Rome – wording en verwording van de Kerk

Wat vindt een protestant in Rome? Veel! Dat hebben we vorige week ondervonden toen we met een gezelschap van 53 personen, waarvan de grote kern al jaren achtereen op kerkepad gaat in Europa, een bezoek brachten aan Rome, de stad die gedomineerd wordt door de imposante Sint Pieter, in de omgeving overigens van de smoezelige Tiber.
Rome is te bezien vanuit verschillende optieken. Jaarlijks bezoeken honderdduizenden 'pelgrims' de residentie van de Paus vanuit hun rooms katholieke achtergrond. Wij hebben Rome gezien met de ogen van Paulus, Augustinus en Luther. Dat was namelijk de driedeling van de inleidingen, die drs. C. Blenk gaf gedurende de driedaagse busreis naar Rome toe. En juist vanuit die optiek valt er in Rome óók voor protestanten, juist ook voor protestanten, veel te beleven. In Rome komen we immers ook bij de begintijd van de christelijke kerk, bij Paulus en Petrus met name. Juist zij, die als apostelen de wereld van hun dagen zijn ingetrokken, mogen met recht aanspraak maken op de benaming 'vaderen'. En juist deze apostolische vaders hebben ervan geweten wat het betekent smaadheid te dragen terwille van het Evangelie van de Gekruisigde. Petrus werd omgekeerd gekruisigd en Paulus onthoofd.

Paulus
Paulus, de grote heidenapostel schrijft in Romeinen 1 vers 11, dat hij verlangt de gemeente te Rome, die er dus kennelijk vóór zijn komst al was, te zien. Zijn reisplan mislukte. In Israël werd hij gearresteerd en vervolgens twee jaar gevangen gehouden in Caesarea. Als Romeins burger beriep hij zich vanwege het Romeins recht op de keizer.
In het laatste hoofdstuk van de Handelingen der apostelen lezen we vervolgens uitvoerig van Paulus' komst in Rome na stormachtige zeereizen. 'En alzo gingen wij naar Rome' (Hand. 28 : 14).

We lezen dat hem daar de broeders op de Appiusmarkt tegemoet kwamen. Vlak bij de 'Paulus-buiten-de-muren kerk' vinden we nog een gevelsteen, die de ontmoeting van Paulus en Petrus uitbeeldt. Of deze ontmoeting daar ook echt plaats vond laten we in het midden. Wel lezen we dat de broeders God dankten en moed grepen. Paulus mocht in ieder geval 'op zichzelf' wonen, zij het onder permanente bewaking.
'En Paulus bleef twee gehele jaren in zijn eigen gehuurde woning en ontving allen, die tot hem kwamen; predikende het Koninkrijk Gods, en lerende van de Heere Jezus Christus met alle vrijmoedigheid, ongehinderd' (Hand. 28).

Met deze laatste woorden breekt het boek Handelingen abrupt af. Wel een einde maar toch geen slot. Want Paulus' prediking van het Koninkrijk Gods luidde een nieuw begin in. Daarmee werd dynamiet gelegd onder het machtige Romeinse Rijk, waarvan Paulus de imposante bouwwerken moet hebben gezien. Daardoor is het heidendom aan het wankelen gebracht. Het christendom, liever Christus Zelf, veroverde Rome. Onder keizer Constantijn werd uiteindelijk het christendom 'staatsgodsdienst'.
In het jaar 410 is Rome tenslotte 'gevallen'. Bij de plunderingen van Rome, werden overigens de kerken door de 'christelijke' barbaren ontzien. Menige heidense afgodstempel was intussen ook omgedoopt tot een huis, waar de levende God werd aanbeden en gediend.

Met dit alles in het achterhoofd bekijkt men Rome door een bijzondere bril. Imposant zijn de resten van het oude heidense Rome. Een rondwandeling over het Forum Romanum maakte dan ook diepe indruk. Maar daar vlak bij ligt ook het Colosseum. Daar gingen christenen ten tijden van de wrede Romeinse keizers voor de leeuwen (ad leones). Wetenschappers van vandaag stellen ter discussie of het allemaal wel zó verlopen is als altijd wordt gesuggereerd, omdat het Romeinse recht verbood te doden in de stad. Maar de geschiedenis der martelaren maakt onmiskenbaar duidelijk, dat de gang van het Evangelie door de Romeinse wereld bloed en tranen heeft gekost.
Een bezoek aan het Collosseum maakt daarom grote indruk, evenals aan de catacomben (we bezochten die van St. Sebastian). En als ons verder langs de weg waar we lopen, het huis wordt getoond, waar Paulus gevangen heeft gezeten, dan is ons minder de juistheid van de aangewezen plááts als wel de feitelijkheid van Paulus' gevangenschap voor de geest gekomen.
De vele martelingen, waaraan de geloofshelden de eeuwen door (bekenden en onbekenden) hebben bloot gestaan en die we opgetekend vinden in Hebreën 11, kwamen ons onafwendbaar voor de geest.

Is Paulus echt in Rome onthoofd? Sommigen betwijfelen het en denken aan Spanje als de plaats, waar zijn leven een einde vond. Maar in de Pauluskerk, bij de Drie Fonteinen, waar overigens relatief weinig bezoekers komen, kwam ons het leven en sterven van de grote heidenapostel helder voor de geest, met daarachter de hele apostelschaar en alle martelaren van de Oude Kerk. In die kerk zongen we het klassieke lied van de Kerk der eeuwen, het Te Deum:

Wij loven, U, o God, wij prijzen Uwe Naam.
U, Eeuwig Vader, U verheft al 't schepsel saam.
U zingen alle heemlen, serafs, machten, tronen:
onafgebroken rijst hun lied op hoge tonen:
Gij, driemaal heilig zijt Gij, God der legerscharen,
Wie is aan U gelijk, wie kan U evenaren!

U looft de apostelschaar in heerlijkheid, o Heer,
profeten, martelaars vermelden daar Uw eer.
Door heel Uw kerk wordt steeds, daar boven, hier beneden,
in strijd en zegepraal, Uw grote naam beleden.
Zij looft, o Vader, U, oneindig in vermogen,
onpeilbaar in verstand, onmeetbaar in meêdogen!

Lopend op de oude Via Appia met de eeuwenoude stenen komen de eeuwen over je heen. Hier is Paulus dan toch Rome binnengekomen. Hier is het Evangelie 'te voet', beginnende vanuit Jeruzalem, de toenmaals bekende wereld binnengekomen en is zegevierend verder gegaan.

Foto: Via Appia

Luther
Behalve Paulus en later ook Augustinus heeft ook Luther Rome bezocht. Wie nu per bus door de goed aangelegen wegen in de Alpen trekt, kan zich nauwelijks meer indenken wat de lange voetreis van Duitsland naar Rome voor de aangevochten monnik betekende. In Rome verkeerde hij midden in de geloofscrisis, in zijn worsteling om het vinden van een genadig God. Daar beklom bij de Pilatustrap, waar ook nú nog mensen op hun blote knieeën biddend naar boven gaan. Het is de trap waar Jezus in Jeruzalem voor Pilatus stond en die vandaar naar Rome werd overgebracht. Luther heeft van de fraaie Alpen niet veel gezien. Hij zegt ook nergens iets over het fraaie schilder- en beeldhouwwerk van Michelangelo. Deze grootmeester was (in dat jaar, 1510) klaar met de Pieta (het beeld van Maria met Jezus in de armen, dat in de St. Pieter staat) en bezig met, zijn beeld van Mozes en met de indrukwekkende schilderingen op het plafond van de Sixtijnse Kapel. Hoezeer ook de Sixtijnse Kapel i.v.m. de verkiezingen der Pausen typisch rooms is, de afbeeldingen (b.v. van de profeten), die Michelangelo ontwierp, zijn indrukwekkend. Zijn we in de Reformatie – zo denkt men onwillekeurig – ook niet heel wat kunst kwijt geraakt?

Foto: De Pilatustrap

Ook de gang van Luther naar Rome luidde een nieuw begin in. Weliswaar was in het jaar 1510 Luthers vertrouwen in de 'Heilige Kerk' nog ongeschokt maar het licht ging hem dagen. Toen hij ontdekt had uit de Romeinenbrief, dat God goddelozen rechtvaardigt om niet, uit louter genade, was het hem alsof hij door geopende deuren het Paradijs binnentrad. De kerk, die in Rome geworden was, was er ook misvormd.
De Sint Pieter – een imponerend bouwwerk van hoog gekwalificeerde architectuur – was gebouwd met geld van de aflaathandel.
Genade alléén had plaats gemaakt voor (ook) de werken.
Martelaren waren heiligen geworden, omkranst met een aureool.
Maria, de moeder van Christus (dat wel) had een plaats gekregen, die haar niet toekwam.
Kwam Jezus ooit op een ezel Jeruzalem binnen, de kerk van Rome ging op (en onder) in pracht en praal, ondanks protesten, die de eeuwen door ook geklonken hadden.
Toen Luther dan ook uiteindelijk in 1517 zijn 95 stellingen had aangeslagen aan de deur van de Slotkapel in Wittenberg, werd hij gedagvaard opnieuw in Rome te komen. Maar uiteindelijk kwam hij niet verder dan het verhoor in Duitsland.
Luther kwam tot de schokkende ontdekking dat de Paus de antichrist was. En daarmee was de breuk compleet. In Trente – ook dáár namen we een kijkje – werd op het concilie de Reformatie vervloekt. De Reformatie vervloekte de 'paapse mis' (zondag 30 H.C.).
Wij geloven van harte, dat het de Heere Zelf is geweest, die Luther uit het diensthuis van Rome heeft uitgeleid. Met de Reformatie kwam er een nieuw begin na een lange tijd van degeneratie van de kerk.
Genade alléén, geloof alléén, het Woord al­léén en Christus alléén werden weer de basispricipia van de Kerk.
Soli Deo Gloria!

Protestantisme in Italië
Italië zelf heeft intussen nauwelijks een reformatie gekend. Wel is er in 1179 door de arbeid van de Franse koopman Valdès in Lyon (later genoemd Petrus Waldus) de Waldenzenkerk ontstaan. Dr. Th. van den End wijdde te onzent zijn proefschrift aan deze evangelisch-presbyteriaale kerk. Vandaag zijn er, verspreid over Italië, verschillende Waldenzengemeenten. In Rome zijn er twee, naast een methodistiche gemeente, een Lutherse (import) kerk en verschillende (bloeiende) Pinkstergemeenten.
We hadden als reisgezelschap een boeiende ontmoeting met prof. Bruno Corsari, president van het Waldenzenseminarie, waar behalve predikanten voor de Waldenzenkerk ook de Lutherse predikanten worden opgeleid (momenteel totaal 35).
Alles bij elkaar gaat het om een handjevol protestanten in een volstrekt roomskatholieke wereld. Het staat niet aan ons te beoordelen in welke mate de reformatorische beginselen echt functioneren binnen het Italiaanse protestantisme. Uit het feit echter dat de Waldenzengemeente in Rome één maal per jaar kanselruil toepast (hoewel geen sacramentsbediening!) met de naburige roomse parochie, mag worden geconcludeerd dat de oecumene ook daar haar tol vraagt.

Maar hoe dan ook, als we de gedeformeerde gestalte van de kerk van Rome onder kritiek stellen, dan zullen we niet mmder de gedeformeerde gestalte van wat ooit gereformeerde kerken waren moeten doorlichten. Die gedeformeerde gestalte van de Kerk der Reformatie wordt vooral manifest in èn het verlaten van de weg van het Sola Scriptura in allerlei moderne theologieën èn in het teloorgaan van de kerkelijke eenheid, dieper nog van de enigheid des geloofs. De verdeeldheid van het protestantisme steekt schril af tegen de wereldwijde institutaire eenheid, die Rome ook vandaag nog is.

Nieuwe Reformatie
Wat we intussen nodig hebben – en daar wordt men bij een Romereis ook aan herinnerd – is een Nieuwe Reformatie. Wat zou het een zegen zijn als zulk een nieuwe reformatie niet alleen de protestantse kerken zou doordringen, maar ook de kerk van Rome. Ooit zei wijlen ds. L. Vroegindewey, toen hem uit een gemeente gevraagd werd of hij nog 'een goeie dominee' voor hen wist: 'Bidt of God de pastoor bekeert, dan heb je een goeie dominee'. Als ooit de Paus tot reformatorische inzichten zou komen, wat zou dat geweldige gevolgen kunnen hebben voor de wereldkerk. Hij zou zeker het instituut Paus afschaffen.
Allen hebben wij bekering nodig. Alle kerken hebben voortgaande reformatie nodig. Zo zullen we ook bidden voor de reformatie van een gedeformeerde kerk, een ongestalte van het oorspronkelijke christendom.
Och, dat Gij de hemelen scheurdet, dat Gij nederkwaamt! Tot een Nieuwe Reformatie!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen