Samen-op-Weg trein weer op de rails

Veel leden van de synoden van de Nederlandse Hervormde Kerk en van de Gereformeerde Kerken in Nederland hebben met een zekere spanning toegeleefd naar de vergadering van de gezamenlijke synoden op donderdag 25 oktober jl.
Op 14 februari van dit jaar was de 'samen-op-weg trein' vastgelopen, toen tijdens de vorige 'combi-synode' een behoorlijk grote kloof en een niet gering wantrouwen tussen hervormden en gereformeerden was gebleken. Het voorstel van de meerderheid van de Raad van Deputaten Samen-op-Weg (de bij uitstek deskundigen op het gebied van het fusieproces tussen de kerken) om in dit stadium nu eerst een kerkorde op te stellen en daarbij de hervormde kerkorde (de 30 'Romeinse artikelen') als 'beginpunt en hoofdlijn' te nemen, werd door de hervormde synode in overgrote meerderheid aanvaard, maar door de gereformeerde synode evenzeer overtuigend verworpen. Daarmee was een totale 'pat-stelling' bereikt. In de pers werd geschreven over het vastlopen van een proces, dat eens met zoveel elan was ingezet. De vereniging van de beide kerken leek verder dan ooit verwijderd.
Er bleef echter nog een smal lijntje over, in de richting van voortgang van het proces. De gezamenlijke synoden besloten tot het in het leven roepen van een 'Commissie ad hoc', samengesteld uit hervormden, gereformeerden en lutheranen, die tot taak kreeg een overbruggingsvoorstel te formuleren en het geschonden vertrouwen zo veel mogelijk te helpen herstellen. Deze commissie kwam met een voorstel dat het meerderheidsvoorstel van de Raad nuanceerde. Wèl wordt de hervormde kerkorde in engere zin (dus niét de ordinanties en generale regelingen, maar wèl de 30 grondleggende bepalingen) als uitgangspunt genomen voor de bezinning op de nieuwe kerkorde. Elk afzonderlijk artikel is echter voor wijziging vatbaar. Het is geenszins de bedoeling, dat de hervormde kerkorde als een dictaat wordt opgelegd aan gereformeerden en lutheranen. Waar het om gaat is dat er eind 1992 een ontwerp gereed zal moeten liggen waaruit de confessionele, identiteit van de nieuwe 'SOW-kerk' zal blijken. Dan zal duidelijk zijn waarheen de fusietrein op weg is.
Bij de presentatie van het voorstel van de Commissie ad hoc door de voorzitter der commissie, ds. P. Boomsma, geref. pred. in Apeldoorn, en in de bespreking is telkens beklemtoond dat de kleine groep deskundigen die aan het ontwerpkerkorde gaat werken bij dit werk ook het gereformeerde en lutherse kerkordelijk materiaal dient te betrekken. Ook komen de schetsen van de Werkgroep Toekomstige Vormgeving weer op tafel. Wat in de loop der jaren is ontwikkeld aan visie op vernieuwd kerk-zijn wordt 'meegenomen' in de bezinning op een nieuwe kerkorde. Echter, de hoofdlijn en de structuur is aangegeven vanuit de hervormde Romeinse artikelen. Na uitvoerige discussie besloten beide synoden uiteindelijk unaniem de door de Commissie ad hoc aanbevolen weg in te slaan. Een kleine groep deskundigen (ten hoogste 5 hervormden, 5 gereformeerden en 3 lutheranen) wordt nu aan het werk gezet met de niet geringe opdracht om in de loop van het jaar 1992 een ontwerp ter tafel te leggen. Als dàt lukt, is de Samen op Weg-trein niet alleen weer helemaal op de rails gezet (dat is nu al het geval), maar ook met vaart op weg naar het eindstation van hereniging van hervormd en gereformeerd en vereniging van hervormd, gereformeerd en Luthers.

Uit de discussie
Een enkele greep uit de gevoerde discussie. Verschillende gereformeerde sprekers toonden zich beducht dat de vernieuwende elementen niet goed tot hun recht zouden komen door een al te strikte aansluiting bij de uit 1951 daterende hervormde kerkorde. Ds. W. Barendrecht (Hendrik Ido Ambacht) vroeg daarom om de zeven mensen die uit onvrede waren opgestapt uit de werkgroep Toekomstige Vormgeving weer in te schakelen bij het werken aan de nieuwe kerkorde. 'Bij voorkeur enkelen van degenen die in de afgelopen periode afzagen van hun medewerking' zouden moeten worden gevraagd te participeren in de nieuwe werkgroep. Op deze wijze zou het vernieuwende element gewaarborgd worden.
Dezelfde tendens vertoonden ook amendementen van ds. W.J. Pantjes (Delft-Abtswoude) en van oud. mevr. J.J.M. van den Hoven-Scholten (Muiden). Zij wilden de gemeenten/kerken nu al zo veel mogelijk betrekken bij de vormgeving van de nieuwe kerkorde door het houden van een brede inspraakronde. Ook toonden zij zich beducht voor een te marginale 'aanpassing' van de bestaande hervormde kerkorde. Renovatie was wat hen — en meerdere, met name gereformeerde sprekers betrof, accoord: vooruit dan maar — op het fundament van de hervormde kerkorde, als het maar niet op restauratie zou neerkomen!
Dr. L.J. Koffeman (geref.; adviseur namens deputaten Oecumene) noemde de hervormde kerkorde 'een monument in de geschiedenis' — maar wel van 40 jaar geleden. In de te vormen werkgroep, zo stelde hij, kan de echte discussie nu losbreken en daarbij zullen de gereformeerde participanten de zaak wel in de door hen gewenste richting weten te leiden!
Dr. H.B. Weijland (geref.; adviseur van de synode) wees erop, dat er nu de gelegenheid komt om opruiming te houden van allerlei aangekoekte en aangekorste regeltjes. De nieuwe kerkorde zal vooral ook de bevoegdheden van moderamen, synode, classes enzovoorts duidelijk moeten afbakenen. Betekent het voorstel van de Commissie ad hoc een terugkeer naar een oud model? 'Hàdden we 1951 maar, met het elan en de visie van mensen als Kraemer'. Er moet nu duidelijkheid komen. Het schrijven van een nieuwe kerkorde is bijna even moeilijk als het schrijven van een nieuwe belijdenis. Maar het móet gebeuren!
Ds. R. van Kooten (herv., Soest) sprak ook over vernieuwing, maar legde daarbij duidelijk andere accenten dan de meeste van zijn gereformeerde collega's. Hij dankte de Commissie ad hoc hartelijk voor het uitgezette spoor. Maar bij het pleidooi voor nieuwe vormen van kerk-zijn stelde hij de fundamentele vraag: wat verstaan we onder vernieuwing? Welke grenzen stellen we daaraan? Bijbels-theologisch wil vernieuwing zeggen dat wat eens nieuw was, weer nieuw wordt. Echte vernieuwingsbewegingen in de kerkgeschiedenis — bijv. die van de 'broeders des gemenen levens' — hielden toch altijd een teruggrijpen op de levende beleving van het kerk-zijn in het Nieuwe Testament in. Wie iets heel nieuws wil bedenken, reproduceert oude ketterijen. Bezinning is nodig op de betekenis van het bijbelse begrip vernieuwen (Latijn: renovare).
Ds. I.L. Posthumus (geref., Urk) wees op de belijdende elementen die in de hervormde kerkorde te vinden zijn. In 1951 was een opleving van geestelijke kracht te zien, een wonder van Gods genade. De huidige tijd achtte hij niet in staat om een kerkorde van dergelijk geestelijk niveau voort te brengen. Hem staat een kerk 'van Calvijnse snit' voor ogen. De Afscheiding van 1834 wilde terug naar Dordt 1618-19, en de Romeinse artikelen van de hervormde kerkorde hebben duidelijke verbindingslijnen met Dordt.

Opluchting
Groot was de opluchting toen 's avonds het besluitvoorstel van de Commissie ad hoc unaniem gesteund bleek te worden. Die opluchting kwam ook tot uiting in een spontaan applaus. Het onderlinge vertrouwen is weer uit een zeer diepe put omhooggeschept, aldus ds. E. Overeem, praeses van de geref. synode.
Persoonlijk meen ik dat ook de hervormd-gereformeerden, met alle reserves en kritische kanttekeningen bij het SoW-proces, blij kunnen zijn met deze ontwikkeling. Als de nieuw in te stellen werkgroep slaagt in haar opdracht, krijgen we de contouren te zien van de beoogde kerk van de toekomst. Ik ben het helemaal met ds. Posthumus eens: dan wéét je tenminste waar je vóór of tegen bent.
Laten wij dan ook de voorbede niet vergeten voor de mensen die dit hoogst verantwoordelijke werk gaan doen. We staan met elkaar op cruciale punten, op kruispunten in de vaderlandse kerkgeschiedenis.
Ter synode zongen we het lied van Zwingli:
Heer', stuur zelf het schip der kerk.
Sterk is wind en tegenstroom
en dat vindt de vijand schoon
die spot
met U en Uw gebod.

God, houd zelf Uw Naam in eer.
Weer met macht de wolf die snood
in de nacht Uw schapen doodt.
Vergaar
Uw kudde bij elkaar.

Help dat hoogmoed ons niet scheidt.
Leid ons naar elkander heen,
maak ons waar en maak ons één:
dan stijgt
een lied dat nooit meer zwijgt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen