Globaal bekeken

In een recent bij Ambo (Baarn) uitgegeven boek over 'Afrikaanse letterkunde' van de hand van prof. dr. Mineke Schipper, troffen we het volgende aan over Afrikaanse spreekwoorden:

• 'Het spreekwoord zelf kan de kern vormen van een overbekend verhaal. Welk van beide er het eerst was, wordt dan de bekende vraag van de kip en het ei. Lang niet altijd is de oorsprong van een spreekwoord te achterhalen. Soms zijn het uitspraken die iemand eens in een discussie gedaan heeft en die zoveel indruk maakten dat ze in omloop kwamen als zegswijze. Sommige spreekwoorden zijn ontleend aan de mythologie of de geschiedenis. Het oude verhaal van de oorsprong van de dood die te wijten zou zijn aan een verkeerd overgebrachte boodschap, heeft bij de Zulu geleid tot een spreekwoord dat luidt: "Wij houden het bij dat (= het woord) van de hagedis". Het thema van de mislukte boodschap die er de oorzaak van zou zijn dat mensen moeten sterven is overbekend, zowel in heel Zuidelijk Afrika als op een aantal plaatsen in Oost-en West-Afrika. (...)
Nog enkele voorbeelden: spreekwoorden onderstrepen dikwijls dat ouderen wijzer zijn dan jongeren. "De schouders steken nooit boven het hoofd uit" (Lunda) of "De oren groeien nooit boven het hoofd uit" (Kongo). Dat de wijsheid een groot goed is, drukken de Fang zo uit: "Een wijze man is een volle kalebas". De Mongo zeggen: "De wijsheid woont nooit in één enkel huis", waarmee ze willen zeggen dat twee (families) meer weten dan één.
Gastvrijheid is een belangrijke deugd, voor vreemdelingen moet goed gezorgd worden: "Kijk niet naar het gezicht van de bezoeker, maar naar zijn buik" (Tonga). Er bestaan legio spreekwoorden over vrouwen. (...) De Sena bijvoorbeeld raden een man aan te trouwen meteen vrouw waarover hij autoriteit kan uitoefenen, want "mannen zijn superieur ten opzichte van vrouwen". Daarvoor wordt het beeld gebruikt van de kleinere voeten die vrouwen hebben: "Look for someone who has short feet because the one who has long feet is your fellow male" ('Kijk naar iemand die korte voeten heeft, omdat degene die lange voeten heeft je mannelijke medemens is'). Niet te veel praten, luidt het waarschuwend advies bij veel volken: "Het gesjirp van de krekel onthult waar hij zit" (Bamiléké): "You, eye, observe, you, mouth, don't reply" ('Jij, oog, neem waar, jij, mond, antwoord') (Massai).'

En over Afrikaanse raadsels:

• 'Het is opvallend dat de meeste raadsels in Afrika niet in de vorm van een echte vraag worden gesteld. Er wordt een soort uitspraak gedaan of een zin geformuleerd, die ergens naar verwijst, waarnaar dan geraden moet worden. Jacqueline Thomas (1970: 774v) heeft een groot aantal raadsels opgetekend bij de Ngbaka in de Centraal-Afrikaanse Republiek, waaronder de volgende:

We zien hun voetsporen niet – De kano
Je kunt het niet zelf zien – Je eigen nek
Ze applaudisseren zonder ophouden – De oogleden
Zijn bladeren verwelken niet – De oliepalm

Taban Jo Liyong (1972: 154v) verzamelde een aantal raadsels in Oost-Afrika. De volgende voorbeelden laten zien dat de structuur daarvan vergelijkbaar is met die van de hierboven genoemde:

Mijn slanke dochter – De wesp (Luo)
Een meer met riet rondom – Het oog (Luo)
De grote zwarte vogel met het lekkere ingewand – De kookpot (Kamba)
Mijn kind reist altijd en rust niet – De rivier die dag en nacht stroomt (Kikuyu).'

Dezer dagen kregen we het proefschrift in handen van de heer J.J. van de Steen, geboren te Ridderkerk, thans arts in Asperen, over 'Terugkom trouw in de huisartspraktijk'. Het gaat om 'een explorerend-verklarend onderzoek van 1020 hulpzoekenden met nieuwe klachten, verschijnselen of aandoeningen in negen plattelandspraktijken'. Hoewel de promotie al in 1987 plaatsvond, volgen hier nog enkele interessante stellingen bij het proefschrift:

• Door een verregaande bemoeienis van de overheid ten aanzien van de gezondheidszorg komt het principe van de vrije huisartsenkeuze in de knel.

• Hulpzoekenden taxeren de ernst van hun gezondheidstoestand mede naar aanleiding van het optreden van de huisarts.

• Doordat het aantal vrijwillig kinderloze echtparen toeneemt en vrouwen in toenemende mate een betrekking buitenhuis aanvaarden, zal in de toekomst minder mantelzorg mogelijk zijn.

• Er zou een wettelijke regeling moeten komen die ziekenfondsverzekerden het recht geeft zonder extra kosten te kunnen kiezen voor de huisarts als begeleider van de zwangerschap en de bevalling, voor het geval dat er in de plaats waar de huisarts praktiseert een verloskundige is gevestigd.

• De aandacht voor in vitro fertilisaties mag de aandacht voor de oorzaken, met name de sexueel overdraagbare aandoeningen, niet overschaduwen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen