Omzien naar depressieve broeders en zusters (2)

Gevaar van zelfdoding
Ook wanneer de patiënt dreigt suïcide te zullen plegen, moet dit voluit ernstig genomen worden. Juist omdat depressieve mensen zich de schuld geven van alle narigheid die er is, bestaat er het gevaar van de zelfdoding, de suïcide. De patiënt denkt werkelijk, dat hij zijn omgeving een grote dienst bewijst door er niet meer te zijn. Dat de omgeving daar veel verdriet van ondervindt en met vele vragen blijft zitten, komt gewoon niet in de patiënt op. Onlangs hoorde ik van een familie die dit moest meemaken: 'Wij hebben levenslang gekregen, wij zullen altijd met de kwellende vraag blijven zitten hoe dit toch kon gebeuren'. Het suïcidegevaar is dan ook het grootste gevaar, dat de patiënt bedreigt. Soms wil de patiënt zelfs zijn naaste familieleden doden, om hen zo te beschermen tegen alle vreselijke gevaren die er in de wereld zijn. Zo kan het gebeuren, uat een man zijn vrouw, dat een vrouw haar kinderen meeneemt in de dood. Helemaal tragisch wordt het als bijvoorbeeld de kinderen daardoor wel sterven en de moeder gered wordt en daarna haar daad beseft. Ook prof. Kuiper moest op een gegeven moment worden opgenomen, omdat er tekenen waren, dat hij zichzelf van het leven zou gaan beroven.

Openheid
Binnen de pastorale gemeente is er het gevaar, dat zo duidelijk een veroordeling van suïcide wordt uitgedragen, dat het daardoor op voorhand onmogelijk wordt, voor de depressieve broeder of zuster gevoelens hieromtrent bespreekbaar te maken. Natuurlijk behoef je in het kader van pastorale hulpverlening je identiteit niet te verloochenen. Dat mag je zelfs niet doen! Maar de pastorale habitus moet een zodanige openheid kennen, dat werkelijk alles besproken kan worden. Hier ligt wel een bijzondere verantwoordelijkheid voor het ambtelijk pastoraat, mede gezien het daarmee gegeven ambtsgeheim en de specifieke deskundigheid. Ik denk dan ook dat de moeilijke vraag naar eventuele doodsgedachten en overwegingen om een eind aan het leven te maken, niet uit de weg mag worden gegaan in het pastorale kontakt.

Het eigene van het pastoraat
Voorop staat wat mij betreft de overtuiging: het brengen van het Evangelie is het beste voorbehoedsmiddel en geneesmiddel tegen levensmoeheid en uitzichtsloosheid. De boodschap die wij in de gemeenschap der heiligen aan elkaar mogen communiceren, is dat er een dragende grond is voor ons bestaan. Wij mensen behoeven niet te zijn als houtsplinters op de golven van de oceaan. Ons leven mag verworteld worden in de eeuwige God. En deze God heeft Zijn armen in Christus liefdevol naar ons uitgebreid. Zo is er de verzoening met God, de vergeving van zonden. Wie zich in geloof aan Hem toevertrouwt, is geborgen en behouden. De blijde boodschap, die doorgegeven mag worden, is het te bewaken proprium van het pastoraat. Dat wil zeggen dat het hiermee staat of valt. De blijvende zorg voor de communicatie van deze blijde boodschap is de steeds terugkerende uitdaging voor het pastoraat. Daarbij is het gebed om de leiding van de Heilige Geest van de grootste betekenis. Deze leiding voltrekt zich overigens mede door middel van door ons te betrachten openheid en aandacht voor alle relevante informatie: het lezen van boeken, bijwonen van conferenties, deelname aan pastorale trainingen etcetera.

Niet alleen verbaal
Het zou overigens een misverstand zijn, te menen dat bedoelde communicatie alleen en uitsluitend verbaal zou plaatsvinden. De non-verbale communicatie is ook van groot belang. Er is de nabijheid, de trouw in aandacht en oprechte belangstelling, het veelzeggend zwijgen en wat in Amerikaanse pastorale literatuur wel genoemd wordt 'the meaningful touch', de handdruk of, in het ambtelijk pastoraat, de handoplegging bijvoorbeeld. Discussies met het depressieve gemeentelid helpen niet, trouwe aandacht des te meer.

Ervaringsdeskundigen
Pastoraat is geen eenzaam avontuur van dominees en ouderlingen. Er is immers de pastorale gemeente. Deze gemeente doet voorbede, geeft tekenen van meeleven, niet te vergeten ook aan de huisgenoten van de depressieve man of vrouw. Het kan heel goed werken wanneer er binnen de gemeente 'ervaringsdeskundigen' zijn. Mensen die zelf depressief zijn geweest, maar genezen zijn. Juist zij kunnen bij een mens, die diep in de put zit, herkenning oproepen: 'hij of zij weet tenminste wat ik nu doormaak'.
Ten besluite geef ik u enkele aanwijzingen van zo'n grote ervaringsdeskundige door, namelijk ds. Timothy Rogers uit de 17e eeuw, die gedurende twee jaar aan een diepe melancholie had geleden. Rogers formuleerde de volgende tien geboden voor de omgang met depressieve mensen:

1. Beschouw uw depressieve vrienden als lijdend aan één van de ernstigste kwalen, waaraan dit ellendige leven onderworpen is.
2. Zie naar hen om in diep meeleven en bewogenheid.
3. Val hen niet hard met scherpe woor­den, wanneer zij aan de ziekte van zwaarmoedigheid lijden.
4. Wees zo vriendelijk om te geloven wat uw depressieve vrienden zeggen. Denk niet dat ze er goed aan toe zijn wanneer ze zeggen dat ze het zo moeilijk hebben. Het is een echte ziekte, een heuse ellende waardoor ze gekweld worden.
5. Dwing deze vrienden niet tot hetgeen zij niet kunnen. Ze zijn als mensen van wie de beenderen gebroken zijn.
6. Schrijf de gevolgen van wat zuiver een ziekte is, niet aan de duivel toe.
7. Verwonder u niet te zeer over wat zij allemaal zeggen of doen. Waartoe zijn mensen in wanhoop, mensen die denken voor eeuwig verloren te zijn al niet in staat!
8. Maak in hun bijzijn geen melding van angstwekkende zaken en vertel voor hun oren geen trieste verhalen, omdat zij al genoeg aan verschrikkelijke dingen denken en bij alles wat zij horen nog meer verschrikt worden.
9. Denk niet dat het helemaal nutteloos is om met hen te spreken. Maar als u met hen spreekt, doe het dan niet voorkomen alsof hun ellende heel lang zal duren.
10. Vertel hen van anderen die in dergelijke omstandigheden zijn geweest en toch daaruit verlost zijn.
(Zie Hans de Witte, Hemelhoog juichend... Leven met manisch-depressieve aanleg, Deventer 1982, 31-32).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen