Discussie rond Zuid-Afrika

Het is vier en een halfjaar geleden dat de hervormde synode zich in een plenaire vergadering bezighield met de problematiek rond Zuid-Afrika. Daarom is het goed vanavond aan de hand van de sindsdien opgetreden ontwikkelingen ons te bezinnen over onze relatie met dit land en in het bijzonder met de kerken daar. Aldus drs. G. Verweij, voorzitter van de Raad voor de zaken van Overheid en Samenleving (ROS), tijdens de najaarsvergadering van de hervormde synode, die van 21 tot 23 november in Doorn werd gehouden. Ter tafel lag een uitvoerig rapport van de ROS ter informatieve bespreking: de situatie in Zuid-Afrika is nog dermate in beweging, dat het nog te vroeg is voor synodale besluitvorming, zo had het moderamen overwogen. Het gesprek in de synode werd vooral zinvol door de aanwezigheid van twee Zuidafrikaanse gasten, de predikanten James Buys en dr. Takatso Mofokeng. Ds. Buys is verbonden aan de Nederduits Gereformeerde Sending Kerk (de kleurlingenkerk) en dr. Mofokeng aan de Nederduits Gereformeerde Kerk in Afrika (de kerk voor de zwarten). Ds. Buys is predikant in Kalisdorp, dr. Mofokeng is docent ethiek aan de Universiteit van Zuid-Afrika, hij studeerde in Kampen en promoveerde daar in 1983 op het onderwerp 'De gekruisigde temidden van de kruisdragers'.
Sinds jaar en dag heeft de hervormde kerk als gedragslijn gekozen zich voor haar Zuid-Afrika beleid te oriënteren op de visie van de Raad van Kerken in Zuid-Afrika en die van deze beide kerken, die aan den lijve hebben ondervonden wat apartheid betekent.
En in feite ondervinden zij dat nog steeds, want staatspresident De Klerk mag dan in februari 1990 wel een historische uitspraak hebben gedaan, de nabije toekomst bevat nog veel onzekerheden, zo benadrukten beide gasten.
'Het gaat om de interpretatie van de gebeurtenissen. Veel mensen maken daarbij fouten, ook mensen met goede bedoelingen. Ik wil mijn medechristenen waarschuwen niet te optimistisch te zijn. Het is onjuist om goede dingen te doen op de verkeerde tijd. Onze uiteindelijke doelstelling is de democratie, en dat doel moet op democratische wijze bereikt worden', aldus Mofokeng, die zich afvroeg of het betrekken van de leiders van de thuislanden door De Klerk hiertoe wel een juiste bijdrage vormt. 'Als zwarten willen wij wel in gesprek treden met de regering, maar dan wel op basis van strikte gelijkwaardigheid. Maar zolang de President stelt dat hij nog de mogelijkheid heeft om het proces terug te draaien, is er geen gelijkwaardigheid, en zouden wij de positie van De Klerk versterken en die van onszelf verzwakken. De Klerk heeft nog nooit gezegd dat hij het leger en de politie niet meer zal inzetten. Daarom vinden wij dat voorlopig de sancties gehandhaafd dienen te worden', aldus Mofokeng.
Beide kerken bevinden zich thans in een proces van vereniging. Dit vormt, aldus ds. Buys, theologisch geen probleem, maar allerlei menselijke factoren hebben tot gevolg dat het nog wel even duurt vooreen eenwording een feit zal zijn.

De meeste ter synode gemaakte opmerkingen hadden betrekking op de vraag of het handhaven van de economische sancties nog wel zinvol is. In dit verband merkte ds. C.L. de Rooij (classis IJzendijke) op dat gemeenteleden, werkzaam in de haven van zijn woonplaats Terneuzen, waar allerlei schepen op weg naar Gent passeren, waaronder ook die van verschillende 'dubieuze' landen, daarover nogal eens vragen stellen. Waarom wel sancties tegen Zuid-Afrika, en niet tegen b.v. Liberia, zo wordt wel gevraagd. En in het algemeen: past een strafmaatregel wel binnen de strategie van kerken? Zijn er geen andere wegen naar verzoening?
Er is gelukkig binnen de blanke NGKerk het een en ander ten goede veranderd, maar nog niet genoeg, zo constateerden verschillende sprekers, onder wie visitator-generaal mr. T. Rademaker. De schuldbelijdenis van dr. Jonker tijdens de conferentie van Rustenburg bleek achteraf niet door het moderamen van de NGKerk te worden gedekt. Daarom is het juist op dit moment nog geen officiële betrekkingen aan te gaan met de NGKerk, zo meende moderamenlid dr. J. Hoek (classis Doorn).
Maar wanneer dan wel, zo vroeg diaken J.J. Visser (classis Dordrecht) zich af? Hij constateerde uit privécontacten met leden van de NGK dat zij zich vaak gekwetst voelen door de opstelling van Nederlanders. Er is nu in feite sprake van een communicatieblokkade. De vraag is: hoe gaat een kerk om met een andere kerk? Een wonder mogen wij niet uitsluiten. Wij moeten ons voorbereiden op het moment dat dit wonder zal gebeuren, want dan dienen wij onze contacten te hernieuwen, aldus Visser.

Ds. P. van der Kraan (classis Alblasserdam) sloeg een nogal andere koers in. Hij constateerde dat de zwarten in Zuid-Afrika ook niet op één spoor zitten inzake de sancties. En in een gistend proces van veranderingen komt niet altijd het beste boven. Gaat de ontwikkeling dan niet te snel? Zijn zij wel in staat verantwoordelijkheid te dragen binnen een democratische staat? Hij miste toch de aanwezigheid van een vertegenwoordiger van de NGK, en drong aan op voortzetting van de bespreking, en dan met besluitvorming, tijdens de komende voorjaarssynode.
Ons past grote bescheidenheid, zo hield ds. M.J. van den Beld-Rijfkogel (secundus classis Oost-Brabant) (...) haar medeleden voor. Pas begin jaren '80 hebben wij de sancties ondersteund. Dat moeten wij nu blijven doen. Wij moeten bondgenoot blijven. En Zuid-Afrika mag niet door andere onderwerpen van de agenda verdwijnen. (...)

In zijn afsluitend woord stelde synodepraeses dr. Van de Graaf nogmaals dat de hervormden pas weer officiële contacten met de NGKerk zullen zoeken wanneer onze gesprekspartners in Zuid-Afrika hiertoe het groene licht geven. Hij bracht in herinnering hoe hij, terugkerend van een studieperiode in Roemenië, nu bijna 20 jaar geleden, voortdurend moest uitleggen dat je met sommige mensen daar absoluut geen contacten kon hebben. Enkele tijdens de bespreking van deze avond gemaakte opmerkingen deden hem daaraan weer terugdenken. 'Toen werd ik verdacht gemaakt omdat ik die overtuiging had. Zulke geluiden hoorde ik nu weer.'

P.S. Omdat we de bespreking ter synode zelf niet meemaakten, geven we ook geen commentaar, afgezien van de voorbeschouwing die we aan deze zaak hebben gewijd (zie Whvr. 21 nov.). Daarom hebben we in bovenstaand bericht evenwel enkele kwalificaties weggelaten, die impliciet ook een commentaar inhielden op wat door bepaalde synodeleden is gezegd.
Red.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen