Globaal bekeken

Van den Broek en het fatsoen, zo luidde het opschrift in een voor zichzelf sprekend stukje in Trouw.

'Weinig politici hechten zozeer aan goede manieren en etikette als de Syrische president Haflz Al-Assad. Tegen de etikette zondigde de Nederlandse minister van buitenlandse zaken Hans van den Broek tijdens zijn bezoek aan de Syrische hoofdstad Damascus.
Zijn adviseurs moeten wel met het zweet In de handen hebben gezeten, toen de minister ontspannen met de benen over elkaar zat, in het bijzijn van de president, voor de televisiecamera's.
Of zouden de adviseurs vergeten zijn Van den Broek in te lichten?
Met de benen over elkaar zitten geldt als hoogst onbeleefd In het Midden-Oosten, zeker bij een officieel bezoek aan het staatshoofd van Syrië.
Het drukt zoiets uit als de Nederlandse uitdrukking "aan m'n zolen".
Deze les één van de goede manieren in het Midden-Oosten staat vermeld in eenvoudige reisgidsen voor toeristen.
Mocht Assad zich hebben geërgerd, dan liet hij daarvan niets blijken. Assad vindt zelfbeheersing ongeveer de belangrijkste eigenschap waarover een politicus moet beschikken.
Misschien hebben de aanwezigen geconstateerd dat de toonhoogte van zijn stem enigszins daalde. Is dat zo dan was het niet best, want een verandering van toonladder is het ergste blijk van woede dat Assad zich in het openbaar veroorlooft'

Wijlen mr. J. van der Hoeven – oud-secretaris van (toen nog) Koningin Juliana, heeft fascinerende boeken geschreven over zijn mongoloïde zoon Aat ('scheel Engeltje'). In het boek 'De engelen de blinde man' troffen we het volgende ontdekkende stuk over menselijke schuld en menselijk falen. In zijn beroep als advocaat werd hem vaak de vraag gesteld: 'Hoe kan je voor een schuldige pleiten?' Het antwoord is: 'Juist schuldigen hebben een advocaat nodig'. Hij neemt als voorbeeld een machinefabrikant, die belasting ontdook en als laatste daad vóór zijn overlijden ook nog het bedrijf uit handen van zijn zoon speelde.

'Wie met een auto rijdt, moet zich aan de verkeersregels houden. Als hij te hard rijdt, dan moet hij daarvoor boeten. Maar hoe zwaar? "Vijftig gulden", zegt de kantoonrechter. Dat is redelijk, zal iedereen zeggen, behalve misschien de overtreder, die moppert dat hij er nu juist ingelopen is.
Is er geen probleem?
Een automobilist rijdt te hard. Er schiet uit een tuin een klein kind de weg over. De chauffeur kan, door zijn snelheid, niet tijdig meer remmen. Een eind verder staat de auto stil. Er ligt een klein mensje op het wegdek. Gewond, verminkt, dood misschien. Vijftig gulden boete? Natuurlijk niet! Zijn schuld is veel te ernstig.
En de Officier van Justitie staat dan ook op en vordert, namens de geordende maatschappij die beschermd wil worden, een veel zwaardere straf: Intrekking rijbewijs, gevangenis. Vanzelfsprekend: een zwaardere schuld dient zwaarder gestraft te worden...
Maar is de schuld, is het verzuim van de een werkelijk zwaarder dan dat van de ander? Nee: wat de een deed was precies hetzelfde als wat het vergrijp was van de ander Zij reden beiden te hard. Harder dan geoorloofd was. Maar de gevolgen waren heel anders.
De ene automobilist had geluk. Hij had met zijn gejakker net zo goed het leven van een plotseling overstekend kind geriskeerd. Het was niet zijn verdienste dat hij van dat gevolg verschoond bleef. Omdat hij geluk had komt hij er met een geldboete af. Maar de ander: hij had geen geluk, had had zelfs ongeluk. En daarvoor wordt hij nu zo hard gestraft. (...)

Ook bij de belasting-ontduikende fabrieksdirecteur was dat zo. Toen hij eenmaal over de schreef was gegaan kon alles tegen hem aangevoerd worden. Ook – en zelfs juist – de dingen waardoor hij tevoren gerespecteerd was of waardoor in ieder geval ontzag voor hem had bestaan. Want hij wàs gerespecteerd. Om de oude familienaam die hij droeg, om zijn scherp zakelijk inzicht, omdat hij véél geld had. Hij gold als iemand van aanzien in deze wereld, waarin wij mensen, zoals Freud het schreef, over het algemeen met verkeerde maatstaven meten en voor onszelf macht, succes en rijkdom nastreven en dat bij anderen bewonderen, doch de werkelijke waarden van het leven veronachtzamen.
Hij werd vervolgd en veroordeeld omdat hij de wetten van de maatschappij geschonden had. Maar hij was allang van tevoren ontspoord doordat hij zich door haar valse maatstaven had laten misleiden.
Nu hij zich onverschillig had betoond tegenover de regels van de maatschappij, werd hem zijn onverschilligheid tegenover anderen, zijn zelfzucht, zijn hardheid voorgeworpen. Maar ook al zou hij de regels van het spel nauwgezet in acht genomen hebben, dat was het spel niet beter of waardevoller geweest. Dan was hij nog een pover mens geweest. Pover juist door wat de wereld zo in hem, de succesrijke, had willen bewonderen: dat hij zoveel kon en zoveel had.
Want hoe mooi, hoe knap, hoe hooggeplaatst een mens ook is, wat hij ook kan of bezit, het geeft hem geen enkele waarde. Het zijn gaven die, op zichzelf genomen, niets te betekenen hebben. Het zijn mogelijkheden, om te gebruiken: ten goede, en dan geven zij waarde, of ten kwade, en dan maken zij slecht. Zij betekenen verplichtingen omdat zij mogelijkheden bieden*). Zij zijn meestal In de eerste plaats: verleiding.'

*) Calvijn schrijft het in zijn testament aldus: 'De genadeven die Hij mij verleend heeft maken mij nog schuldiger'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen