Rechtvaardiging en heiliging (3)

De rechtvaardiging van de goddeloze is een kernbelijdenis van de Reformatie die zijn prioriteit en actualiteit in de prediking, ook van de 20e eeuw, niet mag verliezen. Met deze zin zouden we de bedoeling van Graaflands boek 'Gereformeerden op zoek naar God' onder woorden kunnen brengen. Over dit onderwerp ging het ook in ons vorige artikel.

Het 'hoe' van de rechtvaardiging
Maar nu moeten wij daar nog iets aan toevoegen. Het gaat Graafland immers vooral om het 'hoe' van de prediking van de rechtvaardiging. En dat is – voor zover wij zien – inderdaad het beslissende punt. O.i. is immers een rechtgeaarde prediking van de rechtvaardiging altijd gericht op de heiliging. Het draait om de rechtvaardiging. Maar het gaat om de heiliging. 'Opdat de mens Gods volmaakt zij, tot alle goed werk volmaakt toegerust' (2 Tim. 3 : 17; vgl. Ef. 2 : 10).

Verinnerlijking en verenging in de Gereformeerde traditie
Graafland legt er echter steeds grote nadruk op, dat in de loop der jaren de Gereformeerde spiritualiteit, de beleving van de religie van de Gereformeerde belijdenis verinnerlijkt, versmald en verengd is. Volgens Graafland spreekt de Schrift in bredere zin (b.v. in een uitdrukking als 'het recht der armen' in de psalmen en bij de profeten) over de rechtvaardiging.
Door deze verenging van de Gereformeerde spiritualiteit zijn z.i. in feite rechtvaardiging en heiliging van elkaar losgerukt geworden. Het volle leven met zijn strijd en opdracht is buiten de deur gehouden. Leer en leven spoorden niet langer met elkaar. En de werfkracht van de gemeente werd daardoor in zijn kracht gebroken.
Het lijkt ons nodig om ons op dit punt inderdaad grondig te bezinnen. Graafland zet hier immers op een zeer cruciaal punt het sein op onveilig. Hij pakt – historisch gezien – de koe bij de horens en roept ons van een ernstige dwaalweg terug.
De vraag is echter wel, of hier toch ook geen sprake is van een vertekening. Maakt hij het niet erger dan het in feite is?
Wij zullen niet ontkennen, dat er binnen de Gereformeerde gezindte inderdaad een stroming is, waarvan gezegd moet worden wat Graafland ervan zegt. Historisch heeft dat stellig zijn achtergrond in het feit, dat na de 'herleving' van de Reformatie de menselijke rede de kop weer opstak met alle gevolgen van een scholastieke orthodoxie. Daar tegenover legden de mannen van de Nadere Reformatie er de nadruk op, dat het ging om een levend geloof, niet zonder bevinding en dat dit centraal een hartezaak was. Echter men ontkwam ook hier niet aan het gevaar van de invloed van de scholastiek. Wat beleefd moest worden, werd soms toch weer te veel verstandelijk ontleed en in causale verbanden gezet; de mens werd in verkeerde zin tot zelfonderzoek gedrongen: verschillende stadia die er op de geloofsweg kunnen zijn, werden te veel tot voorwaarden, zelfs tot rustkussens gemaakt in plaats van dat zij prikkels waren naar Christus toe. En zo trad hier dan ook metterdaad een eenzijdige verinnerlijking op.
Toch is dit beslist niet alles. In de Reformatie en in de Nadere Reformatie was er ook die andere stroming waarin terecht en naar het Bijbels getuigenis benadrukt en gepraktiseerd werd, dat de rechtvaardiging – het hart van de Reformatorische belijdenis en de beleving daarvan –, niet zonder de heiliging kon zijn.
In de rechtvaardiging immers gaat het om het herstel van de verbroken relatie tot God, in de heiliging om de vernieuwing van ons bedorven zijn tegenover God. En dat alles tot eer van God. Christus als de Borg die verzoening bewerkte en de Tweede Adam, de Nieuwe Mens in wie en door wie de vernieuwing weer realiteit werd, in één adem.
Welnu, in de Reformatie en in de Nadere Reformatie was men er zich wel terdege van bewust, dat de heiliging centraal een zaak van het hart is, maar dat zij vanuit het hart ook heel het zijn wil doortrekken. De preken, ook de boetepreken, b.v. gericht tot de overheid, bewijzen dat.

Ook bij Calvijn?
O.i. is Graafland dan ook eenzijdig, wanneer hij erop wijst, dat er in de Gereformeerde traditie een sterke verinnerlijking en versmalling is gekomen. O.i. is het ook onjuist de wortel daarvan te willen terugvinden bij Calvijn.
Bedenken we toch, dat bij Calvijn terecht de rechtvaardiging een juridische daad van God is (herstel van de verbroken relatie), maar dan wel verweven met de heiliging. De heiliging is bij Calvijn centraal een zaak van het hart, maar zij blijft daartoe zeker niet beperkt. Denken we slechts aan Calvijns pastoraat rondom het Heilig Avondmaal, aan de kerkelijke tucht en zijn 'ideaal' van een geheiligde samenleving in de stad Genève. Denken we hier ook vooral aan het zgn. derde stuk, dat van de dankbaarheid in de Heidelbergse Catechismus. Dit alles overwegende, menen wij, dat Graafland al te zeer vanuit latere ontwikkelingen terugprojecteert in de eigenlijke Gereformeerde traditie met overtrokken en onjuiste gevolgtrekkingen van dien.

Rechtvaardiging en heiliging in één adem
Een prediker die zonde en genade preekt en daardoor 'zielen voor het Lam' wil winnen, zal het van het hoogste belang achten, dat hij zijn gemeente van meetaf concreet de dienenswaardigheid van God en de goedheid van Zijn wet verkondigt. Alleen zo kan er sprake zijn van rechte zondekennis. Alleen zo zal de vrijspraak door het bloed van het Lam ook tot een wezenlijke en werkelijke realiteit worden. En alleen zo blijft de ondertoon van alles: een heilige ijver om in de dienst des Heeren bezig te zijn.
Nogmaals, van het 'hoe' van de prediking van de rechtvaardiging hangt het af, of een prediking ook in staat is de gemeente weerbaar en werfkrachtig te maken. En juist wat dit betreft is er in de Gereformeerde traditie het één en ander te vinden dat ons in het huidige tijdsbestek richting kan wijzen voor een actuele, levensechte en daadkrachtige prediking.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen