Boekbespreking

'Figuren en thema's van de Nadere Reformatie, deel 2' onder redactie van T. Brienen e.a., De Groot Goudriaan/Kampen, 1990, 104 pag., ƒ 24,50.
Opnieuw, na het gunstige onthaal van een eerste uitgave, is een aantal vruchten van studie uit de kring van de 'Stichting Studie der Nadere Reformatie' gebundeld en uitgegeven zodat een grote kring van geïnteresseerden er zijn voordeel mee kan doen. Ook nu weer zijn het studies waarin grote aandacht blijkt voor het biografische en bibliografische detail. Soms is er bij het lezen wel iets van het gevoel dat men ook teveel uit kan zijn op allerlei aardige biografische ontdekkingen die toch niet zo direct in relatie staan tot een relevant verstaan van het hart van de Nadere Reformatie. Wellicht zou er iets meer energie gestoken kunnen worden in een theologische dieptepeiling. Dit neemt echter niet weg dat er ook bewondering mag zijn voor de gedegen speurzin die de scribenten aan de dag leggen om allerlei onbekende gegevens ontrent min of meer bekende representanten van de Nadere Reformatie aan het licht te brengen. Het doet ons de beschreven 'nadere reformatoren' steeds beter in beeld krijgen. Dat betreft in deze bundel vooral de persoon van Jacobus Koelman, die in deze bundel als meest bekende representant ook de ruimste aandacht krijgt. Een aantal interessante gegevens over zijn jeugd en studietijd zijn aan het licht gebracht door F.A. van Lieburg. In een tweede artikel aan Koelman gewijd, van de hand van C.J. Meeuse, wordt een schets gegeven van zijn veelbewogen leven, vooral na zijn verbanning uit Sluis vanwege de consequente weigering om zich aan te passen in zijn opvatting over kerkelijke formulieren en feestdagen. Hij blijkt overal in den lande vele contacten te hebben gehad en op vele fronten in theologie en maatschappij zijn strijd te hebben gevoerd. Hij deed een indrukwekkende hoeveelheid geschriften het licht zien die lange tijd, ja tot de dag van vandaag, hun invloed hebben uitgeoefend. De grote nadruk op de heiliging op alle terreinen van het leven, van de grote politiek tot de kring van het huisgezin, heeft niet geleid tot werkheiligheid. Niet in het minst is Koelman van belang geweest voor de Nadere Reformatie door zijn vertalingen van Engelse puriteinse literatuur, waarvan hier een duidelijk overzicht wordt gegeven.
Ook minder bekende vertegenwoordigers van de Nadere Reformatie als De Swaef, Schuttenius en Tegularius komen aan de orde. Laatstgenoemde bijvoorbeeld heeft zich in Delft in de eerste helft van de zeventiende eeuw vooral bezig gehouden met de polemiek tegen toenemende invloed van de Rooms-Katholieken. Opmerkelijk, maar Leurdijk wijst erop dat Delft in die tijd maar 10% van de bevolking tot de Gereformeerden kon rekenen. Dergelijke gegevens duiden erop dat er weinig reden is om het kerkelijk leven in gereformeerde zin tijdens de 'gouden eeuw' als ideaal te beschouwen. Vandaag is er heel wat aan de hand, maar wie leest tegen welke misstanden de 'nadere reformatoren' zich soms moesten keren, zal zeker het verleden niet verheerlijken.
Schuttenius is wat naam betreft niet zo bekend, maar zijn vertaling van een van de meest invloedrijke Engelse puriteinse geschriften, het beroemde boekje van Lewis Bayly over de praktijk der godzaligheid is het des te meer. Op 't Hof tekent het leven van deze Zwolse predikant. Het leven en de betekenis van De Swaef, schoolmeester uit Zeeland, o.a. schrijver van een pedagogisch handboek, wordt beschreven door L.F. Groenendijk. T. Brienen geeft een hoofdstuk over Johannes Teellinck, zoon van de bekende Willem Teellinck, die in zijn geschrift over de heiligmaking van invloed is geweest in de discussie die daaromtrent in de Voetiaanse kringen gaande was. Tenslotte is er een korte bijdrage door F.A. van Lieburg over Jan Eswijler, de weesvader uit Hoorn, die om zijn ene boekje, de 'Zielseenzame meditatiën' grote bekendheid kreeg, nog het meest lang nadat hij gestorven was.
'Figuren en thema's van de Nadere Reformatie', zo luidt de titel van deze tweede bundel met schetsen. Voor de liefhebbers van de vaderlandse kerkgeschiedenis en wel bijzonder van de Nadere Reformatie, is er veel in te vinden wat de kennis verrijken en verdiepen kan. Het blijft misschien wat teveel bij de beschrijving van de 'figuren', misschien kunnen de 'thema's' in een volgende uitgave wat meer uit de verf komen. Het is te hopen dat deze tweede publicatie van de werkgroep Nadere Reformatie nog door meerdere gevolgd zal mogen worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen