Global bekeken

Dezer dagen is onder de titel 'Bijbel en Ervaring' een boek met 'gesprekken over een theologisch leven (1940-1990)' – met wijlen prof. dr. H. Jonker – verschenen, van de hand van dr. E.S. Klein Kranenburg (zie ook mijn hoofdartikel, v.d.G.). Aan het slot van de gesprekken blikte prof. Jonker 'met verwondering' terug.

Met verwondering?
'Ja, ik verwonder mij erover dat de gemeentes mij toch bij al mijn fouten tot het eind toe hebben willen aanvaarden.'

U maakte veel fouten? Of bedoelt u dat er aan uw pastorale instelling iets schortte, waaruit bepaalde fouten voortkwamen?

'Ja, dat laatste. Ik heb te weinig de mens in zijn situatie gezien. In Molenaarsgraaf, een boerendorp, heb ik bijvoorbeeld nooit het kalveren van een koe gezien, ik leefde niet mee met de arbeid van de boerenbevolking. Nu verwachtte men dat ook niet van mij als stadsjongen, ook niet als dominee. Ik werd gezien als vertegenwoordiger met de Bijbel van een 'andere' wereld, om het in mijn 'speculatieve' taal te zeggen: ze zagen de hemel en aarde als tegenstellingen, niet als tegendelen. De eeuwigheid was in hun denken scherp gescheiden van de tijd, de hemel van de aarde. Een typisch dualistische wereldbeschouwing en zeer onbijbels. Als ik mijn preken uit Amsterdam nog eens doorlees, dan vind ik deze, vooral rondom mijn doctoraal examen en promotie, veel te geleerd, met teveel vreemde woorden. Het was Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Wilhelmina, die mij daarop in de jaren zestig attendeerde en mij terechtwees. Ze liet door een hofdame een toespraak, die ik op een zondagmorgen voor de radio had gehouden, aanvragen. Ik typte de toespraak over en zond die naar Het Loo. Ik kreeg van haar een persoonlijk briefje terug met een dankwoord en tegelijk een vermaning of ik wat minder geleerde woorden zou willen gebruiken, want dan zou ik beter 'de eenvoudigen' naar Christus kunnen leiden.
Ik heb me aan haar woorden in de goede zin gestoord, sindsdien preekte ik veel eenvoudiger. En later als professor was ik voorzichtig met het gebruiken van theologische termen zonder nadere toelichting. In dankbare herinnering aan Prinses Wilhelmina en vanwege het belang van haar vermaning geef ik de inhoud van deze brief, na zoveel jaren, aan de openbaarheid prijs.

Het Loo
Apeldoorn, 27-10-1961

Hooggeleerde Heer,

Door drukke bezigheden komt mijn dank voor Uw morgenwijding en Uw schrijven zo laat. Ik was blij deze te kunnen lezen, omdat ik toen ik U hoorde erdoor getroffen was, dat U met zoveel nadruk wees op hetgeen in onze tijd nodig is en gelukkig op komst is bij velen.
Persoonlijk kreeg ik de indruk dat Uw morgenwijding hoofdzakelijk verstaan zoude worden door die velen.
Toch komen er gedeeltes in voor die voor zeer brede kringen geestelijk voedsel zouden zijn indien ze getoonzet zouden worden voor zeer eenvoudigen.
Ik weet dat U niet ongeneigd is ook in deze toonzetting te spreken en te schrijven.
Volgens mijn gevoelens bestaat er nog een afstand tussen het nieuwe dat aan het groeien is bij de meer ontwikkelden, en de eenvoudigen. Een afstand die zo nodig overbrugd moet worden.
Met de meeste hoogachting
Pr. Wilhelmina

Het geheel was getypt. Alleen de laatste zin 'Met de meeste hoogachting' en de handtekening waren door de prinses geschreven. We hebben lang in mijn archief kist moeten zoeken om de brief op te diepen. Hij lag op de bodem van de kist. Met ontroering haalde ik de 'twee velletjes uit de enveloppe van de 'oude Koningin'. Toch wel iets bijzonders, een persoonlijk briefje te mogen ontvangen van haar, wier stem ik in de donkere bezettingstijd bij de clandestiene radio heb gehoord en die Churchill versteld deed staan wegens haar geestkracht en moed.'

In vervolg op de aardige versregels, die ds. J. Maasland recent citeerde van P.A. de Genestet (geboren 1829), nu een kleine collage van zijn 'lekedichtjes', die hij schreef in 1859 en 1860.

• Regel, met uitzondering
De slechtste Christnen hier op aard,
't Zijn Theologen — zonder baard.

• Een voorstander
"k Ben voor de waarheid!' Goede man, 'k geloof het graag;
Maar zijt gij er achter? dat 's de vraag!

• Stichtelijke uren
' Ik sticht het volk
Van uit mijn wolk.' —
Dat zij 't verlicht'
Is zonneplicht.

• Leekegebedje
Verlos ons van den preêktoon, Heer!
Geef ons natuur en waarheid weer!

• Overwegende argumenten
'k Heb met dat nieuwe niets van doen.
Vooreerst, het strijdt met ons fatsoen;
En dan, ik heb een vrouw getrouwd,
Die 't met den Catechismus houdt.

• Een oud gediende
Veel in dat nieuwe is waar, ik kan het niet weêrspreken;
Maar 'k neem het toch niet aan, 't strijdt met—mijn oude preêken!

• Uitzetten
(Aan onze ketterjagers)
'Zet ze uit de kerk!' dus roept ge luid,
Zet liever gij uw kerk wat uit!

Verdraagzaamheid
Wat meer verdraagzaamheid! Voorwaar,
De strijd wordt onbehaaglijk!
Ook wij zijn wel verdraagzaam — maar
De rest is onverdraaglijk!

Practisch
Ik zeg maar, wees geleerd, dat's mooi! maar wees verstandig,
Dat's mooier nog! en mensch, vooral wees niet onhandig!

Denken
Wie 't met zijn denken hier beneden
Nog wel het verste brengen kan?...
Mij dunkt somtijds, en dat om reden!
Een needrig en weldenkend man.

Vrome raad
Neem àlles aan; dat's 't beste deel —
Ook financieel.

Vrijgevigheid
De Dogmatiek — zegt Jan — die geef ik je present.
Doch wat hij meer geeft, bleef, tot heden, onbekend.

P.S. Als correctie op wat in 'Globaal bekeken' van vorige week stond vermeld, geven we door, dat ds. M. Goudriaan destijds het 22e beroep vanuit Ouderkerk a.d. IJssel (naar Apeldoorn) aannam (i.p.v. het 52e) en dat hij niet na vier jaar maar na vijf jaar een beroep aannam (naar Arnemuiden), het achtste op hem uitgebrachte beroep (i.p.v. het tweede).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen