Voorbereiding tot het Heilig Avondmaal (6)

Praktische realisering
Wie het pleit voert voor het functioneren van belijdenisvragen inclusief hierop volgende genade- en oordeelverkondiging binnen de voorbereiding op het Heilig Avondmaal, zal ook moeten aangeven op welke wijze hij dat praktisch gerealiseerd wil hebben. Enige gedachten hierover wil ik in de laatste aflevering van deze artikelenserie onder de aandacht brengen.

Tijdstip
Bij het nadenken over het meest geschikte tijdstip, waarop zo'n gebeurtenis kan plaatsvinden, trekt de traditie een lichtend spoor. Op de dag voorafgaande aan de Avondmaalsbediening kwam men in de namiddag of avond te zamen en legde men opnieuw belijdenis des geloofs af. Dit lijkt mij een uitermate geschikte tijd. Enerzijds moeten de vragen een onderdeel van de voorbereiding zijn en behoren zij dus thuis in de periode vóór de zondag. Anderzijds vormen zij als het ware de toegang tot de deelname aan het Heilig Avondmaal en moeten zij derhalve in tijd er direct aan voorafgaan. De zaterdagavond lijkt mij daarom de voorkeur te hebben.

Kader
In het — verre — verleden werden de vragen beantwoord in het raam van een officiële eredienst. Er werd gepreekt en daarna stonden de toekomstige Avondmaalgangers en -gangsters op om de desbetreffende vragen te beantwoorden. Kunnen wij ook in dit opzicht een voorbeeld aan de geschiedenis nemen?
Wie dit meent, moet zich realiseren, dat dit betekent dat men òf de voorbereidingsdienst van de zondag(morgen) naar de aanstaande zaterdagavond verschuift, òf twee voorbereidingsdiensten krijgt. De eerste mogelijkheid lijkt mij niet wenselijk. De nadelen hiervan zijn, dat men zo goed als geen gewone voorbereidingstijd meer overhoudt en dat in zo'n zaterdagavonddienst veelal alleen de direct betrokkenen aanwezig zullen zijn, zodat de gemeente in haar totaliteit los van de voorbereiding komt te staan.

Dan twee voorbereidingsdiensten? Dit perspectief zal velen afschrikken. Maar waarom eigenlijk? Strijden twee voorbereidingsdiensten met de verhevenheid van het hoogwaardige sacrament? Bovendien kan het mogelijke nare effect van herhaling vermeden worden door de diensten inhoudelijk van elkaar te laten verschillen. Laat tijdens de zondagse voorbereidingsdienst echte Woordverkondiging geschieden, in die zin dat een Bijbeltekst die inhoudelijk verbonden kan worden met de voorbereiding tot het Heilig Avondmaal, uitgelegd en toegepast wordt. De zaterdagse voorbereidingsdienst kan dan meer het karakter van een leerdienst hebben, weaarin zowel meer systematisch de verschillende facetten van de Avondmaalsleer aan de orde komen als ook meer pastoraal ingegaan wordt op de diverse zielsgesteldheden. Op deze wijze vullen de diensten elkaar mooi aan en zal de tweede dienst door de Avondmaalgangers en -gangsters niet als een overbodige en aanstootgevende zaak worden beschouwd.

Toehoorders
Wie behoren er voor zo'n voorbereidingsdienst op zaterdagavond uitgenodigd te worden: de hele gemeente of alleen de toekomstige deelnemers en -neemsters aan het Heilig Avondmaal? Dit laatste lijkt mij niet slechts onbestaanbaar, maar ook buitengewoon gevaarlijk. In de eerste plaats is een eredienst op zichzelf altijd openbaar. In een bijzondere kerkdienst als een trouwdienst kan toch ook iedereen komen. En in alle gemeenten is het te wensen, dat er meer 'gewone' gemeenteleden zo'n dienst bijwonen. In de tweede plaats zou zo'n selectering scheidend in een gemeente gaan werken, met alle gevolgen van dien. Hierbij komt dat er dan geen sprake meer uit zou kunnen gaan naar anderen, die om welke reden dan ook hun geloof niet kunnen belijden en geen Avondmaal kunnen vieren. Hoe vaak is het al niet gebeurd, dat kerkgangers in de bank met een heilige jaloersheid vervuld werden, wanneer zij zagen, dat anderen aan het Avondmaal deelnamen of hun geloof beleden. Het zou een groot verlies betekenen, als dit niet meer zou kunnen.

Overige zaken
Vier zaken vragen nog de aandacht: de tekst van de belijdenisvragen, het opstaan, het vraag na vraag beantwoorden en de genade- en oordeelsverkondiging.
De tekst van de drie vragen, zoals ze in het prekenbundeltje van Baers voorkomen, lijkt mij geschikt om ook nu nog gehanteerd te worden. De inhoud is bijbels en gereformeerd en stemt prachtig overeen met de drie stukken die bij de waarachtige zelfbeproeving in het Avondmaalsformulier aan de orde worden gesteld.
Ook onder ons is het gebruikelijk, dat men wanneer men in een eredienst vragen moet beantwoorden, gaat staan. In de praktijk behoeft dit aspect geen enkel probleem op te leveren.
Dit is wellicht anders met het vraag na vraag beantwoorden. Wij zijn in alle vergelijkbare gevallen gewend dat alle vragen achter elkaar gesteld worden en dat ze dan met één ja-woord beantwoord worden. Praktisch gezien ligt het dan voor de hand om het oude gebruik hieraan aan te passen. Het is echter de vraag of het meervoudig beantwoorden niet begrijpelijker en aangrijpender is.
De laatste aangelegenheid, de genade- en oordeelaankondiging, is een in de Gereformeerde Gezindte veelal onbekend — en daarom onbemind? — verschijnsel. Kan dit zomaar overgenomen worden? Naar mijn inzicht zeker. Het zware gewicht van de zegen en de vloek des Heeren passen uitnemend bij de ernst van de gebeurtenis. Voorts behoeft men niet bevreesd te zijn voor eenzijdigheid, want de zegen gaat vergezeld van de vloek.

Slot
Kerkhistorisch onderzoek leidt soms tot grote verrassingen. In dit geval was het aanleiding om voor te stellen ons te bezinnen op de mogelijkheid en de wenselijkheid van verruiming en verrijking van de huidige gereformeerde liturgie van de voorbereiding tot het Heilig Avondmaal. De omstandigheid dat de lijnen van het voorstel voorgetekend zijn door de gereformeerde traditie, mag de vrees verdrijven dat hier sprake zou zijn van een ijdele vernieuwingsdrang en betekent voorts, dat Gereformeerden het aan hun stand verplicht zijn om het pleidooi serieus te nemen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen