Torenspitsen-gemeenteflitsen

NIEUWPOORT
Het oude vestingsstadje Nieuwpoort, dat zich als kleinste stad van Holland aan de noordzijde van de Alblasserwaard langs de rivier de Lek bevindt, behoort tot de enige vier van de dertien Zuidhollandse vestingen, die als 'beschermd stadsgezicht' genoteerd staan. Vanaf 1973 is men druk doende de vesting te herstellen naar de situatie per eind 1700.
Binnen de veilige omwalling van 'De Poort', maar wat meer is: onder de hoge bescherming van het Woord, bevindt zich in het hart van de stad al eeuwen het monumentale kerkgebouw van onze hervormde gemeente. Met dank aan onze oud-archivaris, de heer B. Tukker te Molenaarsgraaf, geef ik u graag ter (nadere) kennismaking enige feiten en jaartallen uit het kerkelijk archief door. Een bloemlezing.
Nieuwpoort is rond 1200 gesticht door de heren van Liesveld en Langerak. Ofschoon men voor de officieel geboekstaafde datum uitgaat van het jaartal 1283, werden aan Nieuwpoort waarschijnlijk al tussen 1254 en 1276 stadsrechten verleend. Vrijwel tegelijkertijd werd toen op de plaats van de tegenwoordige hervormde kerk een kapel gesticht, die ressorteerde onder de kerk van Langerak.
Omstreeks 1360 wordt de kapel verheven tot een zelfstandige parochiekerk, gewijd aan de Koning der kerk, als een plaats van devotie en meditatie. Deze kerk, die rond 1420 bestond uit een houten gebouw met een stompe toren, zou in 1524 door de Geldersen zijn verwoest. Rond 1550 is dit afgebrande gebouw vervangen door een machtig bouwwerk in de vorm van een driebeukige pseudo-basiliek, waarvan de contouren thans nog zichtbaar zijn in de bestrating voor het huidige kerkgebouw. De toren van de basiliek was omgeven door een trans, die waarschijnlijk niet als omloop dienst heeft gedaan.
Tot 1774 heeft deze basiliek bestaan. Toen werd de toren gesloopt en een open 8-kantig koepeltje geplaatst op de westgevel van de kerk, terwijl het gebouw voor ongeveer eenderde deel werd ingekort.
Wat betreft de doorbraak van de Hervorming in Nieuwpoort rond 1580: deze had niet ieders instemming, ook de kerkeraad was verdeeld. Desalniettemin staat Henricus Bukkius als eerste predikant vermeld, die de gemeente diende van 1581-1583. Tijdens de Synode van Dordrecht komt het in de Hervormde (Gereformeerde) Kerk van Nieuwpoort tot een scheuring. In 1618 volgt een aantal kerkleden de toenmalige predikant ds. Jeremias Tijckmaker naar een zelfstandige remonstrantse gemeente met een eigen kerkgebouw schuin tegenover de hervormde kerk aan de Binnenhaven. (De remonstrantse gemeenschap bestaat tot ca. 1850 en in 1860 wordt haar kerkgebouw afgebroken. De pastorie is thans nog bewoond.)
De jaren 1784-1795 zijn voor Nieuwpoort tumultueuze jaren. Door de Pruisen werd de remonstrantse kerk zwaar beschadigd en na de Franse revolutie werden in de hervormde kerk d.m.v. uithakking de grafstenen met een familiewapen van hun symbolen ontdaan. Ook ontbreekt uit deze tijd het Kerkeraads-Actenboek van de hervormde gemeente.
In de eerste helft van de 19e eeuw vinden ingrijpende interieurveranderingen plaats. In 1834 worden 2 grote koperen lichtkronen en 24 kandelaars aangekocht uit het kerkgebouw van Rotterdam-Delfshaven, terwijl in de periode 1842-1844 er 90 stoelen worden gekocht voor ƒ 1,35 per stuk. Een nieuwe kansel werd geschonken door schout en burgemeester Pieter van der Stok. De kanselbijbel was een schenking van dhr. Y. Smith. Voorts werden de kerkeraads- en magistraatsbanken van nieuwe kussens voorzien of gerepareerd. Aan de ramen werd een grote restauratie uitgevoerd; een advertentie waarin inschrijvers werden opgeroepen, verscheen in de Staatscourant en in de Haarlemse Courant.
In 1914 schonk de fam. Prins-de Haan uit Sliedrecht een kerkorgel. In de periode 1973-1976 werd het kerkgebouw gerestaureerd en qua interieur geheel gewijzigd. De banken werden vervangen door stoelen; preekstoel, doophek (1617) en herenbank (1652) werden volledig gerestaureerd; de traverse (loopbrug) die door het koepelgewelf naar de toren voerde, werd afgebroken en het orgel verplaatst. Het huidige orgel dateert uit 1974 en is gebouwd door J.L. v.d. Heuvel uit Dordrecht, met gebruikmaking van de oude kas uit 1914 en bevat 17 stemmen.
Zo ontstond de indrukwekkende ruimte waarin anno 1991 de hervormde gemeente van Nieuwpoort samenkomt in de diensten des Woords. Het oude schoolgebouw ten zuiden van de kerk werd geheel gerestaureerd en in 1987 in gebruik genomen als hervormd centrum. Momenteel bestaan er nog plannen om het voormalige catechisatiegebouwtje (1928) ten noorden van de kerk om te vormen tot een multifunctionele ruimte ten dienste van onze hervormde gemeente.
Opbouw en afbraak. Herbouw en verbouw. Het stempelt onze gemeente in verleden, heden en toekomst. God lof! Geen vergeefse arbeid! Ook geen mensenwerk, noch doel in zichzelf. Daarvan getuigen de eeuwen over onze gemeente! Ook de toekomst moge daarvan vol zijn!
'Ik weet, hoe 't vast gebouw van Uwe gunstbewijzen,
Naar Uw gemaakt bestek, in eeuwigheid zal rijzen;
Zo min de hemel ooit uit zijnen stand zal wijken,
Zo min zal Uwe trouw ooit wank'len of bezwijken.'
(Ps. 89 : 1).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen