Globaal bekeken

In Het Zoeklicht stond het volgende gedicht van Johannes de Heer, dat hij ooit schreef om te waarschuwen tegen 'versagen':

'k Wil nimmer versagen,
De hel ligt verslagen;
Wat zal ik dan vrezen,
Of angstig nog wezen
Voor graf en voor dood?

'k Wil nimmer versagen,
'k Heb niets meer te klagen;
Zijn eeuwige armen,
Vol liefde en erbarmen,
Zijn steeds om mij heen.

'k Wil nimmer versagen,
Doch lijdzaam verdragen;
Als God in het lijden
Zijn weg wil bereiden,
Sterkt Hij door genâ.

'k Wil nimmer versagen,
'k Zie 't morgenlicht dagen;
Voorbij is dan 't lijden,
En eeuwig verblijden
Wacht mij bij den Heer.

Er zijn nog spitters en zwoegers in Nederland. We ontvingen een kloek boek van de uitgever Profiel te Bedum, van de hand van de heer W. van Duinkerken, getiteld 'Sinds de Reductie in Stad en Lande van Groningen'. Dit 303 pagina's tellende boek (offsetdruk, prijs ƒ 125,–) bevat een 'biografisch-genealogisch lexicon van de predikanten, die sinds 1594 de Gereformeerde en (sinds 1816) de Hervormde gemeenten tussen Eem en Lauwers hebben gediend'. Dit is nog maar het eerste deel. Hier volgen twee passages uit de inleiding.

'De 23e juli 1594 werd te Groningen het Tractaat van Reductie getekend. Sindsdien konden de reformatorische gedachten tussen Eems en Lauwers vrijuit worden geuit en zijn bijna 400 jaren verstreken, waarin predikanten hebben getracht deze boodschap te verklanken en ingang te doen vinden.
Zij hebben in de 17e en de 18e eeuw dit gedaan in relatie tot de besluiten der Nationale Synode, in 1618/19 binnen de stad Dordrecht gehouden of geleid door de piëtistische vroomheid, aangedragen door de predikanten Schortinghuis en Verschuir.
In de 19e eeuw hebben de gedachten, vertolkt door hen die zich rekenden te behoren tot de Groninger Richting, bij zeer velen ingang gevonden, hetgeen anderzijds mede aanleiding werd tot de Afscheiding van 1834 onder leiding van ds. Hendrik de Cock. In de 20e eeuw heeft zich in de Hervormde Kerk in Stad en Lande van Groningen opnieuw een verschuiving afgetekend, hetgeen blijkt uit het volgend overzicht van het aantal gemeenten, predikantsplaatsen en ten aanzien van richtingen, c.q. modaliteiten.

Zie tabel.

In de periode tussen 1594 en 1990 hebben ruim 3000 predikanten hun arbeid hier verricht. Van velen is reeds lang de naam vergeten en de herinnering verdwenen, van anderen verbleekt of nog te lezen op een grafzerk in het koor of het schip der kerk van de laatste gemeente, die zij dienden. Hen, voor zover mogelijk, uit de vergetelheid halen, is slechts ten dele het doel van deze uitgave.
Van meer belang is hun aandeel geweest in het leven van alle dag en hun verwevenheid met de bevolking, onder meer tot uitdrukking gebracht in de familierelatie. En dan blijkt, dat velen zijn voortgekomen uit families zowel in de Stad als in de Ommelanden, in Westerwolde of het Oldambt woonachtig, behorende tot de gegoede burgers of de boerenstand. Door hun onderlinge relaties te bezien, komt men dikwijls tot verrassingen. Enkele voorbeelden getuigen wel heel nadrukkelijk.'

Relaties over de grens
'Algemeen bekend mag worden verondersteld, dat in de 18e eeuw veel handel werd gedreven met Rusland. In dit verband valt te denken aan het dorp Vriezenveen. Vele tientallen jaren werd de Hollandse kolonie te St. Petersburg dan ook voornamelijk gevormd door Vriezenveners.
Voor deze vestigingen In den vreemde werden predikanten uit de Zeven Provinciën aangetrokken. Zo zijn de predikanten Tamling en Gillot, die relaties hadden in Stad en Lande, lange tijd verbonden geweest aan de Hollandse gemeente te St. Petersburg, J.F. Heidegger aan die van Archangel en F. Buning te Moskou.
Ook van ver over de oostelijke grens kwamen de studenten naar de Universiteit van Groningen om de theologische studie aan te vangen dan wel te voltooien. Zij kwamen uit het Bentheimse, uit Oostfriesland en van verder uit Bremen en Lippe. Velen van hen hebben zich na volbrachte studie verbonden aan een Ommelander gemeente.
Toch was de trek wederzijds en dan wel voornamelijk met Oostfriesland. Vanuit Emden was de Reformatie sterk bevorderd en Emden was na het verraad van Rennenberg in 1580 het toevluchtsoord voor velen geweest. De Gereformeerde Kerk van Emden werd de moederkerk van die van Stad en Lande. Boven de kooringang van de bij het bombardement op Emden van 6 september 1944 venwoeste Grote Kerk wijst het 'Scheepken Christi', een gedenksteen, waarop een schip is afgebeeld met het randschrift 'Godts Kerck vervolgt verdreven Heft Godt Hyr Trost gegeven' op deze functie van 'Herberg van Gods gemeente'.
Deze verbondenheid was tot in de eerste wereldoorlog nog aanwezig in de in de Grote Kerk te Emden eens per maand gehouden dienst in de Nederlandse taal, dit ondanks het feit, dat reeds in 1818 werd bepaald, dat in Oostfriesland slechts die kandidaten mochten worden beroepen, die de Duitse taal zodanig beheersten, dat zij om de vier of zes weken een preek in die taal konden houden. Door deze maatregel werd in eerste aanleg de trek over en weer belemmerd met het uiteindelijke gevolg, dat na het vertrek van ds. Voget in 1846 van Oostwold in het Westerkwartier naar het Oostfriese Hinte er een einde kwam aan het over en weer beroepen van predikanten.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen