Eenheid verbasterd tot oecumene

'Dagelijkse commentaren op de oorlogshandelingen zijn van de Wereldraad niet te verwachten. De Wereldraad is geen Verenigde Naties en zal dat nooit worden ook'. Aldus Emilio Castro, secretaris-generaal van de Wereldraad Van Kerken op een persconferentie tijdens de zevende assemblee van de Wereldraad, die momenteel in Canberra wordt gehouden.
Geen dagelijkse commentaren. Maar wèl commentáren! Dus selectieve commentaren. Dat is de enige conclusie die overblijft als we kennisnemen van wat dan momenteel wel naar buiten wordt gebracht.
Ik onderdruk de neiging ook nú nog weer eens krachtig de snaren te bespelen van het instrument, dat ik al zo vaak te onzent bespeelde, bijvoorbeeld inzake het zwijgen van de Raad van Kerken met betrekking tot ondubbelzinnige solidariteit jegens Israël. Die snaren beginnen metaalmoeheid te vertonen. De ironie van de geschiedenis wil dat nu — zo hoorde ik in een radiointerview — ds. W.R. van der Zee, secretaris van de Raad van Kerken, in Canberra de Wereldraad eraan herinneren moet, dat Israël er óók nog is. Onwillekeurig doemt hier het beeld op van de blinde, die de blinde leiden moet. Maar van enige solidariteitsbetuiging ten aanzien van Israël, dat voortdurend onder bedreiging staat, zal zeker geen sprake zijn. Emilio Castro achtte het al voldoende, dat hij (persoonlijk) na de eerste raketaanval op Israël zijn afschuw had laten blijken.

Intussen beheerst tot heden de Golfoorlog wèl het gebeuren in Canberra. Binnen de kortste keren was er — als we afgaan op de verslagen in de bladen — sprake van selectieve verontwaardiging jegens Amerika.
Ik citeer met instemming de heer H. Hoksbergen in het Nederlands Dagblad inzake publiek geuite verontwaardiging van de Wereldraad de laatste jaren:
'scherpe veroordeling van het Zuidafrikaanse apartheidsbeleid en steun aan het ANC, een oproep Shell te boycotten in verband met Zuid-Afrika, een verwerping van de Israëlische politiek in de bezette gebieden, verklaringen over mensenrechten in diverse delen van de wereld, een afwijzing van het verbranden van chemische wapens door Amerika op een koraaleiland en een veroordeling van de Iraakse inval in Kuwayt.'
Ook dat láátste?, zal men zeggen. 'Welk punt hoort in dit rijtje niet thuis?', zo vraagt echter Hoksbergen dan, niet zonder enig cynisme. 'Juist, het laatste'. Geen woord over de inval in Koeweit. Inderdaad bepaalt een anti-amerikaanse houding de teneur van de gesprekken in Canberra. Kerkleiders uit het Midden-Oosten putten zich uit in kracht van argumenten om de discussies in pro-arabische richting te toonzetten. Saddam Hoessein lijkt met fluwelen handschoenen te worden aangepakt. Bush is de grote misdadiger. En men mag zich ook vooral niet antithetisch opstellen tegenover een 'verwante godsdienst' als de islam. Alsof de Golfoorlog ook niet in naam van de heilige strijd, de jihad, wordt gevoerd.
En dan nog dit. Het thema van de wereldraadassemblee is 'Kom Heilige Geest, vernieuw de hele schepping'. Een actueel thema, vanwege de wereldwijde milieuvervuiling. Waar bleef dan evenwel tot heden het eerste afkeurende woord ten aanzien van de milieuramp, die Saddam Hoessein op zijn geweten heeft door de barbaarse olielozingen in de Golf?
Niet van dag tot dag commentaren, zegt Emilio Castro. De komende dagen zijn nog wel verklaringen te verwachten over o.a. de Golfcrisis en de gevolgen ervan voor de verhoudingen in de wereld en ook over (waarom ook niet en nòg!) Zuid-Afrika. Men kan daarbij het hart wel vasthouden.

De heer Hoksbergen sprak zich niet onduidelijk uit toen hij zijn beschouwingen zette onder de titel 'Wereldraad maakt zichzelf bespottelijk'. Tot heden is het beeld weer duidelijk bevestigd: de Wereldraad is een selectief gericht politiek orgaan. Het is dan ook niet uit oneigenlijke bedoelingen jegens de persóón van dr. K. Blei, secretaris-generaal van de Nederlandse Hervormde Kerk, als we onze kerk vooralsnog niet willen feliciteren met zijn benoeming tot lid van het Centraal Comité van de Wereldraad. We kunnen ons betere tijdsinvestering indenken.

Eenheid en oecumene
We zijn intussen vertrouwd geraakt met de gedachte dat de Wereldraad van Kerken staat voor de oecumenische beweging van vandaag. Het lijkt me goed daarom nog eens te onderstrepen dat wat vandaag oecumene heet iets anders is dan wat de Schrift onder eenheid van kerken en christenen verstaat. Toegegeven, in 1948, bij de oprichting van de Wereldraad werd nog beoogd die (wereldwijde) eenheid van kerken en christenen. Maar in de loop der jaren, met name vanaf de helft van de zestiger jaren, is méér en méér benadrukt wat met het woord oecumene eigenlijk verwoord wil zijn: de gehele bewoonde wereld. Het ging en gaat om de wéreld. Emilio Castro mag dan zeggen dat de Wereldraad iets anders wil zijn dan de Verenigde Naties, maar feit is dat, vanwege de wereld-gerichtheid, de Wereldraad een uitgesproken politieke en maatschappij-gerichte spits kreeg. Heil werd en wordt vertaald in politieke en sociale termen. De thematiek op de assemblees kreeg meer en meer de lading van het social gospel, het sociale evangelie, met op de achtergrond de gedachte, dat in feite de hele wereld met God is verzoend (àls men nog spreken wil over de verzoening met God). Daarom werd ook krachtig ter hand genomen een dialoogprogramma voor de relatie met de andere wereldgodsdiensten. Het syncretisme, vermenging van godsdiensten, kreeg sterk vat op de 'Wereldraadtheologie'. Hoezeer ook vandaag de Wereldraad (slechts) een bundeling van kerken uit de hele wereld is (met 316 lidkerken), in de doelstelling is het de wereld vóór en de wereld ná. Maar daarmee is de Wereldraad dan ook vaak onherkenbaar geworden voor 'bijbelgetrouwe' christenen, als we tenminste uitgaan van de bijbelse gedachte van geestelijke eenheid van christenen, die niet minder dan een 'gemeenschap der heiligen' is. Daarin is immers geen plaats voor andere 'verwante godsdiensten'. Daarbij gaat het om het unieke van de Persoon en het werk van Christus, niet en nooit op één lijn te brengen met het werk van Mohammed, Boeddha, of wèlke leider van welke wereldgodsdienst dan ook.

Als zodanig is niet met droge ogen te lezen, dat 'theologen' op de assemblee, die momenteel in Canberra gehouden wordt, een ovationeel applaus krijgen na een verhaal, waarin ze openlijk hun wortels in heidense religies of wereldse filosofieën bloot geven en bekennen. Ik denk hier met name aan het betoog van de Duiste moderne theologe Dorothee Sölle, die de Heilige Geest in verband bracht met het boeddhisme. Maar ook valt te denken aan wat een chinese theologe (Chung Hyun Kyung) opmerkte over De Heilige Geest, die ze in verband bracht met het oproepen van geesten van personen uit het verleden, met spiritisme dus. Deze opvattingen werden overigens gelukkig ook in Canberra zelf door iemand als 'heidens' getypeerd.

In dit opzicht is er overigens niets niets onder de zon. Het modernisme van de vorige eeuw te onzent heeft ook al mystieke verwantschap met andere wereldgodsdiensten uitgesproken en het unieke van het heilswerk van Christus ontkend. In het begin van deze eeuw maakte een hervormd theoloog furore (Louis Bähler), die stelde dat de persoon en het werk van Christus geen meerwaarde had boven de persoon en het werk van Boeddha. Hij stelde Boeddha zelfs boven Christus. Het rumoer rondom deze theoloog en het feit, dat de kerk niet bij machte was deze ketterij te weerspreken was één van de aanleidingen voor de oprichting van de Gereformeerde Bond. We zouden ontrouw zijn aan het geslacht van onze vaderen, maar vooral aan de Koning der Kerk, als we vandaag niet met evenveel klem de syncretistische geluiden, die in de kring van de Wereldraad worden gehoord, zouden weerspreken. Vandaar de titel boven deze bijdrage, namelijk dat eenheid vandaag is verbàsterd tot oecumene. De moderne oecumene is van andere orde dan de bijbelse (geestelijke) eenheid en de beleving daarvan.

Eenheid
Laat er intussen geen misverstand zijn. We zouden niet graag willen zeggen dat alle kerken, die bij de Wereldraad zijn aangesloten en als zodanig vertegenwoordigd zijn in Canberra, model staan voor het beleid van de Wereldraad zoals dat naar buiten komt, en dus ook voor de theologische lijn van syncretisme en social gospel. Binnen de onderscheiden lidkerken van de Wereldraad spelen zich immers soms dezelfde discussies af als binnen de Werelraad.
Uit eigen ervaring kan ik gewagen van herkenbare ontmoetingen in confessioneel opzicht met gedelegeerden, die in 1967 in Nairobi aanwezig waren. De evangelicale vleugel — om me daar nu maar toe te beperken — was nadrukkelijk aanwezig. Maar het is nu eenmaal verder een feit, dat zo'n mammoetbijeenkomst als een Wereldraadassemblee nauwelijks ruimte laat voor een persoonlijke inbreng van de gedelegeerden. De koers wordt in Genève uitgezèt en vervolgens op de assemblee uitgewèrkt door die theologen en andere spraakmakende kerkleiders, die vooraf vanuit Genève zijn geselecteerd.

Ondanks kritische benadering van de Wereldraad mag niet vergeten worden, dat de kerk van Christus een wereldwijde geméénschap ìs. 'Gaat dan heen, onderwijst alle volkeren', zo luidt het zendingsbevel. En er spreekt een hoopvolle, moedgevende en uitermate vertroostende toon in de van zondag tot zondag uitgesproken woorden — als we belijden met het oer-christelijke Apostolicum — dat we belijden 'met de kerk van alle tijden en alle plaatsen'. Deze belijdenis tilt ons uit boven al het beperkte van eigen gemeente, eigen kerk, en eigen land. Het is dan ook altijd weer een hartverwarmende ervaring als over de grenzen heen de gemeenschap der heiligen wordt ervaren ook binnen kerken, die in een andere traditie staan.

Ooit was ik enkele dagen te gast in een oosters orthodox klooster in Syrië. De hele openbare beleving van de religie aldaar (sterk in de liturgie opgaande) staat ver af van de onze. Eén der geestelijken (een 'patriarch') vroeg me echter heel persoonlijk of ik wederomgeboren was. Hij sprak toen zelf over een Paulusbekering midden in New York. We kwamen tot een geestelijk gesprek, niet ver van Damaskus waar nog is 'De straat, genaamd de Rechte'.

Schriftgelovig
Gelukkig vinden we in andere culturen en daardoor bepaalde tradities ook voluit Schrift-gelovige en als zodanig Christgelovige mensen. Als zodanig mogen we groot denken van Gods wereldwijde kerkvergaderende werk. Uit het ganse menselijke geslacht vergadert de Heilige Geest een gemeente, verkoren ten eeuwigen leven. Het is bemoedigend als we mogen ontdekken, dat de Heilige Geest altijd weer onze menselijke, ook kerkelijke kaders doorbreekt. Dat betekent overigens niet een oeverloos relativisme: het kan zùs, het kan ook zó. Het gevaar daarvoor is in internationale contacten wel aanwezig. Thuis halen we de touwtjes nauw aan en ver weg laten we de teugels vieren. Het is echter, hier en ver weg, het eigene van het gereformeerde, dat we telkens weer worden teruggeworpen op het Schriftgeloof, op het geloof in Gods ene en enige Openbaring en de daarin vervatte weg des heils, die verpersoonlijkt is in Hem, die dè Weg, dè Waarheid en hèt Leven is!

We kunnen met het Woord Gods maar niet doen wat wìj willen. We kunnen het Woord Gods maar niet vrijelijk lezen door ònze bril. Het gaat erom dat het Woord Gods ons mensen leest, tot op Christus als onze enige Hoop.
Zo is het een rijkdom te mogen staan in de traditie èn in de gemeenschap van het gereformeerde belijden. Vanwege de overmacht van de genade en de ruimte van de Heilige Geest, die daarin liggen opgesloten. Ook over de grenzen, in de contacten met kerken overzee, speuren we dan echter naar geestelijke gemeenschap, die opgesloten ligt in de eenheid van geloof en belijden. En die tot uitdrukking komt in het onvoorwaardelijke Schriftgeloof. Dit Schriftgeloof werkt bindend èn scheidend, scheidend èn bindend.
Helaas is het gereformeerde spoor smal geworden in de wereld.
Helaas is eenheid op zich ook niet de sterkste kant van het gereformeerde leven.
Helaas gaat derhalve van het gereformeerde leven ook niet een krachtig getuigenis in en naar de wereld (ook náár de wereld) uit.
Maar Gode zij dank is het Schriftgeloof niet gebonden aan onze gereformeerde kaders. Het Woord van God is niet gebonden. Juist echter vanwége het Schriftgeloof is het gereformeerde belijden onopgeefbaar, ook in de internationale contacten. Maar juist het Schriftgebondene is in wat vanuit Canberra naar buiten komt ver te zoeken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen