daarmee samenhangende nadruk op uiterlijke dingen. Zo worden bepaalde gedragscodes en unifornie meningen t.a.v. kerkelijke en maatschappelijk-politieke onderwerpen steeds meer criteria voor het aanvaarden van elkaar. En dit leidt weer tot een sterkere groepsvorming in de gemeente en verzuiling in de kerk. De gereformeerde spiritualiteit, waarin het onvoorwaardelijke in het ontvangen van genade zo'n centraal gegeven is en daarmee ook het onvoorwaardelijke van het onderling aanvaarden van elkaar, krijgt zo geen kans om open te bloeien. Naar onze overtuiging wordt de Heilige Geest hierdoor belemmerd in Zijn voortgaande werk.
In dit verband signaleren wij ook, dat het 'gij geheel anders' veelal meer betrokken wordt op uiterlijke kenmerken en het zoeken van cultureel en maatschappelijk isolement dan op het bijbelse vreemdelingschap. Hierdoor wordt een vertekening gegeven van de plaats en de roeping, die wij als christenen in de wereld hebben.
Wij signaleren eveneens, dat gemeenteleden die vanuit een positief-kritische betrokkenheid voorzichtig vragend kerkeraden benaderen over onderwerpen, die te maken hebben met zowel de eenheid als de pluriformiteit in de gemeente en die daarin ook graag hun plaats willen innemen en hun bijdrage willen geven vaak niet serieus genomen worden. Soms worden zij zelfs niet gehoord. Teleurstelling en moedeloosheid zijn daarvan het gevolg. Wij denken in dit verband bijvoorbeeld aan vragen met betrekking tot een grotere betrokkenheid bij en inbreng in het werk van de catechese, het kringwerk, het beraad over ethische vragen, het beleid inzake het evangelisatiewerk e.d. Heel gemotiveerde gemeenteleden, wie de opbouw en roeping van de gemeente zeer ter harte gaat, vallen vaak buiten de boot. Velen zoeken na een kortere of langere periode van bidden, praten en hopen — teleurgesteld — aansluiting bij een andere gemeente, hetgeen — hoe wrang — kerkeraden nogal eens opgelucht doet ademhalen.
Wij beseffen dat hierin ook allerlei verkeerde emoties bij gemeenteleden een rol kunnen spelen. Maar met een verwijzing daarnaar mogen de principiële zaken die in het geding zijn toch niet worden afgedaan.

Verscheidenheid als gave
Wij zouden er bij u die verantwoordelijkheid draagt in de toerusting van de gemeente op aan willen dringen om te komen tot (nadere) bezinning op gemeente en gemeente-zijn, om in de praktijk van het pastorale werk oog te hebben voor de fundamentele noties van eenheid en pluriformiteit, om hierbij ook ruimte te creëren voor de gaven die de Geest aan de gemeente geschonken heeft. Wij geloven dat de Geest ons zowel in de weg van de onvoorwaardelijke aanvaarding van elkaar als ook in de weg van het onvoorwaardelijk dienstbaar zijn aan de roeping waarmee God, de Here, ons roept — met de ons geschonken gaven — leert wat het inhoudt om als goddelozen van de rechtvaardiging te leven. Tegelijk zijn wij ervan overtuigd, dat vanuit dit centrum van het gemeente-zijn het 'gij geheel anders' zijn juiste vulling en gestalte krijgt, zowel in persoonlijke als in gemeenschappelijke zin.

Gemeentevernieuwing
Voortgaande reformatie
Het is een bijbels gegeven, dat het vernieuwende en inspirerende werk van de Heilige Geest een voortgaand karakter heeft. In de Reformatie is dit gegeven o.a. verwoord in de belijdende uitspraak: 'ecclesia reformata quia semper reformanda' (waarmee gezegd is: de kerk is gereformeerd om steeds opnieuw gereformeerd te worden). Daarmee is de beduchtheid uitgedrukt, dat de vernieuwing die men meemaakte in de Reformatie toch weer zou vastlopen in kerkelijke structuren en vormen.
Deze visie op de noodzaak van voortgaande hervorming houdt een principiële openheid in naar het Woord, dat vast en onveranderlijk is en dat tegelijk ook door de Geest als nieuw en vernieuwend wordt toegepast in de situatie waar en de tijd waarin de gemeente ontstaat en leeft. Bij dit toepassende werk van de Heili­ge Geest mogen we dus niet alleen denken aan Zijn werk in ons persoonlijke leven, maar ook aan Zijn werk in de verbanden waarin het gemeenteleven zich afspeelt en ontwikkelt. De grote verscheidenheid aan gemeentevormen en liturgieën die er te vinden is in het geheel van de kerk in de wereld, is daarvoor het bewijs.

Conservatisme
Met bezorgdheid constateren wij echter, dat dit aspect van het werk van de Heilige Geest in onze gemeenten te weinig aandacht krijgt. Met name wanneer het gaat om de meer plaats- en tijdbepaalde kanten in het gemeenteleven en in de eredienst ligt alles onwrikbaar vast. Wij signaleren bij veel ambtsdragers een grote vrees om zelfs maar het gesprek aan te gaan over concrete zaken als liturgie, de plaats van het kind in de kerk, nieuwe gemeenschapsvormen in de gemeente e.d. Naar onze overtuiging is het onverantwoord om allerlei vragen die in dit verband in de gemeente leven onbespreekbaar te verklaren. Zo worden vormendienst en conservatisme bevorderd. Daardoor wordt voor met name veel jongeren en buitenstaanders, die door taalgebruik en wijze van formuleren de inhoud van psalmen en formulieren zich niet direct eigen kunnen maken en die zich niet aangesproken voelen door de manier waarop wij ons kerkelijk leven inrichten, een barrière opgeworpen. Juist door vormendienst en conservatisme wordt zowel het verstaan en ontvangen van de boodschap van het Evangelie als een persoonlijk zich laten betrekken bij het leven in de gemeente ernstig belemmerd.
Naar onze diepe overtuiging zijn het meestal emotionele en psychologische of andere oneigenlijke motieven (angst, de 'eenheid' in de gemeente e.d.) en zelden bijbels-principiële argumenten die doorslaggevend zijn in de positiebepaling van kerkeraden. In de praktijk betekent dit, dat zonder dat er een fundamentele bezinning plaatsvindt de ingenomen standpunten worden bevestigd. Vaak speelt hier ook mee een reactie op discussies en veranderingen in gemeenten waarmee geen confessionele of geestelijke affiniteit wordt ervaren. Wij zijn echter van mening dat, hoezeer wij bepaalde ontwikkelingen elders menen te moeten afwijzen, dit ons niet mag brengen tot een opstelling van pure reactie, daar hierbij niet argumenten vanuit de Schrift maar argumenten vanuit een bepaalde situatie doorslaggevend zijn.
Uit het feit dat wij dit zo naar voren brengen, mag niet worden afgeleid, dat het ons om veranderingen per se te doen is. Het gaat ons niet om veranderingen, maar om de werking van het Woord en om het voortgaande werk van de Heilige Geest. En als de Geest en ons het goeddunkt, dan mogen wij met alle vrijmoedigheid ook veranderingen realiseren.

Openheid voor vernieuwing
Wij zouden er bij u die verantwoordelijkheid draagt in de toerusting van de gemeente op aan willen dringen om open te zijn naar het Woord en naar de wegen die de Geest in deze tijd schrijft, om wat wij in Gods openbaring als onveranderlijk hebben ontvangen ook in de context van tijd en cultuur te verstaan en uit te leggen. Het is daarbij belangrijk om bedacht te zijn op zowel het 'reformata' (gereformeerd zijn) als ook op het 'quia semper reformanda' (om steeds opnieuw gereformeerd te worden), en om leerprocessen die vanuit de omgang met het Woord en met elkaar ontstaan, te stimuleren en te begeleiden, om zo onbevreesd — vanuit een principiële benadering — in kerkeraad en gemeente het gesprek aan te gaan over onderwerpen die in dit verband aan de orde zijn, en om met visie en in het geloof beslissingen te nemen, ook als deze veranderingen inhouden.
Wij zijn er zeer van overtuigd, dat onze gemeenten dringend waarachtige vernieuwing nodig hebben. Wij geloven, dat de Heilige Geest ons ook hierin wil leiden en dat Hij ons in Zijn vernieuwend, herscheppend werk op een creatieve wijze wil gebruiken. In dit licht gezien hoeft er geen vrees te bestaan om tot een nieuwe of hernieuwde standpuntbepaling te komen inzake onderwerpen die in de gemeente als min of meer gevoelig worden ervaren of die voor een deel van de gemeente onbespreekbaar zijn.
Wij willen niets liever dan ook hierin de weg gaan die de reformatoren zijn gegaan, vanuit dezelfde openheid naar de Schrift die zij hadden. Wij zijn van mening, dat dit de weg is waarlangs wij het erfgoed dat ons is toevertrouwd het best bewaren.

De volledige tekst bevat een inleidend deel over Kerk en secularisatie en een afsluitend deel over De prediking.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen