Boekbespreking

Ds. C. Harinck: De uitgestrektheid van de verzoening. Van de Apostolische Vaders tot Dordt 1618-1619. Uitg. De Banier, Utrecht 1989, 190 blz. ƒ 27,50.
Van de hand van ds. Harinck, predikant van de Gereformeerde Gemeenten, verscheen een studie over de uitgestrektheid van de verzoening. Deze is vooral bedoeld om weer te geven, hoe de kerk der eeuwen over de reikwijdte van de verzoening heeft gedacht.
Na twee korte hoofdstukken over de discussies gevoerd op de synode van Dordrecht en een derde hoofdstuk over de taal van de Schrift wordt door de auteur de historische ontwikkeling van de bezinning op de uitgestrektheid van de verzoening geschetst. De zgn. Apostolische Vaders, Augustinus, Middeleeuwse theologen, worden in hun zienswijze geciteerd, ge­dachten van met name Calvijn worden weergegeven alsook van anderen in de Reformatietijd (o.a. Bullinger!) En via de gevoelens van Arminius en de zijnen komt Dordt aan bod, waar naar de mening van de schrijver meer dan ooit tevoren in de geschiedenis de zaken rond de (prediking van de) verzoening aan de orde zijn gesteld.
In de slotconclusie keert ds. Harinck zich tegen de Remonstranten en Hypercalvinisten vroeger èn nu. Hij stelt, dat de verzoening beperkt is tot de uitverkorenen overeenkomstig Gods bedoeling. In verband met deze stellingname signaleert hij terecht een aantal spanningen. Maar zijns inziens verhindert wat hij noemt de beperkte verzoening (nl. alleen tot de uitverkorenen, P.K.) de prediker toch niet om 'een Jezus te prediken in Wien alles te vinden is wat een zondaar tot zijn zaligheid nodig heeft. Die leer vervult ook met vertrouwen, dat de prediking vrucht zal dragen. Christus' bloed zal effectief en krachtig blijven tot de gehele verkoren gemeente van God zalig zal zijn en er geen zonde meer wezen zal'.
Het is gezien het belang van het onderwerp de moeite waard om van deze studie kennis te nemen en de door de auteur geschetste ontwikkelingen te overwegen. De schrijver zelf is wel zo eerlijk om te vermelden, dat theologen uit verschillende tijdperken over deze aangelegen zaak niet altijd gelijk gedacht en geschreven hebben. Dit moet ons, zo stelt col. Harinck, nederiger en kritischer maken omtrent onze eigen standpunten. Waarvan dus acte. Hij noemt zelf het tweede artikel van de Dordtse leerregels, waarop zijn onderzoek is toegespitst, een neerslag van het compromis, dat de Contra-Remonstranten met de buitenlandse afgevaardigden na ampele besprekingen hebben weten te bereiken op grond van Bijbelse gegevens en met ieders inzicht in deze!
Omdat de auteur zich kwetsbaar durft opstel­len, is het goed elkaar met het oog op (verdere) doordenking van dit geloofsbelijden en het geestelijk welzijn van de gemeenten een aantal vragen voor te leggen. Die raken niet zozeer de compositie van dit boek en de stijl. Hoewel de eerste zwak is en de laatste nogal gewrongen en vermoeiend, wat gelijkhebberig overkomt. Echter allermeest klemt de vraag, of de auteur het leerstuk van de verzoening via een selectie van meningen uit kerk- en dogmengeschiedenis niet al te zeer en op voorhand onder de beheersing van de verkiezing stelt?! Zoals bekend gebeurt dit in de Gereformeerde Gemeenten al ten aanzien van het Verbond. Moet het nu op deze wijze ook met het oog op de verzoening? Afgedacht van methodische bezwaren om vanuit de scopus van de verkiezing terug te lezen tot op de Apostolische Vaders en eigen standpuntbepaling gedekt te krijgen, wordt een dergelijke benadering niet door de Schriftgegevens ondersteund. Ik betreur het, dat in deze studie de totaliteit van het Bijbels getuigenis aangaande de verzoening alsook de structuren waarin de reikwijdte van de verzoening in de Schriften aan de orde wordt gesteld, niet of nauwelijks aan bod komen. Een en ander heeft ingrijpende gevolgen voor de prediking en het pastoraat. Om geen misverstand op te roepen zij gezegd, dat ik met de auteur beducht ben voor veralgemenisering, dus humanisering en vervlakking van de verzoeningsleer, voor allerhande Remonstrantse invloeden, voor de visie van Barth en anderen. Maar het geldt niet minder voor een bepaalde systematisering en schematisering in de kring van de Gereformeerde Gezindte die evenmin recht doet aan dat wat de Kerk der eeuwen op grond van de Schriften belijdt.
Zowel in het Oude als Nieuwe Testament en evenzeer bij geciteerde vaderen zijn meer noties te vinden en te verwerken voor doordenking van het onderwerp dat in dit boek belicht wordt. Trouwens, de schrijver maakt zich te gemakkelijk af van dat wat anderen in studies aangereikt hebben, wanneer hij in het notenapparaat! met enkele zinnen o.a. drs. Exalto. prof dr. Qraafland. dr. Hoek e.a. bekritiseert zonder hun inhoudelijke stellingname te toetsen aan Schrift en belijdenis.
De eerlijkheid gebiedt te zeggen, dat col. Harinck in het laatste hoofdstuk worstelt met de opgeroepen problematiek zonder evenwel recht te (kunnen) doen aan het feit, dat de volgorde van de paragrafen in het tweede artikel van de Dordtse Leerregels niet voor niets zo gekozen en aangereikt is, met de konsekwenties vandien.
De verkiezing heeft daarin niet a priori (van tevoren) een overheersende plaats, maar wordt vanuit het geloof, dus a posteriori, beleden en wel fundamenteel. Het geheel verheerlijkt God en Zijn genade in Christus.
Wreekt zich trouwens in dit boek niet, dat te weinig de Persoon en het veelomvattende werk van de Heere Jezus Christus met dat van de Geest Die toeëigent wat wij in Christus hebben, centraal staan en de klem en de kracht van de Evangelieverkondiging met bevel tot bekering en geloof worden gemist?
Juist het tweede artikel van de Leerregels spreekt er fundamenteler en uitgebreider over dan de auteur laat voor- en uitkomen.
Wat de titel van zijn boek aangaat, mag gevraagd worden, of de inhoud van het boek daar wel mee spoort? Nauwgezette exegese van de Schriftplaatsen die de verzoening laten oplichten, maakt duidelijk, dat de verzoening met God door Christus in een veel breder kader staat en meer van de reikwijdte van de verzoening doet kennen dan in dit onderzoek is aangereikt. Wie dat mee ontdekt, mag rijker, uitnodigender en klemmender over het hart van het Evangelie (s)preken en schrijven ten bate van kerk en zending en met het oog op de kosmos.
Wellicht is het mogelijk rond dit belangrijke gegeven van de uitgestrektheid van de verzoening gemeenschappelijk een weg van luisteren en studeren te gaan, in wederzijdse assistentie. Daarbij geholpen door meer publicaties dan de auteur benut heeft en door medeheiligen overzee, opdat de bediening van de verzoening wereldwijd des te zegenrijker en vruchtbaarder mag worden. Want — en dat onderstreep ik met de auteur graag — het is een aangelegen zaak de verzoening met God door Christus, de genoegzaamheid en de effectiviteit daarvan, te belijden èn te beleven. In het geheel van Gods Gemeente is het verrijkend en ver reikend!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen