'Ik ben één van de ruïnes die het kerkelijk toerisme wil zien in Peru'

Opgetogen ging ik op retraite om me te verdiepen in Calvijns leer over de kerk. Ja, ik heb Calvijn weer opnieuw ontdekt te midden van het stof en het vuilnis van Peru. Hij spreekt tot mij nadat hij gestorven is.
Het geval nu wil, dat in het retraite-oord 'el padre Gustavo Gutiérrez' mijn pad kruist. Hij was uitgenodigd door de YMCA, een reeds oude oecumenische christelijke jeugdorganisatie, om te spreken over: 'Waarom is het zuidelijk halfrond arm?'
Nu heb ik deze in kerkelijk Nederland meest bekende Peruaan wel eens eerder horen spreken. In het begin van ons verblijf hier in Peru, hoorde het deelnemen van o.a. door Gutiérrez georganiseerde theologische studieweken tot ons oriëntatieprogramma. Wie in Peru werkt moet immers deze originele vertegenwoordiger van de bevrijdingstheologie een keer gehoord hebben, of zoals hij het zelf ietwat cynisch zegt: 'Ik ben één van de ruïnes in Peru, die het kerkelijk toerisme wil zien'. Dit leek me een betere kop boven deze eerste aflevering over Gutiérrez' verhaal dan b.v. 'De bevrijdingstheologie'. Ik weet niet of u ook opgemerkt hebt dat ik in deze stukjes voor de rubriek 'Van Overzee' bewust de meer abstracte, polemiserende, ideologiserende en verpolitiekte taal tracht te vermijden. Ik wil geen olie op het vuur van de polarisatie gooien, maar veeleer patstellingen in de polarisatie doorbreken. We moeten immers elkaar niet afmaken maar opbouwen. Ik schrijf niet over de armoede of de theologie van de bevrijding, zoals helaas vele moderne theologen plachten te doen. Want dan roep je al snel reacties op in de trant van: de genitief-theologieën (theologie van de/ het...) zijn eenzijdig (nogal wiedes!) en dus onbetrouwbaar en dus eigenlijk niet horens-waard. Ik heb eerlijk gezegd ook niet veel op met westerse theoretici, die hun welbelegde boterham verdienen met het boeken en artikelen schrijven over de armen en de bevrijdingstheologie.
Te uwer geruststelling deel ik u ook mee, dat ik het niet eens ben met de bevrijdingstheologie, eenvoudigweg omdat de bevrijdingstheologie niet bestaat. Ik kan het hoogstens meer of minder eens zijn met een representant van één van de vele bevrijdingstheologieën, die ontworpen zijn. Net zoals ik het in meerdere of mindere mate eens kan zijn met iemand die de theologie van Calvijn (tussen haakjes: ook een genitief-theologie!) weergeeft. In ieder geval deed het me deugd om na een tijd tussen de armen gewoond en gewerkt te hebben, Gutiérrez weer eens te ontmoeten. Ik geef u van die ontmoeting graag een verslag in drie delen om u niet te vermoeien.
Sorry voor de lange inleiding die als toeleiding bedoeld is. Helaas heeft de duivel immers d.m.v. de polarisatie de kerkse mensen zo verdeeld, dat ze soms bij het horen van de naam of het zien van een kop, de oren al dichtstoppen om niet te luisteren. Er is veel gebed om wijsheid no­dig en ook psychologische kennis om een lezer zover te brengen dat hij door blijft lezen en luisteren. Dat is het doel van de toeleiding en van elk waarachtig theoloog, die vooral één ding wil: dat Gods Woord aan het woord komt en dat harde zondaarsharten tot bekering worden gebracht.
Gutiérrez is een klein mannetje met een bril, gekleed in een broek die verder reikt dan zijn middel. Dynamisch dribbelt hij voor het bord op en neer. Zijn ene been is wat korter dan het andere. Hoe vaak heeft hij al geen lezingen gehouden? Hij praat uit het hoofd anderhalf uur lang, maar je merkt het niet. Geboeid wordt er geluisterd door 20 jongeren uit verschillende landen. Gutiérrez weet iets op levendige wijze over te brengen. Ik zal zijn verhaal zo goed mogelijk in het Nederlands overbrengen.
Eerst maakt hij duidelijk in zijn inleiding dat hij wat weet van het pastorale werk en van de theologische reflectie, maar dat hij geen socioloog, politicoloog of econoom is. Vandaar dat hij om de vraag 'Waarom is het zuidelijk halfrond arm?' te beantwoorden een theologische invalshoek neemt. Wat is theologie? Het Griekse woord betekent: woorden over God. In de theologie gaat het erom hoe we over God spreken. Kunnen we echter wel over God spreken als God een mysterie is? Ja, want mysterie is niet iets totaal onbegrijpelijks, wel iets wat ons begrip te boven gaat. God is groter dan ons begrip van Hem. Hij boeit ons. Het belangrijkste is dat we een persoonlijke band met Hem hebben. Die relatie met Hem heeft minimaal twee aspecten: het gebed en onze inzet ('compromiso'). Dat is de praktijk van ons christenleven. Bidden om de komst van Zijn Rijk en de wil van de Vader doen. Alleen op grond van deze praktijk kunnen we over God praten en dus aan theologie doen. Het is dus een secundaire activiteit. De Bijbel gebiedt ons immers niet 'Gaat heen en doet aan theologie', maar 'gaat heen en maakt de volken tot mijn discipelen'. Slechts in tweede instantie kunnen we aan theologische reflectie doen. Dus nu ga ik met u nadenken over 'armoede' vanuit theologisch gezichtspunt. Nu is Peru momenteel armer dan ooit. We krijgen klap na klap. Maar armoede is geen nieuw verschijnsel. Het is al een oude realiteit. In de derde wereld (of he men ook na het verdwijnen van de tweede wereld ons wil benoemen) vooral. Maar waarom werd er vroeger in de theologie zo weinig over armen en armoede gesproken? Wat is er gebeurd? In de laatste veertig jaar geschiedde er een 'irrupción del pobre' d.w.z. de armen doken opeens op uit de geschiedenis. Zij die altijd zogenaamd afwezig waren geweest, zijn opeens veel meer present. Dat is gekomen door een reeks aanwijsbare historische en veelal politieke gebeurtenissen. Toen begon men ook pas te praten over ontwikkeling en onderontwikkeling. In de zestiger jaren begreep men onderontwikkeling als een achterstand in ontwikke­ling. Die achterstand moest door middel van het sturen van geld en technici weggewerkt worden. Armen zijn immers slecht gevoed. Lopen niet zo hard. Alle landen zijn op weg naar meer ontwikkeling. Dat was een drogreden. Want nu zijn de onderontwikkelde landen alleen nog maar aan het achteruitgaan wat betreft haar ontwikkeling. We zijn dus nu kritischer geworden.
'Ik heb (vóór zijn studie filosofie en theologie in Leuven) vijf jaar medicijnen gestudeerd. Van mijn lichting werkt tweederde deel nu in de Verenigde Staten. Onze medische opleiding is echt niet slecht, anders waren ze allang teruggestuurd. Momenteel werken er vijfduizend Peruaanse artsen in de Verenigde Staten.'
In ieder geval worden we nu weer opnieuw uitgedaagd om de Bijbel goed te lezen. 'We zien de armen over het hoofd omdat we de Bijbel niet goed lezen en we lezen de Bijbel niet goed omdat we de armen niet echt ontmoeten.'
Een herlezing van de Bijbel is nodig. Alzo sprak de Roomse Gutiérrez.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen