Torenspitsen-Gemeenteflitsen

DIRKSLAND
Wij nemen u dit keer mee naar een dorp op één van de Zuidhollandse eilanden, het voormalige eiland Goeree-Overflakkee. In vroegere tijden zijn het eigenlijk twéé eilanden geweest die pas in 1751 door de aanleg van de Statendam (bij Stellendam) met elkaar verbonden werden. De geschiedenis van Goeree gaat een heel eind terug in de middeleeuwen. Overflakkee wordt pas belangrijk in de 15e eeuw. Voordien is dit een gorzengebied geweest, een oud veenland dat doorkruist werd door geulen en stromen, die via Voorne en Putten uitkwamen in de brede Maasmond. Deze noord-zuidgeulen slibden langzaam dicht, doordat het Haringvliet en de Grevelingen steeds breder werden en hoe langer hoe meer tot getijdenstromen werden in de oost-westwaardse richting. Zo is dit gorzengebied van Overflakkee 'rijp' geworden om bedijkt te worden tot een 'korenland'.
Maar wie moest dit aanpakken? Dat was een omstreden zaak. Vanuit Zeeland waren er, die op dit gebied aanspraak maakten. Ook vanuit Holland kon men rechten laten gelden. Er waren eerst allerlei transakties nodig. Pas daarna kon Johan van Beieren, heer van Voorne, bij oorkonde van 13 nov. 1415 eindelijk het gebied van Dirksland uitgeven ter bedijking. In deze uitgiftebrief wordt tevens gesproken van een kerk, die 'ter eeren Godts' getimmerd en gemaakt moet worden. Er zullen twee priesters aan deze kerk verbonden zijn, die beiden ook ter plaatse moeten wonen, wat niet vanzelfsprekend was in die tijd!
De monumentale hallenkerk van Dirksland, zoals wij die nu kennen, is in de 15e eeuw volgens Zeeuwse wijze opgebouwd, nl. aan het einde van een Voorstraat, die loodrecht op de buitendijk uitkwam. Ook vond de bouw waarschijnlijk in fasen plaats. Eerst wat wij tegenwoordig het 'koor' van de kerk noemen. En in latere jaren het schip en de toren. Want in de officiële stukken van 1452 lezen wij van een 'kapel' te Dirksland, terwijl er na 1496 gedurig van een 'kerk' gesproken wordt. In ieder geval wordt 24 juni 1488 als inwijdingsdatum genoemd op een steen boven de toreningang. Dit zou erop kunnen wijzen dat het hoofdaltaar van de kerk aan Johannes de Doper gewijd was, daar de 24e juni op grond van Luk. 1 : 36 vrij algemeen in de middeleeuwen als geboortedatum van Johannes beschouwd werd.
Het zal de lezer duidelijk zijn, dat wij hier nog steeds over een kerkgebouw spreken dat voor de Rooms Katholieke eredienst bestemd was. Na de Reformatie werd de roomse opsmuk verwijderd of weggekalkt. Zodoende hebben latere generaties er geen weet van gehad, dat er zich onder de kalk van de muur tussen de kerk en de toren een zeer kunstzinnige wandschildering bevond. Deze schildering is bij de restauratie van 1966-1970 weer tevoorschijn gekomen. Het is een voorstelling van de reus Christophorus van wie een oude legende vertelt, dat hij eerst de koning en daarna de duivel gediend heeft. Deze diensten hebben hem teleurgesteld. Hij wordt nu een veerman om arme reizigers over een rivier heen te dragen. Op zekere dag is er een 'kind', dat naar de overkant gebracht wil worden. De reus denkt dat dit een klein kunstje is. Maar het pakt heel anders uit. Halverwege wordt het kind zó zwaar op de schouders van Christophorus, dat hij wegzinkt in het water. Want dit kind blijkt Jezus te zijn! Jezus, in wiens naam hij gedoopt werd. En vanaf dit moment heeft hij Hém alleen gediend.
Ons is weinig bekend over hoe de Reformatie op ons eiland ingang gevonden heeft. Wij weten, dat ook hier eerder de Dopersen een zekere aanhang gehad hebben wat tot vandaag toe nóg vrij sterk merkbaar is. Maar de eigenlijke Reformatie, naar de wijze van Calvijn, heeft pas goed en wel haar beslag gekregen na 1 april 1572, toen Den Briel ingenomen werd door de Watergeuzen, die deze stad niet meer prijsgaven! Het ligt voor de hand om aan te nemen, dat van toen af de roomse geestelijken in de hele regio de benen namen. En dat er in hun plaats predikanten aangetrokken werden, die het Evangelie der genade verkondigden. Alleen op Oost-Flakkee, met name rond Oude Tonge, is er een roomse kern overgebleven waar later met steun van de roomste ambachtsheer Cornelis de Nobelaer een statie van de Jezuïeten gesticht werd.
Hoe de eerste predikant ds. Michiel Ahdriesz. te Dirksland gekomen is, ligt in het duister. Er was nog geen kerkeraad die hem beriep. Ook was er nog geen classis, die hem naar Dirksland dirigeerde. Wanneer nl. op 19 april 1574 de eerste classisvergadering gehouden wordt te Den Briel, dan blijkt ds. Michiel Andriesz. reeds vanuit Heenvliet naar Dirksland overgekomen te zijn! Hem wordt erg kwalijk genomen, dat hij niet op deze classisvergadering verschijnen wilde. Dit kwam, omdat hij veel liever met zijn gemeente tot de classis Zierikzee wilde behoren!
Deze zaak komt dan in juni 1574 aan de orde op de eerste Provinciale Synode te Dordrecht. Daar wordt de knoop doorgehakt door de beslissing, dat de gemeenten van Goeree en Overflakkee tot de classis Brielle zullen behoren, zolang zij tenminste nog geen classis op zichzelf kunnen zijn. Vergeefs blijft ds. Michiel Andriesz. zich tegen dit besluit verzetten. Kort daarna gaat wel Sommelsdijk over naar de classis Zierikzee, wat zo blijft tot in het begin van de 19e eeuw. Maar Dirksland moet er zich in schikken, dat het blijft behoren tot de classis Brielle.
In later tijd heeft ook de beweging van de Nadere Reformatie een sterke invloed gekregen op ons eiland. Kreeg tevoren meer nadruk in de prediking wat Gód mij doet ondervinden van Zijn heil, thans wordt veel meer beklemtoond wat God mij doet ondervinden. Slechts kort diende de bekende ds. Jacobus Fruytier de gemeente van Dirksland (1688-1691). Daarna stond hier ds. Johannes van der Kemp, die als proponent (= kandidaat) in 1692 naar Dirksland kwam om hier tot zijn overlijden in 1718 te blijven. Van zijn hand is zeer geliefd geworden 'De christen geheel en al het eigendom van Christus', een verklaring van de Heid. Catechismus.
In de tweede helft van de vorige eeuw hebben duidelijk rechtzinnige predikanten te Dirksland gediend w.o. ds. D.P.M. Huet, ds. E.J. Homoet, ds. C. Bouthoorn en ds. C.H. Callenbach. Toch heeft dit niet kunnen verhinderen, dat hier voornamelijk vanuit het conventikelwezen een 'Ger. Gemeente onder 't kruis' ontstond, die zich in 1909 heeft aangesloten bij de Ger. Gemeenten van ds. G.H. Kersten.
Dankbaar herinneren vele oudere hervormde gemeenteleden van Dirksland zich, dat in onze eeuw ds. C. v.d. Wal hier gearbeid heeft van 1928-1946. In die tijd is het voor ons eiland zo belangrijke Van Weel-Bethesdaziekenhuis van de grond gekomen.
Na de tweede wereldoorlog is ook de tijd rijp geweest om een tweede predikantsplaats te stichten. Eén van de beide predikanten kan zo voor een deel van zijn tijd als pastor aan het ziekenhuis verbonden zijn.
Dit is heel in het kort een beeld van een gemeente waar het goed toeven is. Een gemeente, die door de trouw en de genade van God bewaard gebleven is bij het Woord des Heeren, opgevat naar de belijdenis der Reformatie. Alleen die God kan ons ook door déze eeuw van Godsvervreemding en secularisatie heenhelpen naar de toekomst van Jezus Christus, die als het Hoofd Zijn lichaam voedt en in stand houdt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen