De zondag – feestdag en rustdag

1. Sinds de paasdag is de eerste dag der week, de zondag, voor de christenen een dag van bijzondere betekenis. Op die dag viert zij de opstanding van Christus, Gods nieuwe begin met zijn schepping. Daarom komt de gemeente op die dag samen om het woord van God te horen, te bidden, te zingen, bezig te zijn in de dienst der barmhartigheid en de sacramenten te vieren. De zondag is voor de gemeente als gemeenschap en voor de christenen persoonlijk een dag van vreugde. Deze dag zal ook de dag van de samenkomst der gemeente dienen te blijven. In de oude benaming Dag des Heren komt het karakter van de zondag voor de gemeente tot uiting.
2. De kerk heeft ook de gave van de sabbat aan Israël in het Oude Testament betrokken op de viering van de zondag. Zoals de schepping eindigde met de rust, zo mag de herschepping beginnen in de rust die God schenkt als teken van Gods heil. Dat geeft be­tekenis en richting aan ons leven en werken van iedere dag. De rustdag voor de dienst van God geeft aan dat de diepste zin van het leven niet ligt in het werken en wat we daarmee bereiken kunnen, maar in God en wat Hij ons schenken wil.
Reeds in de oudheid werd de bijzondere betekenis van de zondag van overheidswege erkend en gerespecteerd door van de zondag een algemene rustdag te maken.
3. Zo kon de zondag in de christelijke cultuur een dag worden met een bijzondere betekenis. Het is de dag van de bezinning op God en zijn heil. Het is de dag van het bijeenkomen van de gemeente. Het is de dag van het uitrusten van alle zorgen en inspanningen van elke dag. Het is de dag van de ontmoeting met elkaar in gezin, familie- en vriendenkring. De invulling van die dag is op veel plaatsen sterk bepaald door de traditie. Daaraan zit een mooie kant. De traditie kan echter ook de oorspronkelijke vreugde en vrijheid van deze dag aan het oog onttrekken. Reeds in het Nieuwe Testament waarschuwt Paulus tegen een wettische omgang met bepaalde feestdagen (b.v. Rom. 14 : 5 en 6; Kol. 2 : 16 en 17).
4. In deze tijd staat het bijzondere karakter van de zondag als feestdag en rustdag in toenemende mate onder druk. De ontkerkelijking van de bevolking leidt ertoe dat voor steeds meer mensen de zondag een gewone vrije dag wordt, die voor zover mogelijk op dezelfde wijze wordt doorgebracht als andere vrije dagen. Dit wordt geïllustreerd door het feit dat voor de meeste kalenders de zondag een deel is geworden van het weekeinde. De week begint dan met de eerste werkdag: de maandag.
Van oudsher is er altijd werk geweest, dat op zondag moest doorgaan. Door de aard van allerlei industriële processen is het steeds vaker technisch onmogelijk of financieel onaantrekkelijk om het produktieproces voor de zondag te stoppen. Steeds meer mensen worden daardoor gedwongen op zondag te werken. Tenslotte is er een toenemende druk om bijzondere regelingen ten aanzien van de zondag te versoepelen of te laten verdwijnen. Op zondag vinden grote recreatieve manifestaties plaats. Geregeld wordt gepleit voor opheffing van het verbod op zondagsarbeid en van de bepaling dat winkels op zondag gesloten dienen te zijn. Nu reeds kunnen gemeenten op deze regel vier keer per jaar een uitzondering maken.
5. De dreigende teloorgang van de bijzondere zondag betekent een groot verlies. In onze cultuur getuigt de zondag dat het leven niet enkel bestaat uit produktie, prestatie en consumptie. Ze bepaalt ons bij de hoogste en diepste waarden voor de mens: Gods liefde voor de mens, de gemeenschap met God en met de naaste, de rust die een echte recreatie is voor de mens die voortdurend wordt opgejaagd. Voor de kerk is van bijzondere betekenis dat de aantasting van de zondag ook de samenkomst van de gemeente bemoeilijkt. Steeds meer mensen kunnen niet meer normaal deelnemen aan de zondagse erediensten.
6. Het is goed om als kerk te wijzen op de betekenis van de zondag. Voor de gemeente is deze dag als dag van samenkomst onopgeefbaar. Voor gezinnen, families en andere sociale verbanden is de zondag als gemeenschappelijke rustdag van onschatbare betekenis als de dag waarop iedereen vrij is en er tijd en aandacht kan zijn voor elkaar. Ook voor niet-christenen is dit belangrijk. Openstelling van winkels en bedrijven op zondag betekent dat voor velen een gewoon familieleven bemoeilijkt wordt. De vrije zondag is voor de werknemers een belangrijk sociaal recht.
7. Voor de gelovigen en voor de gemeente is het goed om zich opnieuw te bezinnen op de zondag en de zondagse eredienst. Vanuit de verkondiging van het woord van God en het gedenken van het werk van Christus gaat voor ons het ware leven open. En rond die diepste godsdienstige kern van de betekenis van de zondag opent zich dan ook de grote culturele en sociale waarde van deze dag. Zij wil ons leren om maat te houden in onze produktie en consumptie en om de tijd te nemen voor echte ontmoeting. Het is goed om in deze tijd ons opnieuw af te vragen hoe we in onze levensstijl en in ons gemeente-zijn de waarde en betekenis van de zondag op een goede wijze tot uitdrukking kunnen brengen. Tot zo'n bezinning roepen wij dan ook op.
8. Daarbij willen wij een aantal zaken uitdrukkelijk noemen:

a. Het probleem dat de zondag voor gemeenteleden en met name jongeren soms meer een sombere dag is dan een vreugdevolle dag. Waar komt dat vandaan en wat kunnen we daar aan doen?
b. De zondag mag een dag zijn van gemeenschap en ontmoeting. Die gemeenschap wordt echter niet door iedereen als realiteit ervaren. Terwijl velen zich terugtrekken in eigen huis en gezin kunnen met name alleenstaanden zich op zondag buitengesloten en eenzaam voelen. Voor de gemeente ligt hier een opdracht.
c. Het is noodzakelijk te voorkomen dat de zondag een geïsoleerde plaats gaat innemen in de week. Dat zou secularisatie in de hand werken, juist bij christenen. De dienst van God en het dagelijks leven hebben alles met elkaar te maken.
d. Gemeenteleden kunnen geconfronteerd worden met de opdracht tot werken op zondag. Wat is dan de reactie van de gemeente? Hier is de pastorale zorg voor nodig. Het is niet goed als mensen die toch al gebukt gaan onder het zondagswerk zich ook nog eens afgewezen voelen door de gemeente.
e. Kan en mag de kerk grenzen stellen of normen aangeven ten aanzien van aanvaardbaarheid van zondagsarbeid voor de gemeenteleden?
f. Wanneer het in de toekomst onverhoopt voor steeds meer gemeenteleden onmogelijk wordt gemaakt de kerkdiensten bij te wonen, zal ernstig overwogen moeten worden om het tijdstip voor de diensten zo te kiezen dat zoveel mogelijk mensen aanwezig kunnen zijn, b.v. in de vroege morgen of de avond.
g. Het gebrek aan echte ontspanning legt soms een grote psychische druk op mensen. Hoe kan de kerk het heilzame aspect van de rustdag onder de aandacht brengen in een samenleving die bijna getypeerd wordt door de afwezigheid van rust?
h. Met name kleine familie-ondernemingen worden zwaar getroffen door openstelling van winkels en bedrijven op zondag. Zij kunnen onmogelijk meegaan met een toenemende flexibilisering van de arbeidstijden, omdat verdere openstelling van winkels niet tot koopkrachtverbetering leidt, lijkt de veronderstelling terecht dat juist de kleine middenstand slachtoffer wordt van deze ontwikkeling. De grootwinkelbedrijven kunnen hun marktaandeel verder vergroten. Omzetvergroting voor de een leidt tot omzetdaling voor de ander.
i. Het hoort bij de verantwoordelijkheid van de kerk om zich te wenden tot overheid en volk om het leven naar Gods beloften en geboden te richten. Is niet op dit punt van de zondag als rustdag de tijd gekomen dat de kerk zich daarover publiekelijk uitspreekt? De zondag dient een wettelijk beschermde rustdag te blijven.
j. Wanneer de flexibilisering van arbeidstijd doorzet en de zondag steeds meer tot werkdag gemaakt zou worden, zou de overheid het recht op deelname aan de godsdienstige bijeenkomsten van de kerk waartoe men behoort beter moeten regelen.
9. Bij het bezinningsproces kan de traditie wegen wijzen, maar staat zij evengoed onder de kritiek van de Schrift. Een hernieuwde bezinning op de zondag kan kritiek met zich meebrengen zowel op onze kerkelijke tradities als op onze maatschappelijke gewoonten en waarden. Maar uiteindelijk is zij bevrijdend en vreugde brengend voor de kerk en voor de samenleving.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen