Lost een oorlog nooit iets op?

De Golfoorlog heeft veel emoties losgemaakt. Ook in ons land. Dat is niet verwonderlijk. Wij zijn niet alleen toeschouwer, maar — met militaire middelen en manschappen — ook rechtstreeks medebetrokkenen. Wij realiseren ons dat het bij een oorlog niet alleen gaat om begrippen als vrede en recht, maar dat de werkelijkheid een zaak is van leven en dood. Talloze militairen laten hun leven, maar ook vele bejaarden, moeders en kinderen. Is het doel van deze oorlog al deze offers waard? Over die vraag zijn de laatste tijd in de kranten heel wat kolommen gevuld. In de rubriek Uit de Pers van 7 februari jl. geeft ds. J. Maasland daaruit een bepaalde selectie weer, voorzien van enig persoonlijk commentaar. Graag plaats ik daarbij enkele kanttekeningen.

Laat ik bij de slotconclusies beginnen. 'Niet één oorlog lost iets werkelijk op' schrijft ds. Maasland. Men zou dit zo op kunnen vatten dat hij onder alle omstandigheden tegen oorlog is. Dat is niet aan te nemen. Waar deze opvatting toe bijgedragen heeft is genoegzaam bekend uit de Tweede Wereldoorlog. Hitler werd niet meteen aangepakt toen hij het Tsjechische Sudetengebied inrekende en vervolgens Oostenrijk inlijfde, maar pas bij de inval in Polen werd hem de oorlog verklaard. Wat deze oorlog 'opgelost' heeft, is in ieder geval dat Hitler van het politieke toneel is verdwenen. Dat heeft een ontstellend aantal slachtoffers geëist. Was deze 'oplossing' deze offers waard? Daarvoor moeten we ons afvragen hoe Europa er uitgezien zou hebben als men Hitler zijn gang had laten gaan. Hoeveel joden er dan nu nog op het Europees continent overgebleven zouden zijn en hoe het met onze geestelijke vrijheid gesteld zou zijn geweest. Bij mijn weten is er dan ook allerwege gebeden voor de overwinning van de geallieerden. En tot op de dag van vandaag zijn we hen, en in het bijzonder Amerika, voor hun offers veel dank verschuldigd.
Bij de Golfcrisis stond de politiek voor een soortgelijk dilemma. Het tot de tanden gewapende Saddam Hoessein regime moest worden geliquideerd. Meer dan vijf maanden lang is geen middel onbeproefd gelaten om deze despoot tot de aftocht uit Kuweit te bewegen. Dan breekt er een moment van onvermijdelijkheid aan. Een bijzonder moeilijke afweging waarbij we, ons rekenschap gevend van de vele slachtoffers die een oorlog zal eisen, niet moeten vergeten wat het alternatief is. De vraag namelijk of geen oorlog in dit geval wèl werkelijk iets oplost. We moeten dan goed weten wat we van Saddam Hoessein te verwachten hebben. Een man die meer dan 200.000 jonge mannen in een zinloze strijd tegen Iran de dood heeft ingejaagd. Tegen zijn eigen Koerdische bevolking afschuwelijke gifgassen heeft gebruikt en zich niet ontziet een ware terreur- en martelpraktijk uit te oefenen ten opzichte van iedere eigen onderdaan die maar met één vinger naar zijn beleid wijst. Moeten we aannemen dat zijn duizenden tanks, zijn bunkers, zijn gas- en nucleaire fabrieken alleen maar nodig waren om een staatje als Kuweit onder de voet te lopen? In dit verband mag ik wel verwijzen naar wat ir. J. van der Graaf enkele weken geleden over de 'Beul van Bagdad' schreef en het doelwit van Israël. Kunnen we ons voorstellen dat de politiek dit alles overwegende liever besluit tot oorlog nú, dan dit kwaad nog verder te laten voortwoekeren? Ik deel de vrees van ds. Maasland over de ramp die hiermee 'vandaag' over Israël wordt gebracht. En ik ben me er van bewust dat zich nog onvoorspelbare ontwikkelingen kunnen voordoen. Ook voor Israël. Maar ik maak me geen illusies over wat er 'morgen' over Israël komt, wanneer we Saddam vrijelijk de tijd geven om zijn oorlogstuig nog verder te vergruwelijken.
De toekomst zal ons hopelijk de mogelijkheid geven over dit alles achteraf met meer wijsheid te oordelen dan nu. Maar ik kan me in dit spanningsveld geen andere dan de genomen beslissing als de juiste voorstellen. Maar mogen we voor onze oorlogshandelingen Gods Naam aanroepen? Wie zich rekenschap geeft van het onrecht dat in de wereld wordt bedreven en in stand gehouden, zal hierop niet lichtvaardig een bevestigend antwoord geven. Zeker niet met betrekking tot de Golfoorlog. Hoe snel zijn we niet geneigd om Gods Wil met onze eigen doelstellingen te vereenzelvigen. Zowel in het persoonlijke als in de grote politiek. Het is een schandaal zonder weerga dat het Westen uit puur winstbejag Irak van allerlei moordtuig heeft voorzien. Niet alleen tijdens de oorlog met Iran, maar ook in de jaren na de wapenstilstand. Zijn we daarin zelf voldoende waakzaam en kritisch geweest, voor zover we van deze praktijken (mosterdgasfabrieken en dergelijke) weet hadden?
Blijkbaar had alleen oud-premier Begin een scherp oog voor het gevaar Irak. Toen hij in 1981 de Iraakse kerncentrale liet bombarderen vond dat praktisch algemene internationale veroordeling. Voldoende reden thans voor bescheidenheid onzerzijds. Maar houdt dat in dat we niet mogen bidden voor de spoedige val van Saddam Hoessein, voor de vrede van Israël en voor een oorlog die zo min mogelijk slachtoffers maakt?

Tenslotte nog iets over het gebruik van Gods Naam in de bede van de troonr ede, het randschrift op de gulden, het duiden van de geschiedenis en dergelijke. Loes van Lennep rekent daarmee radicaal af. Misbruik en gebruik liggen inderdaad dicht bij elkaar. Maar is het niet beter met betrekking tot deze zaken in de leer te gaan bij diegenen die de uitholling of het misbruik van deze vormen betreuren en zoeken deze weer inhoud te geven? Dat hebben we indertijd bijvoorbeeld aangetroffen bij de inspanningen uit onze kringen met betrekking tot het behoud van de bede in de troonrede. Ons past ook de nodige terughoudendheid bij het aanwijzen van Gods leiding in de geschiedenis. Wij weten maar al te goed dat de 80-jarige oorlog niet uitsluitend een geloofsstrijd was. De Oranjes, Tromp en De Ruyter waren geen heiligen. Maar moeten we daarover onderwezen worden door scribenten voor wie Groen van Prinsterer allang is afgeschreven? Om van Abraham van der Velde helemaal maar niet te spreken.
Beslissingen tot militair ingrijpen mogen zeer zwaar wegen. Wie kennis neemt van de beraadslagingen in de Tweede Kamer zal tot de conclusie komen dat ieder zich daadwerkelijk in die spanningsvolle omstandigheden wist. Maar ook, dat er geen moment aanbreekt waarop tot het onvermijdelijke moet worden besloten, hoezeer men zich er daarbij van bewust is dat de 'oplossing' van een oorlog veelal nieuwe problemen achterlaat. Want dat geen enkele oorlog ons 'de betere wereld' geeft en dat in die zin geen enkele oorlog werkelijk iets oplost, is ds. Maasland graag toegegeven. Maar dat is iets anders dan de veel gehoorde leus 'oorlog lost niets op'.

Naschrift
Mijn Anliegen van het gewraakte artikel was en is nog steeds: het mij al te vlotte hanteren van de Naam des Heeren in zaken die zoveel smerigheid en vuil bevatten van ons mensen, óók in het Westen. De heer Van der Waal noemt het zelf 'een ongekend schandaal van deze eeuw'. Eerst jarenlang profiteren van het economisch gewin dat het regime van Saddam ons bood. Eigen economie op een welvaartspeil houden door het goed rendabel houden van de industrie. En dan, als inderdaad de dictator zich sterk genoeg voelt voor een confrontatie, hem en (wat veel aangrijpender is) zijn arme volk plat gooien. Het was toch allang genoeg bekend wie Saddam was? Wat hij nu is, is hij niet pas vorig jaar geworden. Al in 1969 roeide hij het laatste restant joden in zijn land uit, door ze en plein public in Bagdad op te hangen. Israël wist het wel welk vlees het in de kuip had met het Baath-regime. Ik ben met ook van mening dat Saddam geliquideerd dient te worden. Wat hij deed en doet is onverenigbaar met de rechtsorde in deze wereld. Maar wat mij enigszins tegen de borst stuit, is het gemak waarmee nu ineens de heilige Naam wordt aangeroepen om onze strijd tegen dit heerschap met Zijn zegen te bekronen.

En dan over oorlog in het algemeen. Ik was een aantal weken op bezoek ergens op een boerderijtje en zag daar aan de wand hangen een bord uit de Eerste Wereldoorlog met de woorden: Oorlog, rampspoed der volkeren. Is dat niet waar? Er zijn tijden waarin oorlogen onvermijdelijk lijken, zoals ook nu in het Midden-Oosten. Maar wat zal straks het gevolg zijn van deze afschuwelijke strijd? Generaties lang is het evenwicht verstoord in het Midden-Oosten. Duizenden mensenlevens zijn afgeslacht. Israël is opnieuw herinnerd aan haar gruwelijk verleden. De relatie Palestijnen-Israël is voor tientallen jaren nog dieper verstoord dan ooit tevoren. Ik ben niet tegen Amerika. Ik weet dat we er in de vrije wereld veel aan te danken hebben. Maar ik aanbid de politiek van de VS evenmin. Wie weleens boeken heeft gelezen over de activiteiten van de CIA, raakt genezen van een absoluut vertrouwen in alles wat door Amerika wordt gedaan en gezegd. Als Saddam heerser over een of ander arm landje, op het Afrikaanse continent was geweest, zouden we ons dan ook zo druk hebben gemaakt? Ik denk het niet, want daar valt niet veel te halen voor een door en door vermaterialiseerd westen. Ik heb met mijn rubriek alleen maar willen onderstrepen: laten we bij ons aanroepen van de heilige Naam des Heeren niet vergeten hoeveel boter (en olie) we op onze hoofden hebben.

Wat Loes van Lennep betreft: ze behoort niet tot mijn vrienden. Toch vond ik dat ze dit keer door wat zaken heenprikte, waar wij vaak te weinig een antenne voor hebben. Ik geef toe: ik had me best wat kritischer op mogen stellen ten aanzien van haar geschrijf.
Ik denk overigens dat we dichter bij elkaar staan dan uit mijn artikel kan worden afgeleid. Het gezichtspunt van waaruit we dezer dagen tegen het Golfgebeuren aankijken, ligt alleen wat anders. De één kijkt er naar als een man van de politiek, die zich verwant en betrokken voelt bij wat politici dezer dagen moesten beslissen. Ik kijk er meer naar als een machteloos mens, die met vele anderen beeft onder zoveel geweld. Wat hebben we er met z'n allen een chaos van gemaakt!

J. Maasland, Kootwijkerbroek

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen