Boekbespreking

Fette Jelsma, Ze is gek dat ze blijft; over geestelijke mishandeling, uitgave Ambo, Baarn, 187 pag., paperback, ƒ 28,50.
Een in-triest, goed geschreven verhaal over een jarenlange relatie tussen Fette en Arjan, waarbij de laatste (die tevens aan hemofilie lijdt) wreed, egoïstisch en sadistisch omgaat met de eerste. Dit komt echter niet uit zijn ziekte voort, maar uit — zo blijkt aan het slot — de jeugdjaren. Het gegeven van het boek spitst zich vooral toe op het feit, dat in een relatie de ene partner heerst over de andere. De één cijfert zich helemaal weg en blijft geven en de ander ondergaat een subtiele terreur: geestelijke mishandeling. Je wordt er niet bont en blauw van, maar je ziel wordt eindeloos gekwetst en gekweld. En dat met woorden zonder einde. Nuances, die alleen door degene die mishandeld wordt, worden begrepen en gevoeld. Een vrouw kan een man geestelijk mishandelen, maar hier is het een man die een vrouw geestelijk mishandelt, wat meestal het geval zou zijn: altijd anders reageren op je vrouw, zodat zij nooit weet waar ze aan toe is, woede-uitbarstingen, kritiek geven, perfectheid eisen, altijd liefde moeten geven en opofferen zonder er iets voor terug te krijgen, altijd sterk moeten zijn, feiten verdraaien, een machtsstrijd voeren waarin zij verliest, macht over haar sociale contacten uitoefenen en zo wordt nog meer genoemd.
Uit dit schrijnende relaas blijkt dat geestelijke mishandeling zeker zo erg is als lichamelijke mishandeling. Fette is tot het inzicht gekomen dat mensen elkaar soms op basis van neurotische gevoelens, op basis van een gecompliceerd netwerk van allerlei problemen in hun verleden, uitkiezen. Na jaren in deze relatie van afstoten en aantrekken geleefd te hebben, heeft zij zich aan Arjan kunnen onttrekken. Bepaalde personen hebben daarbij veel voor haar betekend. Ook een psychologisch inzicht in beider jeugdjaren. In Amerika duiden vrouwelijke psychologen dit 'fenomeen' als een specifieke relatie met een eigen problematiek, die varieert van een verslavende relatie tot een relatie waarbij de man bezet is met vrouwenhaat. Hoe diepzinnig de analyse ook is, mijns inziens moet enerzijds de geestelijke mishandeling geheel van de hand gewezen worden en moet anderzijds de diepe gebrokenheid in de relatie naar de ander en naar God aangewezen worden. God komt helaas alleen als stopwoord voor. Fette werd in haar eerste liefde bedrogen en in deze 'liefde' vernederd. Vanuit de Bijbel wordt zij en worden wij gewezen op liefde, die blijft in eeuwigheid. De weg van de mishandeling gaat van kwaad tot erger Op een uiteindelijk zwangerschap volgt een abortus. Op de dag dat ik dit boek las, lag mijn Bijbel open bij Efeze 5 : 21 en volgende. Bijzonder dit woord bleef me bij: 'Elkander onderdanig zijnde in de vreze Gods'. Daarvan is in dit boek helaas niets te bespeuren. Fette zegt een jaar na het verlaten van Arjan — gelijk aan afkicken van een drug, mogelijk, omdat een andere vrouw aan Arjan verslaafd raakte — dat zij een ander mens is geworden, eigenwaarde heeft gekregen en eindelijk aan zichzelf toekomt. Het werd voor haar een bevrijding. De laatste regels van haar boek laten positief zien hoe onmisbaar het gezin als de hoeksteen van de samenleving is: Tenslotte heeft het veranderd gedrag van mensen, die zichzelf eens tot slachtoffer maakten, ook enorme gevolgen voor de maatschappij. Want daar waar man en vrouw werkelijk liefdevol met elkaar omgaan, op basis van gelijkwaardigheid, zullen ook de kinderen het goede voorbeeld krijgen. De kinderen, die onze wereld moeten voortzetten, en hún kinderen, lang nadat wij hier al niet meer zijn. Door deze gelijkwaardigheid zal zowel de man als de vrouw zich pas volledig kunnen ontplooien. Pas dan zullen ze elkaar werkelijk aanvullen en één geheel zijn. Het is mijn persoonlijke overtuiging dat het evenwicht in het gezin, niet voor niets de hoeksteen van de samenleving genoemd, ook de balans in de wereld kan herstellen'. Om dit laatste te bereiken is een geestelijke béhandeling nodig! De vrouw is wijs als ze blijft. En de man ook. En de kinderen ook. Waar blijft? Bij het Woord, bij Gods beloften, bij Jezus Christus, die Zijn Gemeente koestert en liefde geeft en Die de Zijnen leert om te ontvangen en om terug te geven. Genade vernieuwt relaties. Bijzonder de huwelijksrelatie!
C. van Sliedregt, Scherpenzeel

Dr. P.N. Holtrop, drs. L. Minnema (red.), Voor Hem een ander? Ontwerpen voor een pluralistische theologie der religies. Meinema, 's-Gravenhage 1990, 152 blz., ƒ 27,50.
In 1986 werd in Claremont, Californië, een symposium gehouden. Deze bijeenkomst, bezocht door allerlei christelijke theologen, stond in het teken van de vraag: Is het verantwoord de unieke betekenis van Christus vaarwel te zeggen en te komen tot een erkenning van andere religies als volwaardige heilswegen? Wie deze vraag bevestigend beantwoordde mocht de bijdrage publiceren in het in de V.S. uitgegeven boek 'The Myth of christian Uniqueness'. Deze informatie verschaft al een zekere kijk op de zeef die is gehanteerd.
Welnu, een vijftal van deze artikelen is in het Nederlands vertaald. Deze zgn. ontwerpen passeren, na een inleiding in het pluralisme, de revue.
In het eerste artikel stelt L. Gilkey dat we niet langer kunnen volhouden dat het christendom doeltreffend of zelfs boven de andere godsdiensten verheven zou zijn. Het Oneindige is volledig, geopenbaard als liefde, tegelijk komen er andere manifestaties van die liefde voor.
Het opstel van R. Panikkar is een pleidooi voor het samenkomen van godsdiensten in een wederzijdse doordringing.
De Aziatische bevrijdingstheoloog A. Pieris is van mening: een 'voorkeurskeuze voor de armen' kan uitstekend dienen als grond voor een nieuwe ontmoeting der religies.
Suchocki vindt het absoluut stellen van één religie gelijk aan seksisme. Eén geslacht mag de toon niet aangeven. De gerechtigheid zouden we als norm binnen een cultuur moeten hanteren.
Tenslotte breekt Paul F. Knitter een lans voor de bevrijdingstheologie. Een soteriologie die bakens kan uitzetten op het onbekende gebied van de pluraliteit der religies.
Deze studie roept heel wat bedenkingen op. Ik wil die in twee punten samenvatten.
1. Heel sterk benadrukken de auteurs wat mensen ervaren van religie in hun cultuur. Maar gedrag hangt samen met inzicht in de werkelijkheid. Wat is die werkelijkheid? Een Oerbron van bevrijding (Boeddhisme) of een Barmhartige Vader?
2. Wat aan deze ontwerpen mankeert is niet minder dan het Bijbels gebinte. Waar de breuk door de zondeval wordt weggeslepen, daar kan men niets in het unieke van Jezus' zoendood zien. Daar moet de oproep klinken 'dat we toestemming — misschien zelfs de verplichting — hebben om een dialoog aan te gaan met andere gelovigen zonder onze gebruikelijke aanspraken te doen gelden van geen andere naam' of 'één Middelaar' (p. 141).'
Deze opstellen vormen een theologie in ontwerp waarin voor een Schriftuurlijke visie op bet religieus pluralisme geen plaats is ingeruimd. Wie dit boek ter hand neemt, dient dat goed te bedenken!
dr. J. Broekhuis, Voorthuizen

Henk van Gelre, Friederich Nietzsche en de bronnen van de westerse beschaving, 143 blz., ƒ 29,50, Deel I, Ambo, Baarn, 1990.
Een op zich informatief boekje over Nietzsche's kijk op Jezus, Paulus, Jodendom en vroege kerk. Het is bekend dat Nietzsche de christelijke leer fel bestreden heeft. Van Gelre laat zien hoe voor Nietzsche Paulus degene is geweest die de woorden van Jezus verdraaid heeft en verantwoordelijk is voor al de rampen die het christendom op moreel gebied, volgens Nietzsche op zijn geweten heeft.
Van Gelre legt naast de uitspraken van Nietzsche de bijbelkritische visie op de verhouding van Jezus en Paulus, alsmede de wording van de vroege kerk. Onthullend is hoe Nietzsche beïnvloed is door de moderne Schriftkritiek van de vorige eeuw o.a. door Julius Wellhausen. Wie een bepaalde kant van Nietzsche wil leren kennen, kan uit dit boekje veel opsteken. Maar enige kennis van het denken van deze filosoof is wel vereist. Tegelijk kom je onder de indruk hoe weinig de moderne theologie van de vorige eeuw aan de zoekende mens te bieden heeft.
A. Noordegraaf, Ede

Bevrijd tot verbondenheid — Actueel diakonaat, drs. W.A.Z. Tieman en dr. H. Zunneberg. Uitgave Boekencentrum B.V., Den Haag, 255 pag, ƒ 35,90.
In de reeks Praktische Theologische Handboeken is onlangs bij uitgeverij Boekencentrum te Den Haag verschenen een nieuw handboek over actueel diakonaat, onder de titel 'Bevrijd tot verbondenheid'. De auteurs, drs. W.A.Z. Tieman, voormalig diakonaal consulent te Utrecht en dr. H. Zunneberg, verbonden geweest aan Kerk en Wereld, Centrum voor Educatie en Generale Diakonale Raad, hebben het terrein van het diakonaat in dit lijvige boekwerk zo breed en zo gedetailleerd mogelijk verkend, waarbij vele aspecten, zowel historisch als hedendaags, worden belicht. Naast de bekende begrippen als werelddiakonaat, ouderenwerk, gehandicaptenwerk, verslaving e.d. komen ook hedendaagse onderwerpen aan de orde zoals nieuwe armen, heelheid van de Schepping, vluchtelingen, vredesvragen, jongerenopvang en vele andere onderwerpen. De auteurs zijn bij het samenstellen van het boek nauwkeurig te werk gegaan. Uit de literatuurlijst blijkt, dat zeer veel publicaties op diakonaal terrein zijn geraadpleegd over de hele breedte van de kerk. Het boek is overzichtelijk en systematisch opgezet. De korte hoofdstukken en paragrafen verhogen de leesbaarheid. Tevens zijn de auteurs er in geslaagd om de lezer vanaf het begin te blijven boeien. De schrijftrant is er zo eenvoudig mogelijk gehouden. Geen lange zinnen. Moeilijke woorden worden zoveel mogelijk vermeden.
De titel van dit boek kan als een uitdaging worden verstaan. De schrijvers willen onderzoeken hoe het diakonaat bevrijdend werkt in de kerken en in de wereld, en hoe het mensen tot elkaars bondgenoten maakt. Want in het diakonaat kunnen kerken doorgeven wat ze hebben ontvangen: hoe je als mensen met elkaar aan de slag kunt gaan in situaties, die hopeloos en uitzichtloos lijken. Het boek begint met de bespreking van een aantal vragen die op mensen van deze tijd afkomen, zoals secularisatie, de macht van de economie, vragen rond werk enz. Daarna wordt er gekeken wat diakonaat in de bijbel en in de kerken inhield en inhoudt. De beschrijvingen die gegeven worden, staan niet los van het theologische denken van de beide auteurs. Met sommige passages heb ik erg veel moeite en kan ik niet meemaken, zoals bijvoorbeeld de zin: 'Geloven in deze tijd is meer zoeken, vragen en twijfelen dan zeker weten. Dat heeft, volgens het evangelie, ook altijd bij geloven gehoord' (pag. 31) en de zin: 'De secularisatie geeft de gemeente van Jezus mogelijkheden tot oefening in nieuwe vormen van spiritualiteit verbonden met maatschappelijk engagement" (pag. 32). Hoofdstuk drie van het boek, met als titel: 'Op zoek naar de bronnen', wordt duidelijk vanuit een Schriftkritische visie geschreven. Ik heb moeite met dit hoofdstuk. De moeite blijkt dan uit zinnen zoals: 'De waarheid zoals die in de bijbelboeken wordt verkondigd, is alleen te vinden door wie op zoek gaat. Geloofsverhalen zijn daarom zeker zo belangrijk als uitspraken vastgelegd in regels en dogma's (pag. 56) en 'We hebben een bepaalde blik op bijbel en maatschappij gekregen. We kunnen desondanks waarnemen en ontdekken hoe andere gelovigen de bijbelse overlevering interpreteren en hun ervaring verwoorden. Met name die van onderdrukten en gediscrimineerden helpen ons juiste sporen te trekken. Dat geldt zeer bepaald als we zicht willen krijgen op diakonaat' (pag. 58).
Het boek bevat een schat aan informatie over allerlei diakonale onderwerpen en aandachtsvelden. Er is veel waarop ik zou willen ingaan. Minder uit de verf komt m.i. de ambtszaak van de diaken binnen de christelijke gemeente en de diakonale opdracht ten behoeve van gemeenteleden vanuit het ambt aller gelovigen (hoofdstuk 8). Een diaken is meer dan een stimulator, organisator, aanvoerder en instructeur (blz. 234). Een diaken is, als het goed is, vooral ook iemand — zoals geschreven staat bij de aanstelling van de zeven in Handelingen 6 — die vol is van de Heilige Geest, die over wijsheid beschikt en die een goed getuigenis heeft. Ik kan me goed vinden in de gekozen uitgangspunten voor dit hoofdstuk door de schrijvers en wel de drie beelden, die door de Heere Jezus worden gebruikt, namelijk: de gemeente als het zout der aarde, als het licht der wereld en als een stad op een berg, als het gaat om de diakonale roeping van de gemeente. Een boek, ik zou haast willen zeggen: een naslagwerk, van belang voor iedere ambtsdrager en de (nieuwe) diaken, die zich op het diakonale terrein goed wenst te verdiepen. Tevens een boek voor elke theoloog, theologiestudent, ouderling en voor elk gemeentelid, die (dat) meer te weten wil komen over het diakonaat, de diakonale opdracht en de diakonale aandachtsvelden. Met betrekking tot die aandachtsvelden is dit een compleet, goed uitgegeven en verzorgd boekwerk. Ik hoop, dat dit boek door velen gelezen zal worden en dat het een bijdrage mag leveren aan de meningsvorming bij veel ambtsdragers inzake het diakonale handelen van diakenen en gemeenteleden en dat het daardoor de opbouw van de gemeente kan dienen.
Het boek is opgedragen aan de 'vriendinnen en vrienden van het Landelijk Diakonaal Beraad'. Een beraad voor Diakonale Consulenten van kerkprovincies en grote steden, die de auteurs van dit boek kennen als collega's en werkbegeleider (dr. H. Zuneberg). Consulenten, die geroepen zijn om als professionele krachten toerusters te zijn van toerustende diakenen. Ik hoop dat zij ook met dit boek hun voordeel kunnen doen.
A. Peters, Barneveld

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen