Jezus is Heere

Toen onze Commissie Grote Steden vorig jaar voor het eerst een samenkomst voor ambtsdragers uit de steden organiseerde, is ook een begin gemaakt met wat — naar ik hoop — een goede traditie zal worden: het uitspreken van een 'ambtsdragerspreek', bedoeld als een woord van bemoediging met het oog op ons werk in de gemeente. Wij zijn op een dag als vandaag immers vooral bij elkaar om uit het Woord van God nieuwe kracht te ontvangen voor onze roeping in de stad. In alle grote steden verschijnen beleidsstukken en nota's over het gemeente-zijn, waarbij bezinning en bezuiniging samen op gaan. Dat is ook beslist noodzakelijk. Wij zullen ons goed bewust moeten zijn van wat we doen en waarom we allerlei beslissingen wel of niet nemen. We mogen echter niet over het hoofd zien, dat we inmiddels toch leven bij het Woord van God en niet bij de statistieken of de beleidsnota's.

Efeze
In verband daarmee wil ik u graag meenemen naar de grote stad Efeze. Handelingen 19 vertelt ons over het ontstaan van de gemeente daar. Aan het begin van dit hoofdstuk horen we hoe de Heilige Geest hier ontvangen werd. Het zou buitengewoon belangwekkend kunnen zijn om daar alle aandacht aan te besteden. Blijkbaar is het ontvangen van de Heilige Geest van onschatbare waarde geweest voor de verdere gebeurtenissen in Efeze. Bij die verdere gebeurtenissen zou ik vandaag echter vooral graag de vinger willen leggen. Ze staan beschreven in Handelingen 19 : 8-10.
Zoals steeds heeft Paulus ook in Efeze gewerkt volgens de strategie van de Heilige Geest. Hij heeft contact gezocht met de synagoge. We lezen dat hij met de joden handelde in de synagoge. In het Grieks wordt voor dit 'handelen' een woord gebruikt, dat verwant is aan ons woord dialoog. Het gaat daarbij echter niet om een vrijblijvende uitwisseling van meningen, maar om een bepaalde methode van Schrift-uitleg. Paulus is in de synagoge bezig geweest met concentratie op de Schrift! Dat het hierbij niet gaat om een vrijblijvende ontmoeting, blijkt uit het feit dat hij hen 'aanraadde' de zaken van het Koninkrijk Gods. Er werd een appel op het hart gedaan.

Synagoge
Zo is Paulus drie maanden lang aanwezig geweest in de synagoge. Dan volgt echter de negatieve reactie. Er komen mensen tot het geloof in de Heere Jezus, maar dat is voor anderen onverdraaglijk. Ze verharden zich en zijn ongehoorzaam aan het Woord. Ze beginnen kwaad te spreken tot de verzamelde menigte in de synagoge. De weg des Heeren wordt verdacht gemaakt. Zo komt het tot een breuk, een scheiding. ­Paulus vindt het niet langer verantwoord om in de synagoge te blijven.
Wat is dat pijnlijk en verdrietig. Keer op keer blijkt in de Handelingen, dat de ergste tegenstand tegen de wordende christelijke gemeente niet komt van de kant van de staat. In Efeze is de overheid zelfs op een gegeven moment beschermend opgetreden voor de gemeente (Handelingen 19 : 35-40). De grootste vijandschap komt steeds weer van de kant van de joden. Broeders van hetzelfde huis. Mensen met wie Paulus en de christelijke gemeente op hetzelfde fundament stonden: Mozes en de profeten. Paulus heeft daar ontzaglijk onder geleden. Aan de gemeente van Rome schrijft hij dat hij zelf wel verbannen zou willen zijn van Christus voor zijn broeders naar het vlees. Wie van ons zegt dat mee? Uit het vervolg blijkt dat Paulus ook in Efeze de joden niet heeft kunnen vergeten (19 : 10). De scheiding was geen definitief afscheid.

Tyrannus
Uit de synagoge. En dan? Paulus wijkt nu uit naar de school van een zekere Tyrannus. Waarschijnlijk was dat een filosofenschool, zoals die er zoveel waren in die tijd. In deze scholen werden de mensen vanuit de hellenistische filosofie gevormd voor het leven. Sommige handschriften melden ook de uren waarop Paulus hier aanwezig was: van 11 tot 4 uur, de tijd van de middagrust. Als Tyrannus met zijn leerlingen de school verliet, trok Paulus erin. Dan stond de school immers toch leeg. We kunnen ons indenken dat er wel mensen geweest zullen zijn, die daar bezwaren tegen hadden. Heel begrijpelijk trouwens. Hoe scherp heeft Paulus niet vaak het hellenistische levensgevoel en de hellenistische levenspraktijk veroordeeld. Nu lijkt hij zich echter zelf in het hol van de leeuw te begeven. Is dat niet erg verwarrend? Toch is Paulus daarheen gegaan en niet zonder zegen! Naar alle waarschijnlijkheid lag de zaal van Tyrannus in het centrum van Efeze. Daar kwamen de mensen en daar wilde Paulus dus zijn om het Woord van de Heere Jezus te brengen.
Vanuit de zaal van Tyrannus spreekt Paulus nu het Woord van de Heere Jezus tot de joden, maar ook tot de Grieken. Ondanks de getoonde vijandschap is Paulus de joden niet voorbijgegaan met het Evangelie. Nu komt er echter ook de mogelijkheid om de Grieken te benaderen met het Woord van de Heere Jezus. De scheiding van de synagoge moet daaraan meewerken: ook de heidenen zullen het Woord van de Heere Jezus horen. Het lijkt een slecht begin te zijn. Wat een sfeer: vijandschap! Moet dat de basis zijn voor de verkondiging van het Evangelie? Toch doet God met deze kromme stok een rechte slag: de Grieken worden bereikt met het Evangelie.

Azië
Twee jaar lang heeft Paulus gewerkt vanuit de school van Tyrannus. In die tijd wordt het Woord gehoord door allen die in Asia wonen. We kunnen ons dat ook wel enigszins voorstellen. Efeze was de hoofdstad van de Romeinse provincie Asia. De stad zelf telde ongeveer tweehonderdduizend inwoners. Voor de begrippen van die tijd was Efeze een metropool. Omdat hier het bestuurlijke centrum voor de hele provincie was gevestigd, moest iedereen voor het regelen van ambtelijke zaken naar Efeze komen. Dat bood Paulus de gelegenheid om met de mensen uit de provincie in contact te komen, zonder dat hij daar zelf verre reizen voor hoefde te ondernemen. Efeze was ook een godsdienstig centrum. Hier werd de godin Diana of Artemis vereerd. De tempel van Artemis in Efeze was een van de zeven wereldwonderen. Bedevaartgangers en toeristen kwamen hierheen. Dan was er nog het beroemde theater van Efeze. Wie ooit een reis naar de ruïnes van Efeze gemaakt heeft, zal daar ongetwijfeld ook de overblijfselen van het machtige theater bewonderd hebben. Wie van cultuur hield, moest naar Efeze om de Griekse tragedies en komedies te zien opvoeren. Om nog maar niet meer te noemen: Efeze was ook het handelscentrum voor heel de regio. Er kwamen veel kooplieden naar deze stad om zaken te doen. Kortom: Efeze was een bonte mengeling van mensen, van cultuur, van bestuur, van... Ja, van wat niet al?
Paulus heeft van deze mogelijkheden dankbaar gebruik gemaakt. Later blikt hij terug op zijn werk in Efeze en dan zegt hij: mij is een grote en krachtige deur geopend (1 Kor. 16 : 9). Er was een grote menigte van joden en heidenen, die binnengeleid moesten worden in het Koninkrijk van God. In Handelingen 19 lezen we dat het Woord van de Heere Jezus gehoord werd door allen die in Asia woonden. Paulus' werk kreeg een sneeuwbal-effect. Het Woord ging van mond tot mond. De mensen, die naar Efeze kwamen, hoorden het Woord en namen het weer mee naar huis. Zo bereikte Paulus vanuit Efeze de hele provincie.

Kurios
De belangrijkste vraag is wel: wat heeft Paulus tot de mensen in Efeze gezegd? Welke boodschap heeft hij aan deze mensen gebracht? We lezen daarover in Handelingen 19, al zouden we er gemakkelijk overheen lezen vanwege de eenvoud ervan. Paulus verkondigde 'het Woord van de Heere Jezus', zo staat er. Je kunt dat ook als volgt vertalen: het Woord dat Jezus de Heere is; de Kurios, de Heere en Meester, de Machthebber en Gebieder. Dat is in al haar eenvoud de boodschap van Paulus geweest. Eenvoudig, maar ongehoord! We kunnen dat enigszins verstaan, wanneer we proberen ons te verplaatsen in het antieke levensgevoel.

De titel 'kurios' was niet onbekend voor de mensen in Efeze. Zo werd immers ook de keizer in Rome genoemd. Dat hij de kurios was, betekende dat hij als een absolute machthebber beslissen kon over leven en dood. Daarnaast stonden ook de Griekse goden bekend als 'kurioi'. Wat waren zij echter voor machthebbers? Voor het idee van de mensen speelden de goden hun spel met de wereld. Nooit kon je zeker van die goden zijn. Volkomen plotseling kon het bliksem uit de hemel gaan regenen en dan was het met je gebeurd. Absolute heersers waren die goden, maar dan vooral: absoluut onberekenbaar.

Paradox
Een merkwaardige paradox zat er in dat alles. Aan de ene kant bereikte de hellenistische beschaving een ongekend hoog niveau. Tot op de dag van vandaag is onze Westerse cultuur er diepgaand door beïnvloed. De basis voor de moderne levens- en wereldbeschouwing werd in de antieke filosofie gelegd. Wie er kennis van neemt, kan er alleen maar diep van onder de indruk raken. Tot welke ongekende hoogten steeg hier de menselijke geest! Aan de andere kant kunnen we ons echter ook diep geraakt voelen, als we lezen over het leven van de man in de straat. Bij de gewone man was vaak weinig te bespeuren van al deze hooggestemde dingen. Er heerste juist een fundamentele en bijna demonische angst. Het leven was immers volstrekt onberekenbaar. En waar was geborgenheid te vinden? De goddelijke kurioi, die het leven bepaalden, waren afstandelijke en grillige wezens, die geen rekening hielden met de diepste behoeften van de mensen. Nee, zo geweldig was het dagelijkse leven van de mensen in de oudheid niet... En dan hebben we het nog niet over de schrikbarende morele degeneratie, waarover de apostel Paulus in zijn brieven zoveel schrijft. De brief aan de gemeente in Efeze laat ons ook op dit punt enigszins naar binnen kijken in het leven van de mensen in deze stad. Enerzijds een hoog cultureel niveau, maar anderzijds een schrikbarende angst en een veroordelenswaardige ontwaarding van het leven.

Tweeduizend jaar
Precies op het punt van deze tegenstelling treft ons de overeenkomst met onze tijd. Tweeduizend jaren lijken niet meer dan twee stappen te zijn. Uiteraard zijn er ook ingrijpende verschillen. We kunnen de factor geschiedenis niet zomaar uitvegen. Paulus leefde in een voor-christelijke cultuur. Onze tijd vertoont in vele opzichten de trekken van een na-christelijke cultuur. Juist als we diep doordringen in het moderne levensgevoel komen we echter dezelfde vragen tegen. Er is aan de ene kant een geweldige ontwikkeling van de wetenschap en de techniek. De voorbeelden daarvan hoeven nauwelijks genoemd te worden. Wij plukken er allemaal de vruchten van. De mensen van onze tijd zijn diep onder de indruk van de moderne wetenschap en techniek; die bieden immers onbeperkte en ongekende mogelijkheden, zo lijkt het. In onze eeuw zijn we geneigd om wetenschap en techniek op een bijna naïeve manier te aanbidden. Aan de andere kant is het echter verbijsterend om te merken, hoe de moderne tijd zijn tol eist. Er is een schreeuwende onzekerheid onder de mensen. De stuurloosheid van veel mensen is vaak benauwend, alle geroep over mondigheid ten spijt. Angst, demonische bezetenheid en occulte gebondenheid spelen een grote rol. Hoeveel mensen zijn er niet gevangen in de vrees voor de toekomst of juist in de onverschilligheid voor die toekomst, omdat het wereldgebeuren volstrekt onberekenbaar lijkt te zijn? Tegelijk is er ook vandaag de morele ontwaarding op alle terreinen van het leven. En dat alles gaat niet aan ons voorbij...

Gans anders
Paulus heeft in Efeze verkondigd, dat Jezus de Heere is. Niet de keizer in Rome, niet de goden, niet de Diana der Efeziërs, maar Jezus alleen! Hij heeft alle macht over de gemeente, over de wereld, over de mensen. En: wat voor een Kurios is Hij! Gans anders dan de kurioi die de mensen van Efeze kenden. Hij staat niet op een afstand, onverschillig voor het lot van de mensen. Hij is in het mensenbestaan afgedaald, bewogen en ontfermend. Hij heeft zich aan de mensen gelijk gemaakt, vol liefde en erbarmen. Hij heeft deel gekregen aan onze nood en schuld. Niemand die ons zo kent als Hij. Niemand die ons zo verlost als Hij! Van binnenuit bevrijdt en redt Hij. Hij verbreekt de banden en boeien van de demonie. Hij verzoent de schuld. Hij stelt ons als nieuwe mensen voor God. Met die boodschap heeft Paulus de mensen in Efeze benaderd en die boodschap heeft het gedaan. Allen die in Asia woonden, hoorden het Woord van de Heere Jezus!
Met die boodschap mogen ook wij vandaag in de wereld staan. Betrokken op het leven van de mensen in onze tijd. Niet de kurioi van 1991 hebben alle macht, maar Jezus alleen! Die boodschap is vandaag even ongehoord als in de tijd van Paulus.
Welnu, laat ons hart branden van liefde voor Hem die onze Meester is in 1991. Laat hoop en verwachting in onze harten opvlammen. Hij heeft ook nu in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag of Utrecht wel een school van Tyrannus, die de basis kan zijn, van waaruit de wereld het Woord van de Heere Jezus zal horen. En vooral: laat oprecht geloof ons hart vervullen. Dat geloof, dat weet: Hij is van mij en ik ben van Hem. Wat zouden wij meer wensen dan dicht bij Jezus te zijn in de vaste overtuiging: Hij heeft alle macht in hemel en op aarde. Hij heeft beloofd: Ik ben met u al de dagen tot de voleinding der wereld!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen