Niet door kracht noch door geweld

Het is een onmiskenbaar feit, dat in de Schrift op vele plaatsen gesproken wordt over krachten, die binnen het Koninkrijk Gods werkzaam zijn. Maar het is evenzeer waar, dat menselijke kracht geen rol speelt als het gaat om de doorwerking van het Koninkrijk Gods. 'Niet door kracht noch door geweld maar door Mijn Geest zal het geschieden', laat de Engel profetisch door Zacharia uitroepen (Zach. 4 : 6). De Kerk — aldus Calvijn bij dit Schriftwoord — werd niet op een menselijke en gewone, maar op een wonderlijke manier en boven al onze verwachtingen en gedachten gesticht.
Het beeld, dat aan dit Schriftwoord voorafgaat, is duidelijk: door zeven buizen wordt voortdurend olie vanuit de Olijfboom aangevoerd naar de lampen. Omdat de bomen vol olijven waren, waren de lampen nooit droog. 'Hieruit kan geleerd worden', zegt Calvijn, 'dat de Kerk zonder kracht en zonder geweld werd verrijkt met de gaven van de Heilige Geest en dat daarin voldoende bescherming aanwezig was om haar te bewaren, zodat zij haar ongeschonden staat zou behouden en ongedeerd in volle kracht zou bloeien.' 'Zijn Geest zal ons zijn tot lampen, tot buizen en tot olijfolie.' Intussen is er — ik volg nog steeds Calvijn — sprake van verscheidenheid van gaven van de Heilige Geest. Er wordt immers gesproken van zeven lampen. Daarin ligt de verscheidenheid, daarin ligt ook de volkomenheid.

Voor het bewaren en vermeerderen van de Kerk heeft de Heere geen aardse krachten nodig. Het is intussen in hoge mate bemoedigend en hoopgevend, dat door de ongekende kracht van de Geest, in een verscheidenheid van gaven geschonken, de kerk wordt gebouwd en bewaard. Dat geldt ook voor ònze tijd. In de verscheidenheid ligt opgesloten, dat er geen sprake is van uniformiteit. De Geest bedient zich van onderscheiden mensen, met hun onderscheiden gaven en bedieningen, nodig op de plek waar Hij hen heeft gesteld.

Effectbejag
Het bovenstaande wil dus niet zeggen, dat God òn-middellijk Zijn Kerk bouwt en bewaart. Hij schakelt daarbij mensen in. Maar als het erop aan komt, is de kracht van de Heilige Geest alléén toereikend en dan ook voldóénde om het Koninkrijk Gods te doen doorwerken in deze wereld. Dat is een ontdekkende les. Het kan soms met de kerk en heel concreet met een gemeente door alle diepten gaan. Alle menselijke middelen worden aangewend om het verval te keren. Al die middelen blijken schipbreuk te lijden. Dan is de diepe en intussen vertroostende les uit het woord van Zacharia, dat desalniettemin niet gewanhoopt behoeft te worden: niet door kracht noch door geweld maar door Mijn Geest zál het geschieden. Als ook de arbeid van de dienaar met vijf talenten, waarnaar maar steeds werd en wordt gezocht in de gemeente, ook niet het gewenste 'resultaat' heeft opgeleverd, gebruikt de Heere soms de arbeid van de man met het éne talent om de gemeente verdieping en nieuw leven te geven.
Het echte 'geweld' vindt dáár plaats, waar de Heilige Geest bezit neemt van de harten van mensen. Het Koninkrijk Gods wordt dan hier, dan daar geweld aangedaan en 'de geweldigers nemen het met geweld'. (Mt. 11 : 12). 'Opgewekt door de stem van een enkele mens vloeien zij bij menigten toe, en ontvangen niet slechts gaarne, maar met onstuimige begeerte de aangeboden genade' (Calvijn). Met 'onweerhoudbare inspanning' dringen mensen dan het koninkrijk Gods binnen.

We zouden er in onze tijd méér van willen zien, van die onweerstaanbare drang, die onstuimige begeerte om de genade aan te nemen, van die 'grote toeloop van mensen'. Maar ook hier geldt het woord: niet door kracht of geweld maar door Mijn Geest zal het geschieden.
Altijd is er het gevaar van overschatting van menselijke krachten of van effectbejag door middel van menselijke krachtsinspanning. De voorbeelden liggen voor het grijpen. Maar effect is nog iets anders dan Geesteswerking.
Effect is binnen het Koninkrijk Gods van een andere, want lágere orde dan de kracht van de werking van de Heilige Geest. De Geest werkt in de diepte en vaak in de stilte. Maar dan ook onweerstaanbaar. Terwijl binnen de kerk en binnen de gemeente soms veel lawaai kan worden gemaakt, veel organisatiedrift aan de dag treedt, veel krachtsinspanning wordt ontplooid, blijken de vruchten van de Geest voor het oog soms toch spaarzamelijk te zijn. Is er ooit een tijd geweest, waarin zoveel op touw werd gezet om de zaak van het Koninkrijk Gods te redden als in onze tijd? En nochtans houden we de dijkdoorbraak, naar het soms schijnt, niet tegen. En dan toch te blijven geloven, dat de Heilige Geest de olie blijft persen vanuit de olijfboom naar de lampen. Dat de lampen blijven branden, al is het soms met een waakvlammetje.

Voorbeelden
Soms kan men sprekende voorbeelden tegenkomen van overspannen menselijke krachtsinspanning, om zodoende effect te hebben binnen het Koninkrijk Gods. Bepaalde Amerikaanse (televisie)dominees gebruiken bijna fysiek geweld om hun boodschap kracht bij te zetten. Ze brengen zichzelf in een bepaalde trance, laten hun stemvolume aanzwellen tot ongekende hoogte en biologeren met een bepaalde mimiek of met handgebaren of door stembuigingen hun publiek, dat intussen ademloos en eveneens in trance aan hun voeten zit of ligt. Trekt men echter alle lawaai van de verkondiging af, dan blijkt een uiterst povere boodschap over te blijven. Zoals men wel zanggroepjes uit opwekkingskringen bezig kan horen, die meeslepende, ritmisch aansprekende muziek ten gehore brengen, terwijl de boodschap blijft steken in een telkens herhaald 'Jezus loves you'. Dat intussen menigten van mensen zich door zulke boodschappers laten opzwepen is niet doorslaggevend. De massapsychose doet ook altijd wat. De vraag is maar wat het blíjvend uitwerkt; of er inderdáád sprake is van olietoevoer vanuit de olijfboom naar de lampen door de inwerking van de Heilige Geest.
Nee, de electronische kerk met aanverwante verschijnselen is — in haar effectbejag — nu niet direct een gebeuren, waarop we hier zitten te wachten.

Soms moet dit effectbejag ook nog een extra onderstreping krijgen door spectaculaire wonderdoenerij. Mensen worden opgezweept tot het voortbrengen van vreemde klanken (dat heet dan tongentaal) of worden in een suggestieve sfeer gebracht tot geloof in gebedsgenezing. Men behoeft daarvoor niet naar Amerika te gaan om er de voorbeelden van tegen te komen. Ook te onzent vertonen zich steeds meer groepen, die zich richten op dit soort wonderbaarlijke toestanden. Als de boodschap nu maar effect heeft en met uiterlijk vertoon wordt gebracht, dan zal ze wel geloofwaardig zijn. Het effect bepaalt de geloofwaardigheid.
Het is niet voor niets, dat zich vandaag ook allerlei charismatische groeperingen breed maken. Men versta mij goed: het is verre van mij niet te willen honoreren, dat de Heilige Geest ook een verscheidenheid en een volheid van gaven (zeven in getal) met zich meebrengt. Maar niet zodra gaan wij, mensen, die gaven organiseren of ook dan komen we het Schriftwoord tegen: niet door kracht noch door geweld maar door Mijn Geest zal het geschieden.
Nog altijd is de geschiedenis van de vermenigvuldiging van het brood door de Heere Jezus ons ten voorbeeld. Als er Eén bevoegd en bij machte was tot het doen van krachten en wonderen dan was Hij het. En Hij dééd het ook. Maar toen Hij ging vertellen waartoe Hij werkelijk gekomen was, ging de schare, die Hem aanvankelijk volgde om de tekenen, die Hij deed, heen. Die reden was hard wie kon ze horen!
'Het boze geslacht verzoekt een teken', zegt Jezus. 'En het zal geen teken gegeven worden dan het teken van Jona de profeet.' Zoals Jona voor de Ninevieten een teken was geweest, zó zal de Zoon des mensen het ook zijn 'voor dit geslacht'. (Luc. 11 vs. 29vv).
In de dag des oordeels zal zelfs blijken, dat mensen in de naam des Heeren hebben geprofeteerd en krachten hebben gedaan, maar ze zullen uit de mond van de Rechter van hemel en aarde horen: 'Ik heb u nooit gekend.'

Stilte
Uiterlijk vertoon en effectbejag behoeft overigens niet alleen te liggen in het jagen naar miraculeuze of opzienbarende dingen. Elke dienaar van het Woord staat nu eenmaal voor de grote vraag hoe de boodschap overkomt. Dat staat uiteraard nooit geheel los van de vraag hoe hijzèlf overkomt. Dienaren des Woords zijn nu eenmaal het kanaal, waardoor de stroom van de Woordbediening tot mensen komt. Daarom ligt het gevaar van effectbejag ook hier altijd op de loer. Maar ook hier geldt ten diepste: niet door kracht noch door geweld... Dienaren des Woords behoeven zich niet op te schroeven tot geëmotioneerde gemoedsgesteldheden om hun boodschap te doen landen. Iets anders is dat de Geest soms ook het gemoed in beweging brengt in de Woordverkondiging. Maar hoorders worden niet geraakt omdat de dominee gevoelig gestemd is.
Soms is er ook sprake van geweld in woordgebruik. Men put zich uit in het zoeken van bizarre (buiten-bijbelse) woorden of uitdrukkingen, in geladen taalgebruik, waarbij zelfs de grens van het welluidende of het betamelijke kan worden overschreden. Maar — zegt het Woord zelf — wij dragen het Woord Gods niet te koop. Als uit oprechtheid, in de tegenwoordigheid Gods spreken we het in Christus. (2 Kor. 2 : 17).
Ten diepste is het echter nog altijd zo, dat de stem des Heeren niet is in de storm of in de aardbeving maar in het suizen van de zachte stilte. De prediking van Paulus bestond riiet in beweeglijkheid van woorden, in woorden van menselijke wijsheid. Maar intussen wel 'in betoning van geest en van kracht'.
Het gewone is het meest normale in het Koninkrijk Gods, ook in de bediening des Geestes. De kracht van de Heilige Geest openbaart zich via de onmacht van menselijke woorden, die immers altijd ontoereikend zijn. Maar het gevoel van machteloosheid in woorden kan ook worden overstemd door geweld in woordgebrúík.

Ter afsluiting in dit verband nog een persoonlijke noot. In mijn paasartikel vroeg ik lezers mij de herkomst van de dichtregel 'al scheurt ook het kruis mijn schou­der' te melden. Behalve een reeks van reacties ten aanzien van het gedicht zelf, ontving ik tot mijn verrassing ook een preek van dertig jaar geleden uit mijn geboorteplaats, waarin ik — wonderbare herkenning! — die versregel ook voor het eerst hoorde. Het thema van de preek was 'onder de Kruisbanier'. De prediker sprak (o.a.) over vrede met God, vrede met jezelf en vrede met de schepping. Het had iets van dat suizen van de zachte stilte. Geen beweeglijkheid van woorden. Maar betoning van Geest en van kracht. Onweerstaanbaar. Olie in de lampen.
Als prediking echt geestelijk is, is ze weliswaar niet beschrijvend door de adem des Geestes, maar wel herkenbaar in het hart, in het suizen van de zachte stilte. Niet door kracht noch door geweld maar door Mijn Geest zal het geschieden. Daaraan houden we ons ook vandaag maar vast. Werp het Woord er maar in. Gods kracht wordt nog steeds in zwakheid volbracht. Maar het zal geschieden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen