Boekbespreking

Drs. M.A. van den Berg, 'Niet het zwaard maar het woord'. Luther en Müntzer in de Boerenoorlog van 1525. Kampen, 1990, 118 pag.
Collega Van den Berg heeft zijn doctoraalscriptie bewerkt en uitgegeven. Hij beschrijft hierin, hoe Luthers aanvankelijke medestander Müntzer een radicalere reformatie wilde, het opnam voor de opstandige boeren en met hen onderging. Hij beschrijft hoe Luther reageerde op deze radicalisering en op de boereneisen en -opstand in 1525. Vervolgens laat hij zien welke verschillende theologieën daarachter zaten: volgens Müntzer moest Gods gericht al in deze geschiedenis voltrokken worden, volgens Luther is de geschiedenis het veld van de strijd tussen God en satan en wacht alles op de jongste dag.
De schrijver vindt het thema hoogst aktueel voor onze eigen tijd. Hij schreef daar zelf al over in De Waarheidsvriend onder de titel 'De verzoeking van de geschiedenis' en blijkt dan het oog te hebben op 'veel bevrijdingstheologie en revolutionair heilsactivisme'. Ik heb het boekje geboeid gelezen en kan het de lezers aanbevelen. Nieuw voor mij was te lezen wat de boeren in hun Twaalf Artikelen eigenlijk eisten: heel redelijke eisen! Bedoeld om over te onderhandelen! Nieuw was voor mij ook, dat na de eerste oproep tot vrede de tweede oproep aan de vorsten om de boeren neer te slaan, bedoeld was als aanhangsel, maar helaas apart verscheen en te laat verscheen: de boeren waren toen al verslagen. Dubbel ongelukkige publikatie dus!
Nieuw was ook, dat Müntzer meer door de boeren radicaliseerde dan omgekeerd, maar ook dat de man nog ná hun nederlaag in Zuid-Duitsland een opstand aanwakkerde in Thüringen.
De ontwikkelingsgang van Müntzer werd me niet zo helder: je moet die bij elkaar lezen uit verschillende hoofdstukjes. Ik ben geen Luther-specialist, maar heb de handboeken er nog eens op nageslagen. Volgens Kooiman had Luther wel degelijk oog voor de sociale noden der boeren. Luthers geschiedenis-visie wordt wel duidelijk (en aktueel!) maar hoe speelt zijn twee-rijkenleer nu mee bij de boerenopstand? Volgens O. de Jong wordt Luther hierna maatschappelijk conservatief. Leidt Luthers geschiedenistheologie hiertoe? Ik heb Luthers publicaties rond de boerenoorlog nog eens gelezen als 'het spreken van de kerk' inzake sociale en politieke vragen. Hoe noodzakelijk was en is dat spreken! Maar ook: hoe hachelijk!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen