'Over knelpunten gesproken...'

Op 10 oktober 1987 werd door het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond een ambtsdragersvergadering belegd, die door 800 ambtsdragers werd bezocht en waar de knelpunten inzake S.O.W. aan de orde werden gesteld. Eén en ander resulteerde in een Manifest, dat gezonden werd naar de synode van de Nederlandse Hervormde Kerk. De synode besprak dit manifest in de novembervergadering van 1988 op verzoek van enkele classicale vergaderingen. Vervolgens werd een 'cie-knelpunten' ingesteld bestaande uit:
ds. P. v.d. Heuvel te Vlaardingen; dr. W.J. op 't Hof te Nederhemert; ds. W. Klouwen te Joure; ds. J. Maasland te Capelle a/d IJssel (vanaf november 1989); mr. T. Rademaker te Driebergen, voorzitter; ds. A. Romein te Ede; mevr. ds. M.A. Sijbrandij-Verbist te Den Haag; ds. H. Visser te Katwijk aan Zee (tot augustus 1989); ds. A.W. Vlieger te Hoorn; ds. B.H. Weegink te Steenwijk; ds. R.M. Witteveen te Haarlem.
Deze commissie nu heeft een rapport opgesteld, getiteld 'Over knelpunten gesproken... ', waarin de knelpunten duidelijk zijn verwoord en aan een nadere beschouwing en evaluatie zijn onderworpen. Uit één en ander blijkt zonneklaar dat èn synode èn de betreffende commissie het Manifest uitermate serieus hebben genomen. Het stuk is naar onze overtuiging een uitnemend stuk, dat om diepgaande bespreking in de synode vraagt. Dat treft te meer als we bedenken, dat het een stuk is dat unaniem wordt onderschreven door een toch geschakeerde commissie.

Teleurstellend
Het moet dan ook uitermate teleurstellend worden geacht, dat het moderamen van de synode dit stuk niet heeft geagendeerd maar, voorzien van een nuancerende aankondiging, heeft opgenomen in de Informatienota. Sinds wanneer worden officiële rapporten van officiële commissies àfgedaan in de Informatienota!? Dit is een ontwijken van verantwoordelijkheid! We kunnen ons intussen niet voorstellen, dat dit stuk bij de behandeling van de Informatienota, niet veel tongen zal losmaken. Is dan – zo wil ik vragen – ook de voltallige commissie (zoals gebruikelijk) uitgenodigd en aanwezig? Ik vraag dit te meer omdat in het rapport de behartigenswaardige suggestie wordt gedaan, dat bij federatie van classes (een heet hangijzer, omdat dan gemeenten, die niet Samen-op-Weg willen, in de knel kunnen komen) toch twee aparte classes blijven bestaan. Uitvoerig gaat de nota op de kwestie van de classes in. De Hervormde classis dient – zo wordt gesteld – dan toch hervormde zaken te blijven behartigen.
In de toelichting schrijft secretaris-generaal dr. K. Blei dat de bedoeling van de nota geen verandering betekent van het beleid inzake S.o.W. Ook op dit knellende punt van de classis niet? Federatie is toch geen fusie?
Het is bepaaldelijk te mager als dr. Blei nu schrijft dat de nota gebruikt kan worden in het 'kerkelijk gesprek' (hervormd en gere­formeerd), waartoe de synode eerder heeft besloten.
Dat betekent 'kalt stellen' van een rapport met wezenlijke inhoud. Men kan zich zelfs afvragen of het correct is dat dit stuk, nog vóórdat het in de hervormde synode aan de orde kwam, met het moderamen van de synode van de Gereformeerde Kerken is besproken en aan de Raad van Deputaten Samen op Weg is voorgelegd. Het is een hervòrmd stuk van een hervòrmde commissie, dat eerst een volwaardige bespreking dient te krijgen in de hervòrmde synode.
We zijn benieuwd wat er ter synode uitkomt. Hieronder volgen de geïnventariseerde knelpunten.

De knelpunten
1. SoW impliceert ten diepste het prijsgeven van de identiteit van de Hervormde Kerk als de Vaderlandse Kerk. Men heeft voor deze Kerk gekozen en is – ondanks misstanden en ontsporingen – trouw gebleven in de overtuiging, dat deze Kerk geen historische toevalligheid was, maar het resultaat van het handelen van God met ons land en volk.
Ook in het Manifest heet het: 'Het bovenstaande is ingegeven door een diep verlangen naar het voortbestaan van de vaderlandse kerk, zijnde de oorspronkelijke gereformeerde kerk hier te lande, onder de thans voor haar geldende kerkorde'.

2. In de rechtervleugel van de Kerk leeft de gedachte, dat de gereformeerden geen of weinig blijk (meer) geven van trouw aan de eigen gereformeerde belijdenis. Men is zo anders geworden in prediking, liturgie en levensvisie. Er is geen confessionele overeenstemming. Men is tegen Samen op Weg, omdat men vreest dat belijdenis en belijden niet of minder zullen functioneren bij een hereniging van beide Kerken. Het streven naar een zo breed mogelijke 'oecumene', mede uitkomend in de aanvaarding – als waarnemers – van de Remonstranten in weerwil van de Dordtse Leerregels, moet tot een uitholling van het belijden en de belijdenis leiden.

3. Men ervaart een verschil in mentaliteit en meent, dat een straffere organisatie zoals gereformeerden die kennen, meer heersend dan dienend zal zijn. Gereformeerden hebben ook minder oog voor een 'kerk met variatie'.
De aantasting van eigenheid, identiteit en herkenbaarheid vormt bepaald een knelpunt. Hierbij gaat het stellig in de eerste plaats om theologische, maar ten tweede ook om psychologische en sociologische factoren.

4. Gereformeerden tonen weinig gevoel voor het bevindelijk element van het geloofsleven, zoals dat in de Nederlandse Hervormde Kerk in veel gemeenten wordt benadrukt.

5. De plaatselijke Gereformeerde Kerk is en gedraagt zich onafhankelijker. In de hervormde gemeenten leeft sterker de verbondenheid met de landelijke Kerk (synode, provinciale kerkvergaderingen).

6. Het beheer van de stoffelijke belangen heeft bij gereformeerden een andere plaats. Hervormden waarderen een zekere scheiding tussen het behartigen van geestelijke en stoffelijke belangen.
Sommige hervormde kerkvoogdijen zijn rijk. Men wil zijn zelfstandige positie niet prijsgeven. Bij het naderen van Samen-op-Weg vlucht men in stichtingen.

7. Als Gereformeerde Bondspredikanten in een centrale gemeente in andere wijkgemeenten voorgaan, worden hun gevoelens ten aanzien van de vrouw in het ambt veelal ontzien. Wanneer die andere wijkgemeenten echter een federatie aangaan, komt aan deze clementie dikwijls een einde, omdat gereformeerde kerkeraden veel minder geduld hebben en van mening zijn, dat men zich maar moet aanpassen.

8. Een eenzijdig genomen besluit van de Gereformeerde Kerk tot toelating van kinderen aan het Heilig Avondmaal bracht een eenmaal begonnen samenwerking sterk onder spanning.

9. Knelpunten ontstaan door historisch gegroeide situaties, soms sociaal gekleurd. Persoonlijke tegenstellingen of de gehechtheid aan bepaalde vormen, gebruiken en gebouwen kunnen daarbij tevens een rol spelen.

10. Het SoW-proces betekent uiteraard, dat hier en daar invloed verloren gaat. Denkbaar is, dat zich zoiets vooral voordoet bij predikanten of kerkvoogden.

11. Knelpunt is een verschillend kerkbegrip bij hervormden en gereformeerden. De gedachte van de volkskerk en de positie van geboorteleden spelen hierbij een rol.

12. In een deel van de Kerk wordt Samen-op-Weg ervaren als een van boven opgelegd proces.

13. Motieven, die hebben geleid tot het SoW-proces, worden niet steeds als zuiver aangemerkt, met name waar het teruglopen van kerkelijke belangstelling en financiën tot samenwerking noopt: verenigingsdrift als noodsprong tot overleven.

14. De vrees bestaat dat het geheel van de bepalingen van de Tussenorde toch meer en meer een inbreuk zal gaan maken op het le­ven van de gemeenten, ook wanneer zij bewust niet in het SoW-proces willen participeren. Het besluit dat men verplicht is voortaan een attestatie vanuit een gereformeerde kerk zonder meer te accepteren vindt men daarvan een voorbeeld.

Na deze inventarisatie besloot de commissie de aangeduide knelpunten in een vijftal groepen aandachtspunten onder te brengen, t.w.:

a. Wat verstaat men onder de Vaderlandse Kerk? In hoeverre kan en mag het begrip hierover een wezenlijk knelpunt betekenen in het SoW-proces?

b. In hoeverre heeft het SoW-proces invloed op het functioneren van de belijdenis en het belijden? Als dit een invloed in negatieve zin is, zou hier een wezenlijk knelpunt aanwezig kunnen zijn. Hierbij kan tevens aandacht worden geschonken aan het 'Appèl'.

c. Heeft een verschillende visie op de kerk, het kerkbegrip, de al dan niet aanvaarding van geboorteleden, de betekenis en de positie van de plaatselijke gemeente een dergelijke storende werking in het SoW-proces, dat daardoor het SoW-proces wordt geblokkeerd?

d. Een andere groep van mogelijke knelpunten betreft het beheer van kerkelijke goederen, kerkgebouwen en zaken van liturgische beleving.

e. In welke mate zijn niet-theologische aspecten van belang; knelpunten van psychologische en sociologische aard.

In de commissie is over elke groep aandachtspunten van gedachten gewisseld. De taakopdracht aan de commissie – althans zoals de commissie die heeft verstaan – leende zich er niet toe, dat deze gedachtenwisseling uitputtend en te diepgaand zou zijn. Het ging veelal om een verkenning met ais doel vast te stellen of er werkelijk sprake is van knelpunten die een afwijzing van Samen-op-Weg verklaren. Voorts was te onderzoeken een mogelijk verschil in zwaarte van de verschillende aangevoerde motieven. Zouden er wellicht knelpunten zijn ten aanzien waarvan nadere aandacht of maatregelen wellicht het knellende effect zouden kunnen verhelpen?
Ook heeft de commissie zich bezonnen over de positie van als vanouds hervormd blijvende gemeenten in een voortgaand herenigingsproces.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen