Boekbespreking

Chaim Potok, Omzwervingen; de geschiedenis van het Joodse volk. Uitgave BZZTÔH, 's-Gravenhage, 495 pag., ƒ 59,50.
Chaim Potok heeft als romanschrijver wereldwijde vermaardheid. We noemen zijn boeken Uitverkoren. De belofte. Mijn Naam is Asjer Lev, Davita's harp. Zijn boeken gaan over cultuurconflicten in deze tijd. Ze geven ook rekenschap van zijn joodse geloof, dat, sedert hij in het Amerikaanse leger diende in Korea, geleidelijk nieuwe vorm kreeg. Chaim Potok is rabbijn zonder gemeente, filosoof en schilder in New York.
In dit lijvige boek geeft Potok een populair-wetenschappelijke geschiedschrijving van de omzwervingen van het joodse volk van Abraham af tot heden. Op voorhand wil ik zeggen dat dit boek zich als zijn romans laat lezen. Geen dorre feiten maar opnieuw doorleefde werkelijkheid. Zo schrijft Potok de geschiedenis.
Het gaat hier uiteraard om joodse geschiedschrijving. In de eerste delen van het boek passeert de geschiedenis van het Oude Testament de revue: Soemerië (de zwervende Mesopotamiërs), Egypte, Kanaän (Kenaän), Babylonië, Griekenland, Rome. Uitvoerige aandacht krijgt ook de Islam, met alle gruwelen die plaats vonden in de 'heilige oorlogen', waarin mensen werden gedood en herinneringen aan het verleden werden uitgewist door b.v. boekverbrandingen. Hele bibliotheken gingen in vlammen op.
Met bizondere belangstelling lazen we het hoofdstuk over het christendom. Opvallend in het boek is dat de jaartallen (in de vertaling van Jeanette Bos) worden voorzien van v.d.j. of n.d.j. (voor en na de jaartelling in plaats van Christus). De vertaalster nam de Bijbelteksten overigens uit de 'christelijke NBG-vertaling'. In het hoofdstuk over het christendom komen de Nieuwtestamentische Schriftgegevens aan de orde maar wel met een joodse interpretatie. Dat komt het meest scherp naar voren bij Potoks typering van Paulus. 'Hij zei dat Jezus een jood was, die van David afstamde, dat hij was verraden, gekruisigd, begraven en wederopgestaan. Wereldlijke maatstaven hadden voor Paulus hun betekenis verloren bij zijn beoordeling van een mens (curs, van mij, v.d. G.). Hij had een nieuwe visie op het universum; die had hij gekregen van een bovennatuurlijk wezen, niet van een man die korte tijd op aarde had rondgelopen.' Laten we ons niet vergissen, de kloof tussen christendom en jodendom is diep, met name als het om Christus gaat. Potok zegt ook dat Paulus alle banden met het lange joodse verleden heeft doorgesneden, al leerde hij wel 'dat de jood liefdevol bejegend moest worden omdat hij de broeder van de christen is en op een dag Jezus zal aanvaarden'.
De beschamenden golven van antisemitisme, de ghetto's, de bloedbaden die werden aangericht, o.a. tijdens de vaak wrede kruistochten, komen uiteraard ook aan de orde. Bij het lezen van al die gruwelijkheden en vernederingen van joden, ook van de kant van christenen, vergaat ons de lust tot zelfverdediging. Overigens schroomt Potok ook niet te vermelden dat polemische literatuur soms 'van weerskanten grof en verhit' is geweest. 'Een boek met de titel Het leven van Jezus, door een negende-eeuwse jood samengesteld uit bestaand materiaal, is een parodie op de evangelieën en een banaal, lomp verslag van Jezus' wandel.' Ook noemt hij Rabbenoe Gersjom, die een gedicht schreef waarin hij geen twijfel liet bestaan over zijn kijk op de christenen: 'Zij gelasten ons de Heer niet aan te roepen... de verachte afgod als god te aanvaarden, ons daarvoor te buigen en die te aanbidden...'. Maar dit alles komt niet in mindering op de ernst van de vervolging der joden in het christelijke Europa. Op het concilie van Narbonne (1227) werd b.v. afgekondigd, dat joden op hun borst een ovaal insigne moesten dragen. Hoe vaak zijn ze zo niet zichtbaar gemerkt en dus direct vindbaar door het leven gegaan. Op 31 maart 1492 werd in Granada een edict ter verdrijving van de joden getekend. Ze werden allen Spanje uitgezet, op 31 juli 1492 de laatste. Potok zegt: 'Paus Innocentius III had gezegevierd. Alle joden waren zwervers geworden, verdwaald in een eindeloze, behekste wereld'. Hier hadden we overigens verwacht dat Nederland zou zijn genoemd, omdat velen naar Nederland zijn gevlucht. Nederland is de eeuwen door een asyl geweest voor ballingen, met name ook voor Portugese en Spaanse joden. Dit wordt overigens wel vermeld in het laatste hoofdstuk, dat de titel heeft 'Het secularisme'. In dat hoofdstuk gaat het over de wederwaardigheden binnen het jodendom zelf, het uiteenvallen in allerlei stromingen en groepen. Dit hoofdstuk is een buitengewoon fascinerend hoofdstuk, waarin ook de joodse Messias-verwachting, die voor velen een concrete vervulling kreeg in de befaamde Sjabbatai Tswi, die zich als de Messias bekend maakte (1655), uitvoerig aan de korde komt. Ook de joden hadden hun secten. Intussen zien ze – en dat blijkt ook op verschillende pagina's in dit boek – het christendom ook als secte. Het geding tussen christenen en joden ligt dan ook bij de Messias, die òf nog komen moet (zeggen de joden) òf gekomen is (zeggen wij). Het boek van Potok sluit af met de zionistische beweging, die de terugkeer naar het land van de vaderen inluidde. Voorbode van de uiteindelijke verlossing?
Ik las het boek van Potok zeer geboeid. Het is een joodse visie op de geschiedenis van de joodse omzwervingen. Ik las het boek, hoewel buitenstaander in de letterlijke zin, toch ook als deel-genoot.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen