Global bekeken

'Van zaterdag 21 september (12.00 uur) tot 12 oktober 1991 zal er in het stadhuis van Velsen een expositie over Sri Lanka worden gehouden in verband met 15 jaar jumelage Velsen-Galle. Naast panelen over projecten in Galle die door Velsen worden gesteund zal er een kleine expositie worden ingericht over de geschiedenis van Galle. Voorts heeft het Sanghamitta College in Galle een aantal kindertekeningen gezonden.
Tenslotte zullen er typisch Srilankaanse produkten te zien zijn als thee, kokosnootprodukten en artikelen van huisindustrie.'

• Uit een bij dit bericht gevoegd boekje 'Gefascineerd door Galle' nemen we de volgende persoonlijke overpeinzingen van de schrijver over bij diens bezoek aan Galle:

'Op de hotelveranda languit op een comfortabele oudhollandse stoel gelegen, mijmer ik wat over het lot van een VOC-dienaar in Galle zo'n 300 jaar her. Er viel voor hem doorgaans weinig te beleven. De dag begon met bier en tabak en eindigde met tabak en bier. De taveernes door Nederlandse burghers over het eiland in groten getale geopend, trokken dan ook veel bezoek. Oorspronkelijk waren de burghers naar Ceylon gehaald voor de landbouw, maar het hete, ongezonde klimaat maakte het werk op het eiland weinig aantrekkelijk. Veel liever werden ze kroegbaas. Dat er in de tropen heel wat afgedronken werd, blijkt uit het opschrift van een grafsteen: "The Dutch and the English were here, they drank toddy for want of beer".
Het kaartspel was ook populair. De nu nog in het Singhalees gebruikte kaarttermen als kalabara (klaveren), roita (ruiten) en iscoppa (schoppen) zijn duidelijk van Nederlandse oorsprong. Prof. Sannasgala geeft in zijn boek "Sinhala Vocables of Dutch Origin" honderden voorbeelden van Nederlandse woorden die in het moderne Singhalees voortleven. Het zijn vooral termen uit het recht (advakaat, notariskantor); de architectuur (balka, soldare, istupa – stoep –, baas) en de tuinbouw (boncis – boontjes – , aratapal – aardappel).
Hun pijp rokend bij een biertje, zullen onze voorouders op de veranda gezeten hebben, af en toe in het Portugees wat pratend met vrouw en kinderen. In het Portugees, want gedurende de gehele Nederlandse periode in Ceylon is dat de omgangstaal gebleven. Weinig Nederlandse vrouwen waren bereid om naar Ceylon te vertrekken, waar hen een ongewisse toekomst wachtte. De VOC-dienaren waren aangewezen op vrouwen, geboren uit huwelijken tussen Portugezen en Ceylonezen. In tegenstelling tot de meeste Nederlanders vestigden de Portugezen zich permanent en trouwden met inheemse vrouwen die Portugees leerden.
Alleen in de hogere kringen, in de rechtspraak en op de kansel bleef het Nederlands voertaal.
Voor wat afwisseling en vertier zullen ook de VOC-schepen hebben gezorgd, wanneer ze met specerijen uit India aan boord Galle aandeden om kaneel in te laden. De bemanning die de taveernes dan onveilig maakte, behoorde niet tot de bloem der natie. Veel avonturiers uit Nederland, Duitsland en andere Europese landen die door geldgebrek aanmonsterden. Liever hadden ze een baan in patria aangenomen. Daarvan getuigt ook het opschrift van een tabaksdoos, nu te zien in het museum van Kandy:
"ik vaar gelijk een held naar vergelegen kusten, was het niet om het geld, veel liever zou ik rusten, en houwe mijn gemak, drinken een glaasje wijn en roken pijptabak."
Voor zijn verblijf in Ceylon, waar hem veel ontberingen en een saai leven wachtte, werd de VOC-ambtenaar karig beloond.
Geen wonder dat hij probeerde om er wat bij te verdienen. Corruptie vierde hoogtij. Vergaan Onder Corruptie werd de bijnaam van de VOC. Het einde van deze zo glorierijk begonnen multinational, de eerste en grootste van zijn tijd, kwam in 1795, een jaar voordat de Nederlanders in Ceylon het veld moesten ruimen voor de Engelsen.'

In de Reformatie stonden de volgende twee bekende gedichten van Jacobus Revius over 'de ouderling' en 'de diaken' afgedrukt:

Suldy wesen ouderling
Sellef u niet in en dring.
Oordeelt recht van alle ding,
Vande leere sonderling.' 1)
Vrede is een vasten ring,
Houdet vrede onderling.
Onderwijst den nieuweling'
Dat hy niet te rugge spring. 2)
De godlosen heftich dwing'
En met haer u niet verming.
De bedroefden troost aenbring,
Weest den swacken niet te string',
Denckt hoe Christus ons om-ving
Doe hy aenden cruyce hing
En hy in sijn schoot ontfing'
T'schaepken datter dolen ging. 3)
Tegen goede ordening
Niet en worstel noch en wring.
Acht u leeraers niet gering.
Weest so doende ouderling.

Over-Ysselsche Sangen en Dichten,
Deventer, 1630

1) in het bijzonder
2) nl. in zijn vroeger zondenleven buiten de kerk
3) nl. de moordenaar aan het kruis

Suldy wesen een diaken
En Gods segeninge smaken.
Neemt in goet-doen u vermaken:
Alle sturicheyt 1) wilt staken,
Weest van minnelijcker spraken,
Laet haer noot u herte raken
Dien de middelen ontbraken.
Spijst de hongerige caken,
Drenckste die van dorste blaken,
Troost die naden adem snaken, 2)
Helpt de naeckte onder 't laken,
En de vremde onder daken,
Luyaerts laet u niet genaken,
Welker vingers sijn als haken
En haer herten God versaken.
Sijt getrou voor alle saken,
Past 3) goe rekening te maken,
Willet bidden ende waken,
Godes loon hebt voor een baken,
Weest soo doende een diaken.

Over-Ysselsche Sangen en Dichten,
Deventer, 1630

1) norsheid
2) happen
3) zorg er voor

Onderschrift foto 1:
De Dutch Reformed Church. Bij het 75-jarig bestaan van de Gereformeerde Bond in 1981 werd voor deze kerk van Nederlandse origine een financiële actie gehouden.
Onderschrift foto 2:
De bestorming van Galle in 1640 onder aanvoering van W.J. Coster.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen