De 'meerwaarde' van een christen-psychiater

De titel boven dit artikel zou misverstand kunnen wekken. Immers, het gaat er niet om, dat een psychiater die christen is, meer waard zou zijn, dan één die dat niet is. Juist christenen hebben geleerd (als het goed is), dat zij vanuit een positie van nederigheid en bescheidenheid hun werk hebben te doen. Steeds en in alles hebben zij te verwijzen naar Hem, die gaven geeft en bekwaam maakt. Niemand roeme in zichzelf! Bovendien: in ootmoedigheid achte de één de ander uitnemender dan zichzelf. Dus zullen juist ook christenen oog hebben voor het goede, dat door andere mensen gedaan wordt.
Het gaat mij er dan ook allerminst om, psychiaters die christen zijn als het ware af te wegen, tegen psychiaters die dat niet zijn. Waar het wel om gaat, is aan te geven, dat het een belangrijk voordeel kan zijn, als de psychiater een christen is. Ik wil dit in het onderstaande, zonder dat ik daarbij volledig kan zijn, toelichten vanuit het gezichtspunt van een gereformeerde patiënt die psychiatrische hulp nodig heeft. Wat gezegd wordt, zal net zo goed betrekking kunnen hebben op een psycholoog, psychotherapeut of andere hulpverlener, die binnen de psychiatrie werkzaam is.

Begrip
U zult zich kunnen voorstellen, dat het voor een goed gesprek nodig is, dat de gesprekspartners elkaar goed begrijpen. Over het algemeen gaat dit moeilijker als betrokkenen een geheel verschillende denk- en leefwereld hebben. Mensen die gewend zijn verschillende talen te spreken zullen aandacht moeten besteden aan het vertalen van hetgeen ze elkaar te zeggen hebben. Vaak zal dit ten koste gaan van de inhoud van het gesprek; nuanceringen en details komen niet zo goed over. En in het psychiatrische gesprek zijn het toch vaak de kleinigheden, die juist datgene uitdrukken, waar het bij de uitwisseling van gevoelens om gaat. Zo zal iemand die dagelijks leest in de Bijbel zich in zijn spreken ook bedienen van aan de Bijbel ontleend woordgebruik. Als de psychiater zelf ook in de Bijbel thuis is, zal dit dus de onderlinge communicatie ten goede komen.

Verwerking
Een ander aspect betreft de wijze van verwerken van levenservaringen. In de psychiatrie hebben we nogal eens te maken met patiënten, die naar aanleiding van bepaalde gebeurtenissen afgeknapt zijn, het niet meer zien zitten, in de war geraakt zijn of anderszins in de problemen zijn gekomen. Soms ook kan dit vóórkomen naar aanleiding van gebeurtenissen die vele jaren eerder hebben plaats gehad, eventueel zelfs al in de kinderjaren. Voor christenen zal gelden, dat veel van dergelijke ingrijpende gebeurtenissen worden geplaatst in de context van het geloof. De beleving van de feiten, alsook de latere herinnering daaraan is vaak direct verbonden met de reacties van mede-gelovigen. Hierbij te denken aan gezinsleden, familieleden, ambtsdragers, gemeenteleden. De pijn van een gebeurtenis kan door deze reacties ofwel enorm verlicht worden ofwel soms ook heel erg verscherpt.
Als dergelijke gebeurtenissen in een gesprek tussen patiënt en een psychiater (meer algemeen: tussen hulpvrager en hulpgever) aan de orde moeten komen, is van belang het zogenaamde invoelend vermogen. Een hulpgever die de moeiten en tegenslagen in eigen leven ook heeft doorgemaakt op een wijze waarbij hij het belang van het geloof heeft ervaren, zal zich gemakkelijker kunnen verplaatsen in de emoties van de hulpvrager.

Gelijk denken
In dit verband wil ik er ook op wijzen, dat van belang is, dat beide personen min of meer gelijk denken als het gaat om het verloop van de tijd in het leven van een mens. Christenen zullen belijden, dat God altijd heen werkt van een begin naar een eind. Het zijn niet maar twee mensen, die jou 'op de wereld gezet hebben' en die je vervolgens het leven in je eigen hand geven. Door God krijgen alle opeenvolgende gebeurtenissen, alle fasen in een mensenleven, hun eigen zin en betekenis. Van een christen-hulpverlener mag dan ook verwacht worden, dat hij zich niet beperkt tot uitsluitend het hier-en-nu.
Overigens wil hiermee uiteraard niet gezegd zijn, dat het altijd mogelijk is Gods bedoeling met de weg die Hij iemand door het leven doet gaan, te verstaan.
Hoewel ook op andere plaatsen besproken, wil ik hier aandacht vragen voor de doorwerking van de christelijke ethiek in de praktijk van de psychiatrische hulpverlening. Gegeven adviezen zullen niet in strijd mogen zijn met de Bijbel. Hoewel een hulpvrager mijns inziens nooit blindelings de adviezen van zijn christenhulpverlener dient op te volgen, mag hij op dit punt toch nadrukkelijk een zeker vertrouwen hebben in de behandeling. Bovendien mag hij verwachten alle ruimte te zullen krijgen om over een gegeven advies of voorgestelde oplossing overleg te plegen met ouderling en/of predikant. De professionele hulpverlener zal niet tegen de ambtsdrager in willen werken. Ook al worden soms verschillende accenten gelegd, beiden zullen in dezelfde richting willen werken. Daarbij gaat het er altijd weer om, dat Gods eer wordt gezocht.

Ethische aspecten
Het blijkt in de praktijk vaak, dat mensen juist vanwege deze ethische aspecten kiezen voor een christelijke psychiater. Het vertrouwen dat aan de basis van de hulpverleningsrelatie ligt, maakt dat ook vragen over eigen schuld en zonde gemakkelijker naar voren komen. Soms is het moeilijk uit elkaar te houden, wat zonde is, waarvoor aan God (en mensen) vergeving moet worden gevraagd, en wat direct uitvloeisel is van een psychische stoornis (ziekte), handicap of onvermogen. Juist ook op de raakvlakken tussen geloof en psychiatrie is het van belang zoveel mogelijk helderheid te verschaffen. Zo zijn er veel patiënten met een depressieve stoornis, die worstelen met de gedachte tegen de Heilige Geest gezondigd te hebben. Ook zijn er mensen met een psychotische stoornis, die menen tot een bijzondere taak geroepen te zijn, bv. om de wereld vrede te verkondigen, dan wel de wereld het oordeel aan te zeggen. Het vaststellen van een ziekte kan in dergelijke situaties een minder juiste benadering voorkomen. Overigens gaat het hier vaak om complexe problemen, die zich niet in een simpel schema van òf het één òf het ander laten vangen.
Tenslotte, als het gaat om christelijke ethiek, mogen we naar mijn overtuiging niet nalaten te noemen de christelijke hoop. Ook al moeten soms diepe teleurstellingen of ook ernstig verlies onder ogen gezien worden, wij hoeven daarom de moed niet te verliezen. Het perspectief van het mogen delen in de genade van Christus behoort ook de hulpverleningsrelatie te bepalen.

Meerwaarde
In het bovenstaande heb ik getracht iets aan te geven van de 'meerwaarde' van de christen-psychiater. Ik wees al op het gevaar van een verkeerd begrip van deze term. Er zouden vele voorbeelden uit de praktijk te noemen zijn, waarmee het bovenstaande kan worden onderbouwd.
Ik moet nu aan het eind van dit verhaal nog een waarschuwende opmerking maken. Het komt in de praktijk soms ook voor, dat mensen om ondeugdelijke redenen contacten met een niet-christelijke hulpverlener afbreken en vervolgens kiezen voor een christelijke psychiater. B.v. omdat ze hopen in een bepaald conflict gelijk te zullen krijgen. Echter, ook de christelijke psychiater zal hierin niet meegaan, omdat een simpel gelijk geven, hetgeen vaak neerkomt op 'partij kiezen', geen doeltreffende manier van hulpverlenen is. Een dergelijke hulpvraag zal dan ook gemakkelijk tot een zoveelste teleurstelling kunnen leiden. Openheid over de motieven voor de keus voor een christenpsychiater is mijns inziens voorwaarde voor het tot stand komen van een goede onderlinge werkrelatie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen