Profeet, profetie, profeteren (5)

Na het Woord de Kerk
Tot nog toe spraken we over de figuur van de profeet en het verschijnsel profetie aan de hand van de gegevens, die de Schrift ons verstrekt. Onwillekeurig komt de vraag op: kunnen we in de geschiedenis van de christelijke Kerk zulke figuren en verschijnselen tegenkomen? Het antwoord op deze vraag moet een ondubbelzinnig ja zijn. Maar daarbij maak ik vooraf twee kanttekeningen. In de eerste plaats is de geschiedenis van de christelijke Kerk niet voor ons naast of bij het Woord bron van openbaring. U zult weten dat op dit punt een onoverbrugbare kloof gaapt tussen Rome en de Reformatie, maar ook secten en stromingen hebben wel eens gepoogd te winnen voor de gedachte dat er eigenlijk bij en naast het Woord rijkdom van de Geest zou zijn. Ook dat wijzen we af. In de tweede plaats mag duidelijk zijn, dat het ons in dit onderdeel vooral gaat om de vraag in hoeverre wat we in de Schrift vonden, nog doorwerkte in de komende eeuwen. Of dat er van dwalingen en afwijkingen gesproken moet worden. Reeds de apostolische schrijver waarschuwde de lezers van de Hebreeën-brief ervoor om niet te eniger tijd door te vloeien.

De oud-christelijke en voor-katholieke kerk
In het tijdvak van de apostelen komen we naast de geordende ambten in de gemeente nog regelmatig charismatische 'ambtsdragers' tegen zoals profeten en leraars naast de apostelen. In de vooral heidenchristelijke gemeenten ontstond nogal eens rivaliteit tussen de vast geordende en charismatische ambtsdragers. Onder de 'zwerfpredikers' of missionair bewogenen waren nogal tamelijk veel charismatici, volgens K. Heussi in diens 'Kompendium der Kirchengeschichte'. Bij deze charismatische, soms profetische figuren deed zich het verschijnsel van jammerlijke ontaarding voor. In de Didache of Leer der Twaalf Apostelen, te 100 à 150 na Chr. in Syrië ontstaan, worden de gemeenten gewaarschuwd voor geestdrijverij. Peregrinus Proteus zou zo'n 'schertsfiguur' zijn geweest.
De consolidering van de Kerk van Christus zette zich door met de uitscheiding van het gnosticisme aan de ene kant en de overwinning op het Montanisme anderzijds. De tot het christendom overgegane heidense priester Montanus zag zich als de nieuwe Profeet, die de Parakleet, de Heilige Geest belichaamde. Het wereldeinde werd als nabij geprofeteerd, de ware gelovigen moesten zich op een plaats verzamelen en zich de scherpste mijding van de wereld en aardse goederen opleggen om heilig te zijn. Na diens dood en die van zijn opvolgster Maximilia verliep de beweging, ook al hield deze nog taai stand in Syrië en Gallië.

De vroeg-katholieke kerk
Omstreeks 250 na Christus ontmoeten we de Novatianen of de zichzelf noemenden 'katharoi', d.i. 'de zuiveren', die soms profetisch geestdriftig de Kerk zagen als een van doodschuldige zondaars bevrijde gemeenschap. Deze bestonden in het Westen tot in de 5e en in het Oosten tot de 7e eeuw! Deze lieden zijn als schismatieken of scheurmakers gezien, die verdwenen. De eerder genoemde Montanisten werden echt als ketters beschouwd.
In Noord-Afrika ontmoeten we in de vierde eeuw Donatisten, ook al weer ervan overtuigd, dat er op aarde een heilige kerk van louter begenadigden kan zijn. Ook onder hen waren profetisch begaafden, die echter de Kerk verabsoluteerden en Christus... niet meer zagen. Het lijkt er nu op alsof de profetie buiten de kerk in secten en stromingen zich baan brak. Dat is een mistekening. Alleen die zelf wat willen worden en menen te zijn met hun profetische gaven, komen doorgaans in een verenging terecht en buiten de gemeente van Christus te staan.

De Reformatie
Wie bij het woord reformatie tevens aan profetie denkt, zal snel terechtkomen bij de 'Zwickauer Profeten', volgelingen van de doperse dweper Thomas Munzer. Och, er zijn altijd figuren geweest, die zichzelf graag de profetenmantel hebben omgeworpen. Als nevenstroom naast de reformatie heeft zich een radikalisme breed gemaakt, dat met haat vervuld was tegen de Rooms-katholieke kerk en Luther en de reformatoren minachtte, die als 'vlees' lang niet ver genoeg gingen met de 'Geest'. Wat moeten we dan niet denken aan het woord van de apostel Petrus 'geen profetie der Schrift is van eigen uitlegging', 1 Pt. 2 : 20.
Daarom denken we in het verband van de reformatie liever aan een specifiekere betekenis van het woord profetie. En deze treffen we dan aan in Zürich waar door toedoen en onder invloed van Zwingli de profetie — daar 'Prophezei' geheten — is ingesteld. In plaats van het koorgebed kwamen theologen samen om een Bijbelgedeelte te bespreken en te exegetiseren en daarna werd er dan een bijbellezing voor het volk gehouden. In Nederland vond dat ook ingang op de donderdagavonden, waarop vragen konden gesteld worden aan de voorganger en/of ouderlingen. In 1568 werd op de 'synode' van Wezel daaraan ruime aandacht gegeven. Het is duidelijk dat de profetie hier enerzijds op een specifieke manier bediening van het Woord Gods is, anderzijds was er zo ook mogelijkheid om als ambtsdragers met studenten en belangstellende gemeenteleden in contact te komen rond en door het Woord Gods. De Bijbelse vorming en toerusting van theologen, vooral ouderlingen en gemeenteleden was een vrucht en een uitwerking van de Züricher Prophezei, afgedacht dan nog van het 'instituut' van de latere oefenaars, catechiseermeesters en godsdienstonderwijzers. Een volgende en laatste keer komen er enige afsluitende opmerkingen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen